Таван хүүхдийн эх, 56 настай иргэнийг тэтгэвэртэй гарахын өмнө ажлын газрын удирдлагууд нь хилс хэрэгт гүтгэж хорих ялд унагасан талаарх мэдээлэл  сошиал ертөнцөд хүчтэй тарж байна.  Мэдээж гэр бүлийнхээ нэр хүндийг бодсондоо, хэрэг арай ч ийм дээрээ тулахгүй байх гэж итгэсэндээ  үр хүүхдүүд нь  шүүхийн шийдвэр гартал хэргийг олон нийтэд ил гаргахгүйгээр хүлээцтэй байсан. Гэвч эцэстээ үнэн ялалгүй өвчтэй ээжийг нь төмөр торны цаана суулгасанд маш их гомдолтой байгаа үр хүүхдүүд нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хандаж эхэллээ.

Ингээд бид  2.1 жилийн ял сонсож хорих ангийн эмнэлэгт өвчинтэйгээ тэмцэн хэвтэж буй   Э.Сүрэндулам гуайн хүү  Ч.Баяртай уулзаж худал үнэнг дэнсэллээ.

-Ээжийг тань хийгээгүй хэргийнхээ төлөө ял сонсож хоригдож байгаа талаарх мэдээллийг авсан даруйдаа таныг зорин ирлээ. Хоёулаа  ээжийн тань хувьд яг ямар хэрэг дээр ийн ял сонсох болсон талаар яриагаа эхлэе?
-Одоогоос жил гаруйн өмнө буюу 2014 оны зургаадугаар сарын 13-ны өдөр Багануур дүүргийн Их дөтлүүр гэдэг газар “Тээвэр ачлал” компанийн хот хоорондын зорчигч тээврийн автобус осол гаргаж дөрвөн хүн бэртсэн харамсалтай хэрэг гарсан. Ослын шалтгааныг техникийн бүрэн бус байдлаас болсон гэдэг.

Ээжийн маань хувьд дээрх “Тээвэр ачлал” компанид тээвэр зохицуулагчаар ажилладаг байсан. Гэтэл ээжийг маань техникийн бүрэн бүтэн байдлыг хяналгүй үйлчилгээнд гаргасан хэмээн ийн яллаж орхилоо. Хамгийн гол нь энэхүү хэрэг гардаг өдөр ээж маань ажлаасаа чөлөө авсан байсан. Тэгэхээр уг техникийг хянаагүй гэсэн үг.

Гэтэл өдгөө хийгээгүй хэргийнхээ төлөө хэрэгтэн болчихсон сууж байгаа нь  үнэхээр харамсалтай байна.  Осол зургаадугаар сарын 13-нд гарсан байдаг. Харин ээж маань дүү нь өөд болсон учир зургаадугаар сарын 10-нд буюу осол гарахаас хэд хоногийн өмнө санд мэнд Өвөрхангай аймгийн Хархоринд очсон байсан. Миний ээж явахдаа “Тээвэр-Ачлал” компанийн захирал Л.Баатарнямаас албан ёсоор чөлөө хүссэн өргөдөл бичиж өгсөн.  Мөн зургаадугаар сарын 12-нд буюу осол гарахын өмнөх өдөр тус компанийн зүгээс талийгаачийн ажил явдалд буцалтгүй тусламж гэж 100 мянган төгрөг ээжийн маань дансанд шилжүүлсэн байдаг.  Энэ мэт чөлөө авсан өргөдөл, мөнгө шилжүүлсэн баримт зэрэг нотолгоо осол гарах үед ээжийг маань ажлын газраа бус хөдөө орон нутагт байсныг гэрчилсээр байхад шүүх илтэд компанийн удирдлага, осол гаргасан жолоочийн талд үйлчилсэн.  

