Үндсэн хуулинд “...аюулгүй орчинд амьдрах ... эрхтэй.”, “... Гэр бүл, эх нялхас, хүүхдийн ашиг сонирхлыг төр хамгаална.”, “халдашгүй, чөлөөтэй байх эрхтэй”  гэж тусгасан байдаг. Гэтэл манай улсад энэ бүхэн зөрчигдөх нь олонтаа. Тэр тусмаа гэр бүлийн хүчирхийлэл гэдэг зүйл нийгэмд газар авч, улам хүнд хэлбэрт шилжиж байгаа гэхэд болно.  Төмөр хаалганы цаана үйлдэгддэг эл хэрэгт  ихэвчлэн хүүхэд, эмэгтэйчүүд өртдөг. Харин хүчирхийлэл үйлдэгч этгээд танхайрсан, гэр орондоо архидан согтуурч бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулсан гэх мэт үндэслэлээр хэсэг байцаагдаж байгаад л гэмгүй гарч ирдэг. Ингэхдээ бүр хохирч үлдсэн гэр бүлийнх нь хүнээс “гомдолгүй “гэх бичгийг үйлдсэнээр тэр этгээд юу ч болоогүй аятай төрхөмдөө буцахыг нь яана.

Ар араас нь ирэх айдас түгшүүр, сүрдүүлэг, нэр төрөө бодсон эмэгтэйчүүд нөхрийнхөө хийсэн булай үйлдлийг түмнээс нууж явсаар эцэст нь амь нас, эрүүл мэнд, амьдралаараа хохирч үлдэх нь элбэг.

Тэгвэл гэр бүлийн хүчирхийллийн асуудлаар хууль хяналтынхнаас эхлээд холбогдох албаныхан хүртэл үр дүнгүйгээр ам уралдан ярьж байгаа энэ үед  манай сайт ХЭҮК-оос гаргасан судалгаа, баримтаас цуврал болгон дэлгэж байна. Учир нь нийгмийн бүх давхаргыг хамарч буй гэр бүлийн хүчирхийлэл нь гэр бүлийн дотоод асуудал биш, харин хүний эрхийн ноцтой зөрчил юм.

Хүн бүр амьдарч буй орчин, гэр бүлдээ айх аюулгүй, аливаа хүчирхийлэл, дарамтаас ангид байх эрхтэй. Үүнийг олон улсын гэрээ конвенцээс эхлээд хүний эрхийн талаарх бүхий л  тунхаглал, баримт бичгүүдээс харж болно.  Гэвч бодлогын түвшин буюу Гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчдод үйлчилгээ үзүүлэх, түр хамгаалах байр,  Хүчирхийлэл үйлдэгчдийн зан үйлд нөлөөлөх албадан сургалт, бусад төрлийн  хөтөлбөр, нэг цэгийн үйлчилгээ зэргийг хэрэгжүүлж буй дэвшил гарч байгаа боловч бодит байдал дээр гэр бүлийн хүчирхийллийн тохиолдол буурахгүй, хүчирхийлэлд өртсөн хохирогчийн аюулгүй байдлыг бүрэн хамгаалж чадахгүй хэвээр байгааг ХЭҮК-ын илтгэлд онцолжээ. Тиймээс холбогдох хуулинд шинэчлэлт, өөрчлөлт хийх гарцаагүй нөхцөл байдал бий болсон байна.

Ингээд ХЭҮК-т ирүүлсэн бодит жишээнүүдээс дурдахад,

Жишээ 1: “Би одоо 33 настай, 4-13 насны 4 хүүхэдтэй, 2007 онд нөхөр Ц-тэй гэрлэлтээ батлуулсан. Нөхөр Ц дээд боловсролтой, удирдах албан тушаал хашдаг бөгөөд тэрээр маш харгис хэрцгий зан араншинтай, хардалт ихтэй, архи уудаггүй, хүүхдүүдийн дэргэд хүчээр бэлгийн харьцаанд ордог, намайг болон том охиныг зодож дарамталдаг. Зодохдоо хутга мэс барьж айлгадаг, тархи доргих, хавирга хугалах тохиолдол олон удаа гарч байсан. Зодуулсны улмаас чих сонсголгүй болсон. Мөн цалин хөлсөө бүрэн авчирч өгөхгүй, хүүхдүүдийг байнга хоол хүнс, хувцсаар гачигдуулдаг тул би 3 хүүхдийнхээ хамтаар одоо тусдаа өөр газар амьдарч байна. Гэвч нөхөр Ц биднийг байнга дарамталж, айлган сүрдүүлж байгаа тул туслалцаа үзүүлнэ үү”.

Жишээ 2: Нөхөр А нь 70 настай, эхнэр Б нь 71 настай бөгөөд нийт 45 жил хамт амьдарсан. Гэр бүл болсноос хойш нөхөр нь 2 жилийн дараа зодож эхэлсэн. Гэрлэлтээ цуцлуулах гэхээр нэр төр, үр хүүхдээ бодоод салж чадаагүй тохиолдол ч байгаа юм.

