Энд нэг муу мэдээ байна. Ногоон байцаа олон хүнийг өвтгөж байна гэж. Энэ оны эхэнд Америкийн хорт хавдрыг хянах, урьдчилан сэргийлэх төвийнхөн хоолноос үүдэлтэй өвчнүүдийг судлаж, нийтэд түгээсэн бөгөөд энэхүү мэдээлэл вэбсайтаар тархсан. Учир нь ногоон байцааны навч нь будагтай байдаг. Хоолноос үүдэлтэй өвчний дөрөвний нэг нь үүнээс болдог гэсэн тооцооллыг гаргасан байна. Ногоон бүтээгдэхүүнийг лацдаж, бас дэлгүүрүүдэд хуванцар саванд хадгалдаг юм. Үхэр, шувууны мах зэрэг нь зөөвөрлөлтөөс болж хадгалалт нь муудаж байдаг ч гал тогоонд хоол хийсээр байна. Харин ногоон байцаа болон бууцайг түүхийгээр хадгалж, хуурамчаар өнгө оруулж бас ургалтын үйл явцад өөрчлөлт оруулах зэрэг үйлдлийг хийсэн байдаг. Ногоон байцааны төв талбайд ажилладаг ажилчид, тариаланчид химийн бодисоор бохирдсон багаж хэрэглэдэг юм. Жеоржиагийн их сургуулийн хүнсний аюулгүй байдлын төвийн захирал Майкл Доли усгүй байх нь микро организмыг хэрхэн үхүүлдэг болохыг тайлбарлажээ. Харин нэг таатай мэдээ байгаа нь, амьдралд хэрэглэгдэж байгаа хүнсний бүтээгдэхүүн аж ахуй эрхлэгчдийн гараас хэрхэн ургаж, цаашлаад хэрхэн хадгалагдаж байгааг хянах боломж олдож байгаа явдал юм. Бид энд чухам юу болдог, байдлыг өөрчлөх ямар арга байгаа талаар захирал Майкл Долигоос тодрууллаа.
Та ногоон байцаа, микро организмын хоорондох ургалтын харилцан хамаарлыг тайлбарлахгүй юу?
-Хэрвээ аюултай бактери ургамлын шүүсэнд байвал тэрхүү бактери нь ургамлын эдэнд нэвтэрдэг. Үндсэндээ ургамлыг хлороор цэвэрлэх, ургалтанд нөлөөлөхөд хэрэглэж, ургамлын гадаргууг угаадаг эмчилгээ байдаг. Тиймээс бактери ургамлыг угаадаггүй. Ганцхан бактери нэвтэрсэн байлаа гэж бодоход үржиж, ургамал ургах ямар ч шим тэжээлгүй болдог.
Газарт ямар микро организмууд байдаг, тэдгээрийг үржихэд юу туслаад байна?
-Бид бууцай, ногоон байцааг тасдаж байдаг salmonella, listeria бактериуд байдгийг мэднэ. Эдгээр организмууд амьтдаас дамждаг, тэд амьтдын хоол боловсруулах замаар дамжиж байдаг юм.
Ингээд амьтдын ялгадасаар дамжиж, хүрээлэн буй орчин, ус, хөрсөнд шингэдэг. Ялгадас нь хатахдаа салхинд хийсч байдаг. Бидний мэдэх Salmonella бактери нь хуурай газар нилээд тэсвэртэй байдаг юм.
Одоогийн байдлаар, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах төлөвлөгөөнд багтсан боловсруулах, савлах ажлын хүрээнд юу хийгээд байна, юуг өөрчлөх шаардлагатай вэ?
-Ногоон байцааг савлах ажилд хэзээ ч үнэн бодитоор хянаж, шүүмжлэлтэй хандаж байгаагүй. Тэр нь юунд байна гээч. Гэхдээ нэг таатай мэдээ байгаа нь, муудсан хүнсний бүтээгдэхүүн нь сая сая хүмүүсийг өвчлүүлдэггүй юм байна. Улс орон болгонд жил бүр хэдэн сая салатыг савлаж байдаг. Харин муу мэдээ нь, энэ нь маш ноцтой асуудал. Хүмүүсийн бөөрний хөгжил муудаж, улмаар үхэх болж байна.
Энэ байдлыг шүүмжилж, хянахад юу үр дүнтэй байх вэ?