-Таны ярианаас уй гашуу тохиолдож ажлаасаа чөлөө аваад явсан хүнд яагаад хэрэг хүлээлгэх болов гэдэг  их л сонин байна. Мөн тухайн үед ээжийг тань орлон ажиллаж байсан хүмүүс өөрсдөө хэргээс цэвэрхэн мултрахын тулд янз бүрийн арга заль зохиосон болов уу гэх хардлага төрж байна?
-Ээжийг байхгүй хооронд хийх ёстой ажлыг нь компанийн менежер Н.Батноргай болон тээвэр зохицуулагч  П.Даваажаргал нар хариуцан ажиллаж байсан юм билээ. Гэтэл тэдгээр хүмүүс шүүх хурал дээр миний ээжийг ажил явдалд яваагүй, ажлаа хийгээд байж байсан мэт хуурамч нотлох баримт бүрдүүлж буруутгасан.  Энэ компани Дархан, Багануур гэсэн чиглэлд  нийтийн тээврийн үйлчилгээ явуулдаг.  Дархан талруу үйлчилгээнд гарсан тээврийн хэрэгсэлд явах зөвшөөрлийг Батноргай, Багануур чиглэлд нь Даваажаргал гарын үсэг зуруулаад автобусуудыг тээвэрт нь гаргасан байдаг юм билээ.  Гэвч тэд ээжийн маань гарын үсэгтэй хуучин баримт бичгийг буюу замын хуудсыг засварлаж нэр ус, он сар зэргийг нь осол гардаг өдрийнх болгож хуурамч замын хуудсыг мөрдөн байцаагчид өгсөн байсан.  Замын хуудас гэдэг нь тухан тээврийн хэрэгслийг тухайн өдөр үйлчилгээнд гаргахыг зөвшөөрсөн бичиг л дээ.  

Өөрөөр хэлбэл, тухайн хэргийн нотлох баримтын нэг болох  замын хуудсыг хуурамчаар хийсэн гэсэн үг. Он сар өдөр, жолоочийн нэр, автобусны дугаар зэргийг нь дараад, осол гаргасан жолоочийн нэр, тээврийн хэрэгслийн дугаарыг нь бичсэн байсан. Гэтэл энэ хуурамч хуудсыг прокурор гол нотлох баримтаа болгосон. Бидний хувьд хуурамч хуудас, ээжийн гарын үсэг зэргийг холбогдох байгууллагуудаар нь шалгуулмаар байгаа юм. Олон жил энэ компанид ажиллахдаа зөндөө л замын хуудас гаргаж байсан байх. Гэтэл тэрнээс нь нэгийг нь аваад ингэж засаж янзалж, өөрийг нь буруутгаж байгаад харамсалтай байна. Яаж ч бодсон 350 км-ын цаана өөрийнх нь төрсөн дүү нь нас бараад хоёрхон хонож байхад ажлаа хийгээд явж байна гэж байх уу.  Бидний зовлонгоор ингэж тохуурхаж, доромжилж байгаад маш их гомдолтой байна.

-Уг нь хуурамч хуудас уу, жинхэнэ үү гэдгийг шалгах газар чинь л цагдаа, прокурор, шүүх шүү дээ?
-Тиймээс л Монголын цагдаа, прокурор, шүүхэд үнэхээр итгэхэд хэцүү болж гээд байгаа юм.

-Шүүх хурал дээр эл компанийн захирал, ээжийн тань оронд ажилласан ажилчид юу гэж мэдүүлж байх юм?
-Захирал нь “Чөлөө авсан бил үү, би санахгүй байна”. Харин ажилд явдалд мөнгө шилжүүлсэн менежер нь “100 мянган төгрөг шилжүүлснээ хүлээн зөвшөөрсөн хэрнээ чөлөө авсан үгүйг мэдэхгүй байна”. Оронд нь ажилласан Х.Даваажаргал “2014 оны зургаадугаар сарын 12”-ны өдөр буюу осол гардагаас нэг хоногийн өмнө Сүрэндулам надад энэ засвартай хуудсыг өөрийн биеэр өгсөн”. Ингэж мэдүүлж байгаа хүмүүс ямар хүн чанартай нь харагдаж байгаа биз дээ.

-Таны ярианаас  нэг зүйл ажиглагдаж байна.  Шүүх дээр “шалгах механикийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас энэ осол гарсан” хэмээн шүүсэн байхад шинжээчид “жолооч болон механик инженер энэ эвдрэлийг тодорхойлох боломжгүй” гэсэн нь ээжийг чинь ажиллаж байсан ч эвдрэлийг тодорхойлох боломжгүй байсныг нотолж буй хэрэг бус уу?
-Тийм. Тусгай зориулалтын өргөгчөөр автобусыг өргөж, хиймэл доргилт үүсгэж байж онхолдсон автобусанд гарсан гэмтлийг мэдэх боломжтой байсан юм байна лээ.  Мөн осол гаргасан тээврийн хэрэгсэл компанитай зорчигч тээвэрлэлтийн ямар нэг гэрээ байхгүй байсан юм билээ.  Өөрөөрхэлбэл, ийм дугаартай, ийм автобус Багануур чиглэлд тээвэрлэл хийнэ гэсэн гэрээгүй. Жолооч нь ч хөдөлмөрийн гэрээгүй ажилладаг байсан байна лээ. Тэгэхээр энэ компанитай гэрээгүй учир тухайн тээврийн хэрэгслийг шалгах ч эрхгүй болж таарч байгаа юм. Цаашлаад уг компани тээврийн хэрэгслийг үйлчилгээнд гаргахдаа шалгах механикийн хуудсыг бөглөөд дараа нь замын хуудаст тэмдэглэдэг байгаа. Гэтэл осол гарсан өдрийн механикийн хуудас ч байхгүй байгаа хэрнээ хуурамч замын хуудас гарч ирээд байгаа юм.  

