Хогны менежмент л гэхээр төр засаг, холбогдох яамдууд юу ч хийдэггүй засахын аргагүй асуудал гэдэг ойлголт бол эндүүрэл юм. Хөгжиж буй орны адилаар хотжилтын олон асуудлаа цэгцэлж яваа манай улсад хогийг дахин боловсруулж баялаг бүтээж байгаа үйлдвэр, компани цөөнгүй. Тэдний нэг нь “Эн Би Эф” ХХК юм.
Хотын агаарын бохирдол, хөрсний бохирдол, дизель түлшний үнийн өсөлт, импортын шатахууны хараат байдал зэрэг бидний өмнө тулгамдсан асуудлуудад “Эн Би Эф” ХХК нэгэн зэрэг хариулт өгөх технологийн шийдлийг хэрэгжүүлж байгаа үндэсний аж ахуйн нэгж гэдгийг дуулгахад таатай байна.
Өөрийн үйлдвэрлэсэн түлшээ барилга, зам тээвэр, уул уурхайн гэрээт компаниудад нийлүүлж эдийн засгийн болон байгаль орчноо дэмжиж буй "Эн Би Эф" ХХК-ийн захирал Б.Энхболдтой ярилцав. АНУ-д 17 жил амьдраад нутагтаа ирсэн эмч мэргэжилтэй хүн багаа удирдаж өдөрт хоёр тонн дизелийн түлш үйлдвэрлэж байна. Мөн гэр хорооллын хэрэглэдэг дөрвөн шуудай нүүрстэй тэнцэх дулаан гаргах шингэн түлшийг хямд өртгөөр нийлүүлж байгаа аж.
-Биодизель түлшийг зах зээлийн үнээс литр тутамд 300-500 төгрөгөөр хямд зардаг-
-Та биодизель түлшний үйлдвэр байгуулах санааг анх яаж олов. Монголд био түлш үйлдвэрлэнэ гэдэг амаргүй байх?
-Би АНУ-д олон жил ажиллаж, амьдарсан. Тэнд байхдаа дизель түлшний нэлээд олон үйлдвэрт ажиллаж байлаа. Монголдоо буцаж очоод хийж болмоор юм шиг санагддаг байсан. Тэгээд л эх орондоо ирсныхээ дараа найзтайгаа хамтарч, ярилцаж байгаад өөрсдийн нөөц бололцоондоо тулгуурлан үйлдвэрээ байгуулсан.
-Үйлдвэрээ хэзээ байгуулсан бэ?
2010 оны долдугаар сард түлшний үйлдвэрээ байгуулсан. Хаягдал ургамлын тос ашиглаж өдөртөө хоёр тонн хүртэл био дизель түлш үйлдвэрлэж байна. Гэхдээ үүнээс өмнө олон жил судалгаа, туршилтын ажлуудыг хийсэн. Харин өнгөрсөн жилээс эхлэн түлшээ үйлдвэрлэж эхэллээ. Хаягдал тос, хуванцар саваар түлшээ үйлдвэрлэдэг.
-Түлш үйлдвэрлэх их хэмжээний хаягдал тос, хуванцар сав байна уу?
-Нийтийн хоолны томоохон газрууд, ресторан болон “Атар өргөө”, “Талх чихэр”, “Бамбууш” зэрэг нарийн боовны үйлдвэрүүдтэй гэрээ хийж хаягдал тос авдаг.
-Өмнө нь нийлүүлэгчид хаягдал тосоо яадаг байсан бол?
-Хаядаг байсан. Зөөвөр, тээврээс эхлээд шугам, хоолой бөглөрөх гээд олон асуудал байсан. Гол мөрөн лүү урсгалаа гэх асуудал яригддаг байсан. Одоо бол тэдэнд тийм хүндрэл байхгүй болсон. Гэхдээ бид бүгдийг цуглуулж чадахгүй байгаа.
-Хаягдал тосоор түлш үйлдвэрлэдэг гэхээр нэг л санаанд бууж өгөхгүй байна. Процессыг нь тодруулж болох уу?
-Эхлээд ургамлын тосыг халааж бохироос нь цэвэрлэнэ. Үүний дараа химийн урвалж бодистой холиод урвалд оруулж глицрин болон дагавар бүтээгдэхүүн ялгаран гардаг. Үүнийгээ дахин химийн аргаар боловсруулж урвалж бодистой хольж цэвэршүүлээд ердийн дизель түлштэй хольж эцсийн бүтээгдэхүүн болгодог.
-Хаанахын технологиор түлш гаргаад байна? Мэдээж үйлдвэр байгуулж байгаа учраас хөрөнгө мөнгөний асуудал байгаа, хэрхэн шийдвэрлэв?
-АНУ болон Европод хүлээн зөвшөөрөгдсөн, ашиглаж байгаа технологи. Гэхдээ бид тоног төхөөрөмжөө өөрсдөө хийсэн. Дэлхийн хэмжээний технологи болохоор томоохон тоног төхөөрөмж байдаг. Жижиг байдаггүй. Тиймээс бид өөрсдөө хийсэн. Тэгээд ч энэ технологи өндөр хөгжилтэй орнуудад өргөн дэлгэрч байна. Хөрөнгийн хувьд одоогоос таван жилийн өмнө нэг сая төгрөгөөр байгуулж байсан юм.
