“Хонь хариулж, тугал татаад, жимс түүж, ойгоор морин аялал хийснээр хүүхдүүд чухал боловсрол эзэмшинэ” хэмээн ярих энэ эрхэм бол Х.Эрдэнэбулган.
Хүүхдүүдээ гар утас, сошиал орчин, зурагтнаас түр ч болов холдуулж, малчин айлд илгээн, нүүдэлчин ахуй соёлтой танилцуулах хөтөлбөрийг тэрбээр эхлүүлэхээр болжээ.
“Амьдрал гэдэг хамт байхад аз жаргалтай байдаг хүмүүстэйгээ цуг байж дурсамж бүтээхийг хэлдэг. Тийм болохоор хөдөөгүүр хаа сайгүй явахдаа бага охиноо дагуулж явдаг” гэдгийг сэтгүүлч мэргэжилтэй малчин залуу онцолж байлаа.
Булган аймгийн Хангал суманд мал маллаж буй тэрбээр малчин ахуй, нүүдэлчдийн өв соёлыг ирээдүй хойчдоо таниулж, өвлүүлэн үлдээх зорилготой. Ийм ч учраас хуучнаар бол хөдөлмөр зусланг бичил маягаар малчин айлтай холбох хөтөлбөрийг энэ жил эхлүүлэхээр зэхэж байна.
-Хүүхдүүдийг монгол ахуйд ойртуулах, уламжлалт өв соёлыг таниулах зуны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх санаа анх яаж төрсөн бэ?
-Өнгөрсөн жилээс “Хот айл” гэдэг төсөл хэрэгжүүлж эхэлсэн. Өөрийнхөө гэрийн дэргэд хоёр илүү гэр бариад, амрагч авсан юм. Үр хүүхдээ хөдөөгийн ахуй, малчдын амьдрал, нүүдэлчдийн соёлтой танилцуулах зорилгоор хүмүүс их ирсэн.
Төсөлд хамрагдсан хүмүүс маань зургаадугаар сарын 10 гээд хичээл нь амарчихаар хүүхдүүдээ малчин айлд очуулдаг баймаар байна гэсэн санал тавьсан юм.
Малчин ахуй, нүүдлийн соёлтой танилцуулсан амралт танин мэдэхүйн зуслан хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулж болох юм гэсэн санаа ингэж төрсөн. Энэ жил анхныхаа хүүхдүүдийг хүлээж авахаар төлөвлөөд ажиллаж байна.
-Хөтөлбөр эхний ээлжид хэрхэн хэрэгжих вэ?
-Өөрийнхөө гэрийн хажууд хоёр гэр барьж, хүүхдүүд амрах тухтай орчныг бүрдүүлнэ. Нэг ээлжид 8-10 хүүхэд хүлээж авахаар төлөвлөж байна. Амрах хугацаа нь 7 эсвэл 10 хоног байх юм. Насны ангиллыг нь бас бодож байгаа.
-Хүүхдүүд малчин айлд очсоноор өөрсдөдөө ямар давуу тал боломжийг бий болгох вэ?
-Суурин газар амьдарч буй эцэг, эхчүүд хүүхдээ цахим орчин, зурагтнаас холдуулах хүсэлтэй байдаг. Хөдөөгийн малчин энэ хүсэл биелнэ. Цэнгэг сайхан агаарт нүүдлийнхээ өв соёлыг танин мэдэж, монгол хүн гэдэг дотроо нуугдаж байсан зүйлийг сэрээхэд чухал хувь нэмэртэй гэж хэлмээр байна.
Хүүхдүүд ядаж л ажил сурна. Дэлхийн технологийг хэзээ нэгэн цагт сураад гадаадад очиж амьдарлаа ч гэсэн хөдөө нэг зун 10 хоног ч гэсэн амьдраад үзчихсэн хүүхдийн дотор малчин ахуй соёлын хэлтэрхий нуугдаад, тээгдээд үлдэнэ.