-Одоо Давж заалдах шүүх хуралд  итгэхээс өөр аргагүй байдалтай байгаа байх.  Шүүх хурлын тов гарсан уу?
-Шүүх хурлын тов гарсан. Ирэх даваа гарагт болно.

-Ээжийн таньд хувьд одоо хоригдож байгаа байх. Биеийн байдал нь хэр байгаа вэ?
-Хорих 461 дүгээр ангид хоригдож байгаа. 2013 онд тархиндаа цус харваад Шастины гуравдугаар эмнэлэгт тархины маш хүнд мэс засалд орсон.  Одоо бол харвалтын дараах саажилтын байдалтай байгаа. Хэл ам нь ээдрээтэй, хүнтэй удаан ярьж чадахгүй ядардаг. Мөн нойр булчирхайгаа бүрэн авахуулсан. Сахарын хамгийн хүнд оноштой. Баруун нүд нь муудаад сайн юм харахгүй болчихсон, бөөр, зүрх нь саахрын өвчнөөс болоод муудсан байгаа. Өөрөөр хэлбэл, биеийн байдал нь их хүнд гэсэн үг. Даралт нь байнга 180-200 хүрч, сахар нь 27-30 хүрсэн байдалтай байгаа.

-Хорих ангид эмчлүүлэх боломж байна уу. Эргэлт оруулах тал дээр хэр хүндрэлтэй байна?
-Шүүхээс зөвшөөрөл авч, эргэлтийн бичиг авч ордог юм билээ.  Хамгийн гол нь зүү тариа оруулдаггүй юм байна. Гэтэл ээж маань Сахарын байнгын тариатай хүн. Өдөрт долоон удаа зүүгээр цусаа хэмждэг. Амиа хорлоно гэж боддог юм уу, дотоод журмаараа зүү тариа оруулахыг хориглодог юм билээ.  Хүнд өвчтэй хүнд бол хорих ангийн нөхцөл хэцүү л юм байна.
Одоогоор хорих ангийнхаа эмнэлэгт хэвтэж байгаа.

-Ээжийн тань ийм бие муутайг ажлын хамт олон, тэр дундаа гүтгээд байгаа захирал нь мэддэг үү?
-2013 оноос хойш ээжийн бие маш муу байсан. Ойр ойрхон олон хоногоор эмчилгээ хийлгэдэг байсан. Энэ нь тэтгэвэрт гарах хугацаанд нь нөлөөлсөн юм байна лээ.

Ээж маань хуулиараа 2015 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нд тэтгэвэрт гарах ёстой. Гэтэл ажлынхаа дундуур эмнэлэгээр яваад их завсардсан байдаг. Тэгээд аминдаа нийгмийн даатгалын ажилтнаас очиж асуухад “Та жоохон ажиллачих” гэсэн юм шиг байна лээ. Тэгээд хөөрхий ажлаа хэсэг хугацаанд хийе гэтэл захирал нь та хэрвээ ажиллавал би таныг шалгах механикаар ажиллуулая гэсэн байна лээ. Уг нь компанитай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээгээр тээвэр зохицуулагч гэж байдаг. Тээвэр зохицуулагч хүн бол автын эвдрэлийг мэдэхгүй. Манай ээжийн өөрийнх нь мэргэжил тээврийн техникч, эдийн засагч хүн. Ямар ч механикт мэргэшсэн хүн биш. Гэтэл захирал нь “Та хэсэгхэн хугацаанд ажиллах юм бол шалгах механик давхар хийж бай” гэсэн байдаг. Ээж хөөрхий хүнд олигтой зүйл тайлбарлаж чадахгүй, ам хамар нь ээрч муураад эсэргүүцэж чадаагүй юм билээ. Ингээд ажилдаа ороод дөрөвдүгээр сарын 1-нд тэтгэвэрт гарах өргөдлөө өгчихсөн байсан. Гэтэл ийм асуудал гараад заваарч явсаар байгаад одоо буруутан болчихоод байна.

-Ээжийн тань хувьд хэзээнээс энэ компанид ажиллаж эхэлсэн юм?
-Бараг үүсгэн байгуулагдаж байснаас нь ажиллаж эхэлсэн. Өчнөөн олон дарга цэргийн нүүр үзсэн хүн.

Д.Ундрах /24tsag.mn/