Сонгуулийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар УИХ-ын гишүүн Р.Бурмаа тэргүүтэй ажлын хэсэг ажиллаж байна. Энэ талаар УИХ-ын гишүүн Р.Бурмаагаас зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Сонгуулийн нэгдсэн хуулийн төслийг бэлтгэх ажлын хэсэг жил гаруйн хугацаанд ажиллаа. Ер нь Сонгуулийн нэгдсэн хуулийн төсөл бэлэн болж байна уу?

- Хаврын чуулганы эхэнд хуулийн төслөө өргөн барихаар зорьж ажиллаж байна даа. Чуулганы завсарлагаанаар төслөө эцэслэн бэлэн болгоно. Өнгөрсөн хугацаанд хэд, хэдэн удаа ажлын хэсэг хуралдаж, дэд хэсэг судалгаан дээр ажилласан. Дээр нь мэргэжлийн судлаачдын дунд хэлэлцүүлэг явууллаа. Төрийн бус байгууллага, эмэгтэйчүүдийн байгууллагын дунд хэлэлцүүлэг явуулсан. Энэ бүхнээ нэгтгэж байна. Холимог системээ үргэлжлүүлэн хэрэглэнэ. Харин мажоритар, пропорциональ тогтолцооны харьцаа ямар байхыг эцэслэн тогтоогүй байна. Одоогийнх шиг мажоритар хувилбараар 48, пропорциональ тогтолцоогоор 28 гишүүн сонгох, эсвэл 50:50 байх гэсэн хоёр хувилбар ярьж, аль алинаар нь төсөл бичиж байгаа. Аль ч хувилбарыг сонгосон мажоритар тогтолцоо нь нэг мандаттай байхаар тохирсон. Тухайлбал, одоогийн хуулиар Сонгинохайрхан дүүрэг гурван мандаттай нэг тойрог болдгийг тус бүртээ нэг мандаттай, гурван тойрогт хуваана гэсэн үг. Хүн амын тооноос хамаарч тойргоо байгуулна. Төсөл бичих техникийн ажлын алба байгуулсан. Хаврын чуулганаас өмнө Ажлын хэсэг хуралдаад дээрх хоёр хувилбарын аль нэгийг сонгоно. Үүний дараа УИХ-д өргөн барих юм.

- Энэ хууль батлагдсанаар сонгогчдын сонголт хийх байдалд ямар өөрчлөлт орох вэ?

-Сонгуулийн маргаан 1-2 жилээр үргэжилдгийг болиулж, энэ асуудлыг шийдэх тусгай байгууллага бий болгоно. Тэр нь аливаа маргааныг 60 хоногт багтаан шийдэх ёстой гэсэн зарчим баримталж байна. Мөн сонгуулийн зардлыг багасгах хувилбар, аргуудыг судалж байгаа. Зардал их байдаг учир намууд бусдаас хандив авдаг, эргээд тэр байгууллага, иргэнээс хараат болдог дутагдал бий. Сонгуулиас үүдэлтэй авлигыг зогсоох ёстой гэдэг дээр санал нэгдсэн. УИХ-ын болон нийслэл, аймгийн ИТХ-ын сонгуулийг нэг өдөр явуулна. Ерөнхийлөгчийн сонгууль бол тусдаа явна. Сонгогчдын нэрсийн жагсаалт, хэрхэн бүртгэх гэх мэт сонгуультай холбоотой тогтолцоо нь нэг байх юм. Мөн сум, дүүргийн ИТХ-ын сонгуульд улс төрийн намууд оролцох хэрэгтэй, үгүй гэсэн санал гарсан. Үүнийг ярилцаж байна.

- Сонгуулийг зардлыг хэмнэнэ гэж байгаа?

-Тийм. Сонгуулийн зардлыг хэрхэн хэмнэх талаар судалж байна. Ганц жишээ хэлэхэд сурталчилгааны зурагт самбар тавихад их мөнгө ордог. Тиймээс цахилгааны шонгуудад самбар байрлуулах үнэгүй эрх өгье гэж байгаа. Зам дагуух газар зүлгэн дээр самбар байрлуулбал үнэгүй байлгах эрхийг нь өгье. Олон нийтийн радио, телевизээр үнэгүй цаг өгөх зэрэг зардал хэмнэх саналуудыг хуулийн төсөлд оруулахаар төлөвлөж байна. Аль болох л зардал багасгах чиглэлд ажиллана. Мөн улсаас өгч буй мөнгөн ба мөнгөн бус дэмжлэгийг яаж үр дүнтэй болгох вэ гэдэг дээр анхаарч байна. Улс төрийн намд төрөөс өгч байгаа дэмжлэг дээр ч шинэчлэл хийе гэж байгаа.

- Эмэгтэйчүүдийн сонгуульд оролцох байдалд ямар өөрчлөлт орох вэ?

 - Эмэгтэйчүүдийн квотыг УИХ, орон нутгийн сонгуульд оруулна.Энэ тал дээр эмэгтэйчүүдийн байгууллагатай хамтраад хэлэлцүүлэг хийсэн. Орон нутгийн сонгуулийн хуульд квот тусгах шаардлагатай, харин хэдэн хувь байхаа ярилцаж байна. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд тусгасан 20 хувийн квотыг нэмэх ёстой гэсэн байр суурь давамгайлсан.