Наадмын өглөө манай бригадынхан өнгө өнгийн дээлээ өмсөөд, зүс зүсний морьдоо унаад сумын төв рүү давхиж харагдана. Сумын төвдөө ойр, тэгээд бүр зам дагуу байдаг манайд нөгөө ганган дээлтэй хүмүүс буулдаад л өнгөрнө. Төд удалгүй аав, ээж, саахалт айлын томчууд сумын төв рүү зүглэх нь тэр.
Хот айлд гэрээ сахих хэдэн хүүхэд, хаяагаа манах хэдэн нохой л үлдэнэ. Гэрээ сахиад, малаа хараад үлддэг хүүхдүүдийн нэг нь би. Нялх хүүхэд, унаач хүүхэд эсвэл өөрийгөө аваад явах чадалтай нэгэн биш л бол гэртээ үлдэх нь гарцаагүй. Харин Бригадын наадам бол ханатлаа үзсэн дээ.
Гэрээ сахиад үлддэг байсан он жилүүдээс хэдэн зуны дараа сумын наадам үзэхээр болов. Айлын бага тулдаа л аав ээжээсээ аргагүй эрхэнд зөвшөөрөл авсан юм л даа. Сумын төв орж наадам үзэхээс гадна ангийн найз нөхөдтэйгөө уулзах, шинэ дээл өмсөх, наадмын хуушуур идэх гээд баярлах шалтаг мундахгүй. “Танай бага энэ жил наадам үзэх нь үү” гэх хүмүүсийн яриа хүртэл догдлуулж орхихыг яана. Ингэж л хүсэн хүлээж сумын наадам үзэж байснаа санадаг юм. Тэр жилийн наадмын өглөө яг л цагаан сарын өглөө шиг санагдаж билээ. Шөнө нь маргааш өглөө өмсөх хувцсаа жимбийтэл эвхэж тавиад унтлаа. Өглөө нь ээжийнхээ оёж өгсөн улаан торгон тэрлэгээ өмсөөд, үсээ хоёр гэзэг сүлжүүлсэн ч үс зулгаах өвдөлтийг ер анзаараагүй юм даг. Ийнхүү гоёж гангалаад бэлэн болсон хүмүүс сумын төв рүү жолоо заллаа.
/Сумын төв орох замд Отгонтэнгэр хайрхан ил харагддаг юм. Тэр өдөр Отгонтэнгэр хайрхан руу ширтээд инээмсэглээд өнгөрснөө тодоос тод санадаг. Өөрийнхөө инээмсэглэж буй тэр төрхийг одоо ч нүдэндээ төсөөлж байна/
Сумын төвд очоод л наадам үзүүлэхээр дагуулж ирсэн аав ээжийгээ тэр дор нь мартаж орхино. Шууд л найзуудтайгаа уулзсан хэрэг. Зуны амралтаар бие биеийнхээ царайг анх удаа харсан хүмүүс магнайгаа тэнийтэл баярлав. Ингээд л үеийн жаалууд, ангийн найзуудтайгаа наадмыг бүрэн утгаар нь үзсэн юм. Нэг бөх үзээд л, нэг морь хараад наашаа цаашаа их гүйнэ. Үнэндээ үзээд байгаа юм ч байхгүй л дээ. Гүйж харайж тоглоод, байгаа мөнгөөрөө чихэр авч, сугалаа сугалаад л дуусгаж байгаа юм.
Тэгж явахдаа хурдан морь дагах гэж байгаа цагаан фургонд найзтайгаа хамт суучхав. Ороод хартал манай сумын эмч урд суугаа харагдана. Бодвол эмнэлгийн машин бололтой. Дотор нь битүү хүн. Хүмүүс цонхоор морио хараад л, машин дотроос зарим нь бүр орилно. Олон машин морь дагуулдаггүй байсан болохоор л эмнэлгийн машинд уяачид уралдаж суудаг юм билээ. Тэр дунд жижиг биетэй хоёр хүүхэд бол сэлүүхэн багтана. Харин унаач хүүхэд гэмтэж бэртвэл багтах зай тун бага. Азаар нэг ч хүүхэд бэртээгүй юм даа. Барианы зурхай дөхөх тусам машинд суусан томчууд хоолой нь чангараад, нударгаараа хөлсөө арчиж яваа харагдана. Харин тэрхэн зуур жолооч руу харвал нэг урагшаа, нэг баруун тийшээ толгой эргүүлнэ. Одоо бодоход айдас төрдөг юм. Жаахан байсан болохоор юу ч бодохгүй, юуг ч анзаарахгүй их л жаргалтай байж дээ. Морь барьдаг толгой гэж нэрлээд байнга тэнд хурдан морьдоо барьдаг нэг толгой бий. Тэнд очоод дахиад нэг өөр наадам болж байгаа аятай орчинтойгоо танилцана.
Тэнд тэднийх, тэр машинд тийм ундаа зарж байгаа, энэ хуушуур нь илүү амттай гээд бүгдийг мэднэ. Ийнхүү учраа мэдэхгүй жаахан охины үзсэн тэр жилийн наадам тийнхүү өндөрлөсөн юм. Сумын наадмын тухай санахаасаа илүү санахгүй дурсамж олон бололтой. Гэсэн ч үүнээс хойш их олон сумын наадам үзсэн дээ. Тэр жилийн сумын наадмаас хойш 14-н зуныг үджээ. Харин энэ зун хотын наадам үзэхээр догдолж сууна.
Д.Батчулуун
