"Ерөнхий сайдын 30" минут уулзалтын үеэр Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг, “Монгол банк”-ны ерөнхийлөгч Н.Золжаргал нараас зарим зүйлийг тодрууллаа.

-   Эдийн засгийн нөхцөл байдлын талаар мэдээлэл өгнө үү. Үнэхээр МАН-ын бүлгийн мэдэгдэж байгаа шиг эдийн засагч “улаан гэрэл” асчихаад байгаа юм уу?

- Н.Золжаргал: Сүүлийн гурван жилд Монголын эдийн засгийн гадаад худалдаа тогтмол алдагдалтай байсан. Нэг сардаа 100-200 сая долларын алдагдалтай явсан. Сүүлийн таван жилд гадаад худалдаа жилийнхээ дүнгээр үргэлж алдагдалтай байж ирсэн. Үүнийг нөхдөг зүйл нь гадаадын хөрөнгө оруулалт байсан. Энэ нь байдал үргэлжилсээр 2013 онд манай худалдааны гол бүтээгдэхүүнийн үнэ нилээн сул байлаа. Ялангуяа нүүрсний үнэ сул байсан. Энэ нь өөрөө Монголын эдийн засагт тохиолдсон гадаад нөхцөл байдлын нөлөөлөл. Дотоод нөхцөл байдлаасаа ч шалтгаалсан олон зүйл байсан. Тоймлоод хэлбэл гадаадын худалдааны алдагдал их байсан. Экспортоо сайн дэмжээгүй. Зөвхөн алт тушаалт гэхэд л жилдээ 3 тонноор буурсан байсан. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт 2012 оны сүүл үеэс буурсан зэрэг нь ийнхүү эдийн засагт ачаалал өгсөн. Гэхдээ 2014 оны эхний хоёр сарын эдийн засгийн үзүүлэлтийг авч үзвэл нааштай мэдээллүүд харагдаж байгаа. Жишээ нь, 2013 оны эхний хоёр сард гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт 214 сая ам.доллар байсан бол 2014 оны хоёр сарын байдлаар 280 сая ам.доллар болж өмнөх жилийнхээс өссөн дүн гарч байгаа аж. Экспорт жаахан нэмэгдсэн байгаа. 2014 оны нэгдүгээр сарын худалдааны тэнцлийг сүүлийн 30 сард үзэгдээгүй тэнцвэртэй худалдааг хийж үзлээ. Нэг үгээр хэлбэл Монгол улсын экспорт, импортын бараа ерөнхийдөө тэнцвэртэй болсон гэсэн үг. Одоо валютын орох урсгал маань өмнөх жилтэйгээ харьцуулахад нэмэгдсэн байгаа. Харин гарах урсгал багассан. Цаашид улирлын чанартай ханшийн хэлбэлзлийг "Монгол банк" оролцсоор ирсэн. Ханшийн тогтвортой байдлыг хамгаална.

-    Валютын ханш 1783 төгрөгтэй тэнцэж байна. Ханш яагаад ингэж өсөөд байгаа юм бэ? Шалтгаан нь юу вэ? Засгийн газар оношийг нь тогтоогоод ханшийг бууруулах тал дээр ямар арга хэмжээ авч байгаа вэ?

-   Н.Золжаргал: Яваандаа нүүрсний экспорт сайжраад импорт багасаад худалдаа ашигтай болчихвол ханш чангарах тал руу гаа орох байх. Алтны хувьд л гэхэд бодитойгоорр бидэнд өсөлт харагдаж байна. Нүүрсний уналт буюу нүүрснээс алдаж байгаа зүйлийг нөхчих боломжтой юм шиг харагдаж байна. Жилдээ хоёр тэрбум төгрөгийн алдагдалтай байдаг зүйлийг оны эцэс гэхэд тэнцвэртэй болгох зорилт тавьж байна. “Монгол банк”-ны зүгээс төгрөгийн хүүгээ тогтвортой одоо байгаа үнээр нь байлгах бодлоготой байгаа.