-Үйлдвэрийн хүчин чадлын талаар сонирхуулаач?
-Манай үйлдвэр жилд 2000 тонн био дизель түлш үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. Нэг тонн хаягдал тосноос 600 литр био дизель түлш гарна. Үлдэгдлээр нь гэр халаах зориулалтай шингэн түлш үйлдвэрлэдэг.
-Гэр халаах шингэн түлш гэдэг нь юу вэ?
-Энэ нь одоо гэр хороололд хэрэглэж байгаа түлээ, нүүрсийг орлох түлш. Химийн хүрээлэнтэй хамтарч гаргаж авсан түлш. Шингэн түлшийг хэрэглэхийн тулд тусгай зуух байх шаардлагатай. Бид түлшиндээ зориулж хоёр төрлийн зуух хийсэн. Нэг нь ердийн халаалтын, нөгөө нь нам даралтын. Шингэн түлш нь нүүрстэй харьцуулахад илчлэг өндөртэй, бүрэн шатна. Ямар ч тортог тоосжилт байхгүй гэдгээрээ давуу талтай. Агаарын ямар ч бохирдолгүй 100 хувь шатдаг гэсэн үг л дээ.
-Шингэн түлш хэрэглэгчдэд ямар ашигтай вэ?
-Түлш хэрэглэснээр одоогийн гэртээ ашиглаж буй түлшний үнэ тал хувиар буурна. Нэг өрх хоногт дөрвөн литр шингэн түлшээр дулаанаа хангана. Гэтэл нүүрс хэрэглэгчид өдөрт 4500-6000 төгрөгийн нүүрс хэрэглэж байна.
-Эцсийн бүтээгдэхүүнээ хаана нийлүүлж байна. Шинэ төрлийн түлш болохоор хүмүүс тэр бүр мэддэггүй байх?
-Био дизель түлш нь импортын бүтээгдэхүүнийг орлох, авто тээврийн хэрэгслээс гарч байгаа хорт утааг 60 хүртэл хувиар бууруулдаг дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн бүтээгдэхүүн. Бид ч зохих зөвшөөрөл, гэрчилгээгээ авсан. Өнгөрсөн онд үйлдвэрлэсэн түлшээрээ нийтийн тээврийн том оврын автобус, гурван аж ахуйн нэгжийн 100 гаруй авто тээврийн хэрэгсэлд нийлүүлсэн. Харин энэ онд хог тээвэрлэдэг машинуудад нийлүүлэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна.
-Түлшний үнэ өртөгийн тухайд?
-Зах зээлийн үнээс литр тутамд 300-500 төгрөгөөр хямд зардаг.
-Нууц биш бол өнгөрсөн жил хэдэн төгрөгийн орлоготой ажилласан бэ?
-Нуугаад байх зүйлгүй ээ. Манай компани өнгөрсөн жил улсад 112 сая төгрөгийн хүн амын орлогын албан татвар төлсөн.
-Үйлдвэрээ өргөжүүлэх боломж бий юу?
-Санхүү дээр л гацна. Зээл авч чаддаг бол 200-гаад сая төгрөг байхад эхний ээлжид нэлээд юм хийчихнэ. Үйлдвэр өргөжөөд ирвэл зөвхөн хаягдал тосоор хэдэн мянган айлыг хангах боломжгүй л дээ. Тиймээс үйлдвэрээ өргөтгөсөн тохиолдолд тосны ургамал тариалах шаардлага гарна. Ер нь бол манай салбарын үйлдвэрлэлийг дэмжээд өгвөл эдийн засаг, байгальд орчинд ээлтэй бизнес юм.
“Нефтийн нөөц дэлхийн хэмжээнд 40-50 жил хэмээн яригдаж байгаа. ОХУ-ынх 25 жил орчим” хэмээн “BBC” агентлаг эдийн засгийн мэдээлэлдээ онцолжээ. Түүнчлэн Англид хаягдал хуванцар, хог болдог гялгар уутнаас түлш гаргадаг технологи хурдтай хөгжиж байна. Жишээлбэл тэнд 2012 онд зургаан том хуванцар боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орсон гэж “Guardian” агентлаг энэ талаарх сурвалжлагадаа бичсэн байх юм. Тэгэхээр хөгжингүй орнуудын жишээнүүдээс био дизель, шингэн түлшний үйлдвэрлэл хэр ирээдүйтэйг харж болно. Харин манайд байгаа энэ чиглэлийн үйлдвэрийн өргөжүүлэхэд төр засгийн дэмжлэг хэрэгтэй байгаа компанийн захирал нь онцолсон юм.
Хогны менежментийн асуудлыг сайжруулах зорилтыг тавьж байгаа бол дэлхийд ирээдүйтэй гэдэг нь батлагдсан био дизель түлшний үйлдвэрлэлээ дэмжих хэрэгтэй санагдлаа. 3 тэрбум төгрөгөөр БНСУ-тай хамтран боловсруулсан хогны үйлдвэр хаалгаа барьж байхад, 300-500₮-өөр хямд түлш нийлүүлж буй үндэсний компанидаа үйлдэрээ өргөжүүлэх 200 сая төгрөгийг нь зээлчихвал яасан юм бэ.
Нийтлэлч Д.Идэржаргал
