“Хэвлэлийнхэн эрх чөлөөгөө алдвал тухайн нийгэмд ямар ч эрх, эрх чөлөө үлдэхгүй”... Ийм нэгэн агуулга бүхий анхааруулга өнгөрсөн өдрүүдийн гол АСУУЛТ бас АСУУДАЛ байв. Одоо ч байсаар, явсаар байна. Шалтгаан нь маш тодорхой. Ажлаа хийж яваа сэтгүүлчийг албадан саатуулж, хэвлэл нийтлэх эрх чөлөөг боомилох, хууль, шүүхээр айлгах, эцсийн дүндээ өөрсдийн сувгаар яриулах эрх баригчдын явуургүй ашиг сонирхлоос үүдэлтэй. Уг нь Хэвлэлийн эрх чөлөөний үзүүлэлт Монгол Улс 22 байр ухарсан нь саяхных, сарын өмнөх индекс. Атал эл алдааг засч, үзүүлэлтээ сайжруулах арга замыг эрэлхийлэх нь нэн тэргүүний ажил байх ёстой байтал түүнийг ягштал биелүүлж, хэрэгжүүлэх учиртай субъект нь өөрсдөө Үндсэн хуулиар олгосон язгуур эрх рүүгээ нулимж суугаа бодит жишээг олон нийт харлаа, хэвлэлийнхэн биеэрээ амслаа.

Дархан цаазат Богдхан ууланд олгосон газар чөлөөлөлтийг сурвалжилсан сэтгүүлч Г.Гэрэлмааг цагдаагийн алба хаагчид хүч хэрэглэн хэрхэн саатуулахыг нийгэм даяараа харцгаав. Алгын чинээхэн сэтгүүлч эмэгтэйн тал талаас нь бүчсэн тэдгээр алба хаагч дээрээс, даргаас өгсөн үүрэг, тушаалын дагуу камер, утас, микрофоныг нь хурааж, сүрийг үзүүлж, баахан дөвчигнөжээ.

Арга барахдаа согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн, хууль бус сурвалжилга хийсэн хэргээр яллах гэж оролдсоныг сэтгүүлч өөрөө илчлэв. Мэдээж тэр бүгд нь нотлогдоогүй. Цагдаагийн ерөнхий газраас хийсэн дотоод шалгалтаар эсрэгээрээ цагдаагийн байгууллага өөрсдөө асуудалд оров. Салбарын сайд нь, Цагдаагийн ерөнхий газрын холбогдох дарга нар нь ч болсон үйл явдалд “гэмшиж”, уучлал эрэв.

Сайд нь, дарга нь уучлал гуйснаар асуудал намжина гэвэл өрөөсгөл. Сэтгүүлч ажлаа хийснийхээ төлөө аюул, заналхийлэлд өртөх энүүхэнд байхад жирийн иргэнтэй хэрхэн харьцах нь тодорхой. Ер нь хэвлэлийн эрх чөлөөг боомилох оролдлого үе үеийн Засгийн газрын өнгөнд гардаг ч МАН-ын цаг хугацаанд илүү сэдэрдэг. Бүр гаардаг л юм.  180 орноос 68 дугаар байранд бичигдэж байсан Хэвлэлийн эрх чөлөөний индекс нь ганцхан жилийн дотор 22-оор хойшилж, 90 рүү сүүл мушгиж эхэлсэн нь үүний бодит кэйс.

Эмээлтэд хятадууд эзэн сууж, маханд бодис хольсон асуудлыг анхлан хэн хөндөж, гаргаж тавив, хэвлэлийнхэн л шүгэл үлээсэн. Цагдаа, тагнуул, мэргэжлийн хяналтын байгууллага нь шүүрч аваад ажлаа хийх учиртай ажил.

Улаанбаатарчуудын, цаашлаад улс орны эрүүл мэндэд аюулын харанга дэлдсэн асуудалд хуулийнхан байтугай мэргэжлийн байгууллага нь бүтэц, бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ хөдөлж, төрийн төмөр нүүрийг үзүүлж байх учиртай юм. Гэвч тэгсэнгүй. Сүүлдээ мэдээлсэн сэтгүүлч, Эмээлтийн үнэн төрхийг илчилсан хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг буруутгах нь холгүй сөрөг акц зохион байгуулалттайгаар “дэглэв”.

Ардчилсан нийгэм гэж байгаа бол түүнийг тойрсон асуудал, хууль бус үйлдэл, улстөрчдийн хулгай, хуудуутай үйлдэл сүүдэрт явдаг нь тухайн тогтолцооны нэг өнгө. Тэр бүгдийг илчилж, ил гаргаж, урьдчилан сэргийлэх, соён гэгээрүүлэх, зарим тохиолдолд тэмцэх нь хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчийн үүрэг. Хэвлэл мэдээлэл нь хүчтэй байхын хэрээр улстөрчид нь хамжааргатай байж, хүн бүр хуулийн дор ажиллаж, амьдардаг нь олон улсад тогтсон жишиг.

Харин манайд, Монгол Ардын Нам Засгийн эрхэнд гарахаар, дээд, дунд, доод шатанд үнэмлэхүй “мандах”-аар л хэвлэл нийтлэх эрх чөлөөг боомилдог болсоор удлаа. Ерөөсөө л даргын, сайдын, эрх мэдэлтнүүдийн өмнөөс дуугардаг, шаардлагатай бол хаздаг “уяатай нохой” болгох гэсэн сонирхол даамжирч, бугших нь байх ёстой юм шиг энгийн үзэгдэл болж эхэлсэн нь лав сайны дохио биш ээ! Өнөөдөр сэтгүүлчээр дамжуулж хэвлэн нийтлэх эрх чөлөөг боомилж буй тэд маргааш иргэнийхээ ярьж, хэлэхийг нь хүртэл зааварчилж эхлэхэд гайхах зүйлгүй үлдсэн байх вий гэдэг нь бидэнд байгаа бодит болгоомжлол!

О.Балдан-Очир