-Орчин үеийн хүүхдүүд монгол ахуйгаас холдсон гэж шүүмжилдэг. Жишээлбэл үнэхээр хурга ишигээ ялгахгүй байх тохиолдол байна уу
-Байлгүй яах вэ. Хүүхдүүд ч төдийгүй залуучууд хүртэл ахуй соёлоосоо үнэхээр их холдсон. Монгол хүн гэж хэнийг хэлэх вэ гэдгийг мэдэхээ, танихаа ойлгохоо байсан болов уу гэж боддог. Тэгэхээр язгуурын монгол хүнийг тээж яваа хүмүүс бол малчид юм. Бүгд хөдөө ирээд амьдар гэсэн үг биш. Хөдөө болон нүүдлийн соёл иргэншилтэй танилцах боломж нь орон нутагт өргөн дэлгэр байх ёстой гэж боддог. Үүний төлөө төр, малчин түмэн ч хичээх ёстой.
Малчин нь малчнаараа, гадаад явсан нь явснаараа үлдэг гэж огт хаяж болохгүй. Нүүдэлчдийнхээ гайхамшигт өв соёлоос хэзээ дуртай цагтаа суралцаж, ойлгож болох боломж нь малчин айлд түшиглээд монголын бүх хөдөөд байх учиртай гэж боддог. Тийм учраас энэхүү ажлыг эхлүүлнэ гэж зорьсон.
-Гэртээ хүүхдүүдийг байлгасан малчин айлын тухайд ямар сайн тал бий болох бол?
-Маш олон давуу тал бий болно. Амрагчид авч эхлэхэд манай 00 илүү тухтай болсон. Эко 00 гэсэн үг. Орчин цагийн хүмүүс тав тухтай бие засах боломжтой ариун цэврийн байгууламжтай болно гэдэг бол малчин айлдаа ч маш чухал дэвшил юм.
Нөгөө талаасаа сүү цагаан идээгээ бэлтгэж байгаа сав хүртэл эрүүл ахуйн стандарт шаардлагад нийцэж эхлээд байна. Олон төрлийн зочидтой уулзахаар малчин хүн ертөнцийг олон өнцгөөс танин мэдэх, ойлгох, чихээ онгойлгох боломж бүрдэж байгаа юм.
Зөвхөн малчдаас биш малчид ирсэн зочдоосоо суралцах юм. Манай хүүхдүүд гэхэд герман хүмүүс ирэхэд англи хэлээр ярьж байна. Энэ нь хүүхдийн боловсолд хүртэл тодорхой дэвшил гэж харж байгаа. Энэ мэтчилэн олон давуу талтай. Ер нь амрагчдад малчин хүн амьдрал ахуйгаа тайлбарлахаар өөрийнх нь амьдрал нь ямар утга учиртай сайн сайхан зүйл вэ гэдгийг илүү гүнзгий ойлгож, танин мэддэг юм билээ.
-Хөтөлбөрийн төлбөр ямар байх бол?
-Төлбөрөө одоогоор тогтоогүй байна. Нэг хүүхдийн хоол, аюулгүй байдал, сургалтын гэх мэтчилэн бүх зардал ороод ойролцоогоор хоногийн 60,000-75,000 төгрөгийн байх юм гэсэн тооцоо байгаа. Тухайн хүүхэд хөдөө 10 хонолоо гэхэд 600,000-750,000 төгрөгийн зардал гарахаар байна. Хонь хариулах, тугал татах, явган аялал хийх, ойгоос жимс түүх зэргээс эхлээд олон төрлийн танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа төлөвлөсөн учраас зардал их гарахаар байна. Хүүхдүүдийн аюулгүй байдлыг хангах хүн зайлшгүй шаардлагатай. Мөн хүүхдүүдийн хоол унд, гэр орныг нь цэвэрлэж, хариуцах гээд доод тал нь хоёр хүн ажиллана. Хүүхэд бүртэй би өөрөө тулж ажиллаж амжихгүй шүү дээ.
Хүүхдүүдээ 10 хоног монгол гэрт амьдруулж, нүүдэлчин ахуйтай танилцуулаад, хотод очихдоо хүүхэд нь морь унаад сурчихсан байна гэдэг бол маш том боловсрол. Хүүхэд нь эргээд буцахдаа монгол гэрийн эд хогшлыг нэг бүрчлэн таниж мэддэг болчихсон байна гэдэг бол 700 мянган төгрөгөөр үнэлэшгүй зүйл гэж бодож байна.