-Хүрээлэн буй орчноо хянах гол асуудлын нэг нь ихэнх фермүүд чадах зүйлээ хийх хэрэгтэй, гэхдээ үүнд хяналт тавих маш хэцүү. Энэ газарт, ногоон байцааг тасалж, хайчлах үед байцааны үндсэнд байгаа аюултай бактерийг устгаж, эмчлэх ажлыг хийх хэрэгтэй. Ургамлын шүүс гэхээсээ өмнө бактерийг нь устгах нь зөв. -Хэрвээ аюултай бактери ургамлын шүүсэнд байвал тэрхүү бактери нь ургамлын эдэнд нэвтэрдэг. Үндсэндээ ургамлыг хлороор цэвэрлэх, ургалтанд нөлөөлөхөд хэрэглэж, ургамлын гадаргууг угаадаг эмчилгээ байдаг. Тиймээс бактери ургамлыг угаадаггүй. Ганцхан бактери нэвтэрсэн байлаа гэж бодоход үржиж, ургамал ургах ямар ч шим тэжээлгүй болдог.
Газарт ямар микро организмууд байдаг, тэдгээрийг үржихэд юу туслаад байна?
-Бид бууцай, ногоон байцааг тасдаж байдаг salmonella, listeria бактериуд байдгийг мэднэ. Эдгээр организмууд амьтдаас дамждаг, тэд амьтдын хоол боловсруулах замаар дамжиж байдаг юм.
Ингээд амьтдын ялгадасаар дамжиж, хүрээлэн буй орчин, ус, хөрсөнд шингэдэг. Ялгадас нь хатахдаа салхинд хийсч байдаг. Бидний мэдэх Salmonella бактери нь хуурай газар нилээд тэсвэртэй байдаг юм.
Одоогийн байдлаар, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах төлөвлөгөөнд багтсан боловсруулах, савлах ажлын хүрээнд юу хийгээд байна, юуг өөрчлөх шаардлагатай вэ?
-Ногоон байцааг савлах ажилд хэзээ ч үнэн бодитоор хянаж, шүүмжлэлтэй хандаж байгаагүй. Тэр нь юунд байна гээч. Гэхдээ нэг таатай мэдээ байгаа нь, муудсан хүнсний бүтээгдэхүүн нь сая сая хүмүүсийг өвчлүүлдэггүй юм байна. Улс орон болгонд жил бүр хэдэн сая салатыг савлаж байдаг. Харин муу мэдээ нь, энэ нь маш ноцтой асуудал. Хүмүүсийн бөөрний хөгжил муудаж, улмаар үхэх болж байна.
Энэ байдлыг шүүмжилж, хянахад юу үр дүнтэй байх вэ?
Бактерийг хэрхэн устгах вэ?
-Одоогоор үндсийг цэвэрлэж, хлороор угаах ажлыг хийж байна. Гэхдээ хлорыг бид мэдэж байгаа шүү дээ, бактерийг устгахад тийм ч өндөр үр дүнтэй биш. Энэ нь газрыг халдваргүйжүүлэхэд илүү үр дүнтэй байдаг. Peroxyacetic-ийн хүчил нь Цунами болдог газрын худалдааны брэнд. Тэр нь хлороос илүү хүчтэй учраас зарим үед ашиглагддаг.
Хэрэглэгчийн хувьд, савлахаас өмнө цэвэрлэж, хальслах, эсвэл бохирдсон хэсгийг тасдаж хэрэглэхийн аль нь ухаалаг вэ?
-Хачирхалтай нь энэ бол таны мэдэх хэрэг. Хэдэн тэрбум савласан бүтээгдэхүүн жил бүр зарагдаж байдаг бөгөөд тэдгээрийг чанартай байлгахад маш олон шалтгаан нөлөөлж байна. Гэхдээ та идэж байгаа бүтээгдэхүүнээсээ өвчлөхгүйг хүсч байгаа учраас та өөрийнхөө тааллаараа мэдэх хэрэг. Юманд мэдрэг хүмүүс хатуу хариулт байна гэж магадгүй. Ялангуяа настай хүмүүс, хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүд. Би залуу байх үеийнхээ өөрийн туршлагаасаа хуваалцъя. Миний эмээ хамгийн сайн гэсэн буурцагийг хэрэглэдэг байлаа л даа. Тэр түүгээрээ хоол хийж, амтлагчаар амтална. Түүнийг бид яаж иддэг байсан гээч. Бид хэзээ ч тэр буурцгийг түүхийгээр нь идэх тухай бодож байгаагүй. Бид түүхий ногоо идэх нь харьцангуй шинэ үзэгдэл бөгөөд энэ нь яагаад гэвэл миний бодлоор бидний хэрэглэж байгаа хүнсний ногоонууд илүү их өвчин тээх магадлалтай.
Хэрэглэгчийн хувьд, савлахаас өмнө цэвэрлэж, хальслах, эсвэл бохирдсон хэсгийг тасдаж хэрэглэхийн аль нь ухаалаг вэ?