Н.Алтанхуяг: Валютын ханшийн өсөлтийг буруулахад зөвхөн банк ажиллах ёстой юм биш л дээ. Аж ахуйн нэгж, иргэдэд хандаж хэлэхэд хэрэгтэй, хэрэггүй юмыг гадаадаас авах шаардлагагүй гэж хэлмээр байна. Харин нэн шаардлагатай зүйлээ гаднаас аваад үзэм, чихэрхэн мэтийг авсны хэрэггүй гэж хэлмээр байна. Харин экспортлосон зүйлээ гадагш нь гаргана гэвэл Засгийн газар бүх талаар дэмжинэ. Иймэрхүү маягаар экспортоо дэмжээд явмаар байна. “Эрдэнэт” үйлдвэр дээр ажиллах үеэр гадаадаас авдаг бараа бүтээгдэхүүнээ багасгах талд юу хийж байна вэ гэдгийг сонирхлоо. Монголдоо хамгийн томд тооцогдох бүсийн оношлогоо, эмчилгээний төв байгуулахаар ажил үргэлжилж байна. 18 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн, одоо 20 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийчихвэл ажил дуусна. Орчин үеийн технологиор тоноглогдоно. Үйлдвэрийн удирдлагатай яриад ирэх арваннэгдүгээр сард ашиглалтад оруулж чадна биз гэдгийг анхааруулсан. Тус оношлогоо эмчилгээний төв ашиглалтад орчихвол жил бүр иргэдийн гадагшаа гаргаж байгаа 150-200 сая ам.долларыг Монголдоо үлдээх боломжтой болох юм. Тэгэхээр гарцаагүй шаардлагатай тоног төхөөрөмжийг бол гадаадаас авдаг л байх, хоёрын хооронд юмыг бол худалдаж авах шаардлагагүй, тэр тусмаа дотоодод үйлдвэрлэж байгаа нөхцөлд түүнийгээ л авах нь зөв.

Өнгөрсөн онд бид төв банктайгаа хамтраад “Үнэ тогтворжуулах дэд хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлсэн. Энэ жилийн гол бодлого бол импортыг орлох буюу дотооддоо үйлдвэрлэж байгааг нь ав гэдэг зарчим барьж байна. “Эрдэнэт” үйлдвэр гэхэд л дотооддоо хийгээд байгаа юмыг авдаггүй гадаадаас илүү үнээр авдаг байснаа зогсоосон байна. Тийм учраас дотооддоо үйлдвэрлэж байгаа нь гадаад руу экспортлоход Засгийн газар дэмжлэг үзүүлнэ гэж ойлгоорой.

-    Валютын нөөц ямар түвшинд байгаа вэ?

-    Н.Золжаргал: 2.2 тэрбум ам.доллар. Долларын ханшийг одоогийнхоос нэмэгдүүлэхгүй байх бүх боломж бий.

-    Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөрийн хоёрдугаар үе шат эхлэх үү?

-   Н.Золжаргал: Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр гурван жилийн хугацаатай. Эхний жилийнх бол үр дүнгээ өгсөн гэж бодож байгаа. Ялангуяа бид нарын зорьсон барааныхаа үнийг тогтвортой барьж чадсан. 2013 онтой харьцуулахад 2014 оны инфляци хоёр хувиар буурсан байгаа. Эрчим хүч боловсролын салбарын үнэ нэмэгдээгүй байсан бол инфляци бараг 9 хувь руу орох статистик тоо гарсан байгаа. Үүнээс үзвэл хөтөлбөрийн маань бодлого, зорилт амжилттай хэрэгжсэн юм байна.

-    Цахилгааны үнийг нэмнэ гэсэн мэдээлэл байна. Энэ үнэн үү?

-    Н.Алтанхуяг: Цахилгаан, дулааны үнийг өсгөх талаар Засгийн газар дээр яригдаагүй. Яригдах ч үгүй.

-    Төрийн албан хаагчдын цалин хэзээ, нэмэгдэх вэ?

-  Н.Алтанхуяг: Гурван талд хэлэлцээрийн дагуу цалингаа нэмэгдүүлнэ гэж тохирсон. Шинэ оны төсөвт тодорхой хэмжээний мөнгө суулгасан байгаа. Хэзээ, хэдийг алинд хэдэн хувиар нэмэх вэ гэдгээ салбаруудтайгаа яриад шийднэ.

- Царцаасан 200 гаруй обьектын жагсаалтыг Засгийн газар хэзээ УИХ-д оруулж ирэх вэ?

- Н.Алтанхуяг: Царцаасан обьектууд дээр Үндэсний аудитын газар шалгалт оруулж дүгнэлт гаргах учиртай. Дүгнэлт ирээгүй байна. Ирэх долоо хоногт аудитаас энэ тухай дүгнэлтийг гаргуулаад хэвлэлийнхэнд мэдээлэл өгөх ёстой шүү, Мөнхтөр дарга аа.

- Засгийн газар эдийн засаг хүндхэн байгаа нөхцөлд яаж ажиллах вэ?