Хонь хариулж, тугал татаад, жимс түүн, ойгоор морин аялал хийснээр хүүхдүүд чухал боловсрол эзэмшинэ. Монгол ахуй соёлыг хичээлийг би өөрөө орно. Энэ ч бас их үнэ цэнэтэй зүйл юм. Энэ бүхнийг нэгтгээд төлбөрийг үнэтэй байна гэж бодохгүй байна. Олон биш цөөн хүүхэд авна гэж зорьж байгаа.
-Таны хувьд хөдөө амьдраад олон жил болж байгаа. Хөдөөг сонгосноор хотод байснаас илүү аз жаргалтай тайван амьдарч чадаж байна уу?
-Хамгийн гол нь эрүүл хоол хүнс, цэвэр агаар гэдэг талаасаа эрүүл орчныг бид сонгосон. Эрүүл мэнд гэдэг хамгийн үнэтэй чухал зүйл болохыг хүн бүр ойлгодог. Хөдөө эрүүл орчинд чанартай хоол хүнс хэрэглэж, сэтгэл зүйн хувьд ч гэсэн ямар нэгэн стрессгүй амьдарна гэдэг сайхан. Аз жаргалтай амар тайван амьдрал хөдөө л байна.
-Охиноо дагуулж хөдөөгүүр явж байгаа харагддаг. Хөдөөд хайртай иргэн болж хүмүүжиж байна уу. Хөдөөгийн тухай юу гэж ярьдаг вэ та хоёр?
-Амьдрал гэдэг хамт байхад аз жаргалтай байдаг хүмүүстэйгээ цуг байж дурсамж бүтээхийг хэлдэг. Тийм болохоор хөдөөгүүр хаа сайгүй явахдаа бага охиноо дагуулж явдаг. Ах, эгч нар нь том болчихсон учраас өөр газар байдаг. Бага охин маань хотод очихоороо гэртээ харъя, хөдөө явъя гэдэг. Ер нь бол охин маань угаасаа л хөдөөгийн хүн байсан юм шиг өөр хүмүүжилтэй. Монгол өв соёл, хөдөөдөө хайртай иргэн болж хүмүүжиж байна. Нүүдэлчдийн олон янз байдал, сэтгэлгээ хандлагыг охин маань надтай хамт аялж явахдаа таньж мэдэг л гэж боддог. Амьдрал мэдээж мөнх бус. Миний охины ой тоонд аав, ээжтэйгээ өнгөрүүлсэн аз жаргалтай дурсамж нь хадгалагдан үлдэх нь чухал гэж үзээд хөдөөгүүр дагуулж явдаг. Жинхэнэ монгол хүн болгох зорилготой юм.
-Нүүгээд ирвэл контентийг та эхлүүлсэн. Хөдөөг зорих хүсэлтэй иргэд танд ханддаг уу. Ямар асуудал ихэнхдээ хүмүүст хөдөөг зориход нь саад болж байна вэ?
-Олон хүн хандсан. Чадах чинээгээр зөвлөж, туслахыг хичээдэг. Хүмүүс хөдөөг зориход саад болж байгаа зүйл бол доод шатандаа бодит үр дүнгээ өгдөггүй монгол төрийн бодлого юм. Орон нутагт амьдарвал ипотекийн гурван хувийн хүүтэй зээл, нийгмийн даатгал, татварын хөнгөлөлт эдлүүлнэ гэж амалдагч сумын төв дээр хэрэгждэггүй. Гоё уриа лоозон хэлдэг ч амьдрал дээр биеллээ олдоггүй.
Уг нь хүмүүс төрийн бодлогыг сонсчихоод хөдөөг зорих зориг гаргадаг хөрсөн дээрээ бодит байдал өөр байдаг нь урмыг нь их хугалдаг. Шийдвэр дээрээсээ биш доороосоо сум, багийн, гудамж хорооны түвшинд асуудлууд яригдах ёстой. Ингээд дээшээгээ явах учиртай. Тэнгэрийн юм хэтэрхий их яриад амьдрал дээр юу болж байгааг мэддэг хүн цөөхөн байна.
Т.Өлзийбаяр