-Хачирхалтай нь энэ бол таны мэдэх хэрэг. Хэдэн тэрбум савласан бүтээгдэхүүн жил бүр зарагдаж байдаг бөгөөд тэдгээрийг чанартай байлгахад маш олон шалтгаан нөлөөлж байна. Гэхдээ та идэж байгаа бүтээгдэхүүнээсээ өвчлөхгүйг хүсч байгаа учраас та өөрийнхөө тааллаараа мэдэх хэрэг. Юманд мэдрэг хүмүүс хатуу хариулт байна гэж магадгүй. Ялангуяа настай хүмүүс, хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүд. Би залуу байх үеийнхээ өөрийн туршлагаасаа хуваалцъя. Миний эмээ хамгийн сайн гэсэн буурцагийг хэрэглэдэг байлаа л даа. Тэр түүгээрээ хоол хийж, амтлагчаар амтална. Түүнийг бид яаж иддэг байсан гээч. Бид хэзээ ч тэр буурцгийг түүхийгээр нь идэх тухай бодож байгаагүй. Бид түүхий ногоо идэх нь харьцангуй шинэ үзэгдэл бөгөөд энэ нь яагаад гэвэл миний бодлоор бидний хэрэглэж байгаа хүнсний ногоонууд илүү их өвчин тээх магадлалтай.
Та фермүүдэд шүүмжлэл, хяналт байдаггүй гэж хэллээ шүү дээ. Та хүнсний аюулгүй байдал хэтдээ юу болно гэж бодож байна?
-Тэд хууль дүрмээ мөрддөг болно, эсвэл тэд энэ бизнесээс татгалзана. Энэ дүрэм бол дараагийн үе шат байх болно. Ухаалаг аргаар ургамал боловсруулж байгаа нь дасан зохицох болно.
-Фермийн тухай?
-Тэд хуулийн дагуу үйлдвэрлэл явуулж, ялгадасыг хэрхэн боловсруулах вэ, усыг хэрхэн цэвэршүүлж ашиглах вэ гэдэгт анхаарлаа хандуулж эхэлнэ гэх жишээтэй...
-Би таны ургамлыг удаан хадгалж, соёолуулахаас бүрэн татгалзах хэрэгтэй гэж ярьж байсныг сонссон л доо. Яагаад тэгж байгаам бол?
-Фермийн тухай?
-Тэд хуулийн дагуу үйлдвэрлэл явуулж, ялгадасыг хэрхэн боловсруулах вэ, усыг хэрхэн цэвэршүүлж ашиглах вэ гэдэгт анхаарлаа хандуулж эхэлнэ гэх жишээтэй...
-Би таны ургамлыг удаан хадгалж, соёолуулахаас бүрэн татгалзах хэрэгтэй гэж ярьж байсныг сонссон л доо. Яагаад тэгж байгаам бол?
-Бид энэ тал дээр мэдээлэл багатай. Энэ төрлийн бизнесийг шүүмжилсэн зүйл байдаггүй. Та бактерийг устгаж чадахгүй. Хэрвээ соёолж байхад бактери өсч эхэлвэл, ургамал өөрөө ургаж эхэлнэ. Та тэр ургамлаар хоол хийх эсвэл бактерийг утсгах ёстой.
Өвчин үүсгэгч организм үйлдвэрлэж байгаа нь жижиг эсвэл том фермийн асуудал уу? Таны фермер найдвартай ажиллаж байгаа эсэхийг яаж мэдэх вэ?
-За, бид том фермүүдийн талаар маш их мэдээлэлтэй байгаа. АНУ-ын хөдөө аж ахуйн яам үүнийг туршиж, савласан салатанд өвчин үүсгэгч нян байгааг олсон. Харин жижиг фермүүдийн талаар мэдээлэл бага, гэхдээ найдвартай эсэх талаар янз бүрийн байр суурь байгаа учраас тэднийг шалгаж эхлэх гэж байгаа. Бүр жижиг фермүүд шинэ дүрмээр үйл ажиллагаа явуулна. Бидний ярьж байгаа энэ цаг үе, гэхдээ жижиг фермүүд нэгдсэний дараа биелэлээ олно.
Өвчин үүсгэгч организм үйлдвэрлэж байгаа нь жижиг эсвэл том фермийн асуудал уу? Таны фермер найдвартай ажиллаж байгаа эсэхийг яаж мэдэх вэ?
-За, бид том фермүүдийн талаар маш их мэдээлэлтэй байгаа. АНУ-ын хөдөө аж ахуйн яам үүнийг туршиж, савласан салатанд өвчин үүсгэгч нян байгааг олсон. Харин жижиг фермүүдийн талаар мэдээлэл бага, гэхдээ найдвартай эсэх талаар янз бүрийн байр суурь байгаа учраас тэднийг шалгаж эхлэх гэж байгаа. Бүр жижиг фермүүд шинэ дүрмээр үйл ажиллагаа явуулна. Бидний ярьж байгаа энэ цаг үе, гэхдээ жижиг фермүүд нэгдсэний дараа биелэлээ олно.