Жишээ 3: Нөхөр нь их сургуульд багшилж байгаад тэтгэвэрт гарсан. Нас ахисан ч зан араншин нь өөрчлөгдөөгүй. А нь сар бүр өндөр настны тэтгэврээ буухаар согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглэж, эхнэр Б-г согтуу үедээ зодож, сэтгэл санаа, бие махбодын хохирол учруулсанд гомдолтой байна. А нь 2010 онд 3, 2011 онд 4 удаа тус тус эрүүлжүүлэгдэж, 2010 онд 1, 2012 онд 3, 2013 онд 1, нийт 5 удаа 10-30 хоногийн хугацаагаар тус тус баривчлагдаж байжээ.

Жишээ 5: “Манай нөхөр намайг элдэв зүйлээр шалтаглаж эрүүлдээ ч, согтуудаа ч байнга гар хүрч зоддог. Тухайн бүрт хуулийн байгууллагад хандсан боловч “гэр бүлийн маргаан учраас өөрсдөө хоорондоо учраа ол” гэж хэлээд гомдлыг хүлээн авч шалгадаггүй байсан. Ингээд 2014 оны 02 дугаар сард нөхөр намайг дахин зодож, хутгаар гараа зүсч, цусаа нь миний аманд хийж, хувцсанд арчиж доромжилсон. Энэ үед би түүнээс зугтаж гарахад араас гүйцэн ирж “чамайг ална” гэж хэлээд хоолой боож, үсдэж чирсэн. Ухаан алдаад хэсэг хугацааны дараа сэргэхэд дөрвөн цагдаа ирсэн байсан. Миний бие бүхэлдээ хөхөрч няцарч, бөгсөн бие мэдээгүй болсон бөгөөд сэхээн амьдруулах тасагт хэвтэн эмчлүүлж байна. Намайг зодуулж байхад цагдаагийн байгууллагын ажилтнууд ирсэн боловч хэргийг шуурхай шалгахгүй, шинжээч эмч томилохгүй удаж байгаад гомдолтой байна. Өмнө нь шүүхэд гэрлэлтээ цуцлуулахаар нэхэмжлэл гаргасан боловч шүүхээс эвлэрлийн хугацаа өгсөн. Тэр үед нөхөр маань дахин зодохгүй, үр хүүхэд, амьдралаа бодоод битгий салаач гэж гуйсан учир эвлэрч гэрлэлтээ цуцлуулаагүйдээ маш их харамсч байна”.

Жишээ 6: “Төрсөн эцэг С нь 2008 онд анх зодож хүчиндсэн бөгөөд үүнээс хойш согтуудаа байнга зодож, хүчээр бэлгийн харьцаанд ордог болсон юм. Хорооны цагдаад хандахад бэлгийн харьцаанд орохдоо бэлгэвч хэрэглэдэг учраас чамаас юу ч илрэхгүй, тиймээс найз нөхөдгүй болно хэмээн хэлдэг. 2010 оны 12 сараас эхлэн ээжтэй минь хамт хүчинддэг болсон. Үүнээс хойш гэрт цоожилж, хичээлд хүргэж өгч, авдаг бөгөөд байнгын хяналтдаа байлгадаг болсон. Хамгийн сүүлд 2011 оны 03 дугаар сарын 13-нд хүчиндсний улмаас 5 сартай жирэмсэн би доошоо цус алдаж, эмнэлэгт хоёр хоног хэвтэж эмчлүүлсэн. 2011 оны 03 дугаар сарын 31-нд Баянгол дүүргийн Цагдаагийн хэлтэст өргөдөл гаргаж баривчлуулсан. Төрсөн эцэг С өмнө нь ээжийн дүүг хүчиндсэн хэргээр 8 жил хорих ял эдэлж байсан” гэжээ.

Жишээ 7: Хөвсгөл аймагт 16 настай Б-г авга эгч нь 3 жилийн хугацаанд амбаартаа хорьж, олон хоног хоолгүй тарчлаасны улмаас хүү оргож, хажуу айлаасаа хоол хүнс хулгайлан идэж байгаад баригдсанаар 2013 оны 5 сард хэрэг илэрсэн.

Жишээ 8: 2013 оны 05 дугаар сарын 04-ний шөнө эцэг нь 5 настай хүүгээ хүйтэн мэсээр (заазуур) гэмтээсэн. Хүчирхийлэгч нь 2 настай охиноо “ална” хэмээн тогоо руу шидэж байсан ба 2012 оноос хойш 10 удаа эрүүлжүүлэгдэж, 5 удаа захиргааны арга хэмжээ авахуулж байжээ.

Энэ мэт гэр бүлийн хүчирхийлэл болмогц Захиргааны хариуцлагын тухай хуулиар хариуцлага тооцохдоо “архидан согтуурсан, бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулсан” гэх хуулийн заалтыг үндэслэн эрүүлжүүлэх, баривчлах, торгох зэрэг захиргааны арга хэмжээ авч байгаа нь хохирогчийг хамгаалах биш, тэднийг давхар хохироож байна. Учир нь ихэнх тохиолдолд хүчирхийлэл үйлдэгчид ногдуулж буй торгуулийг гэр бүлийнхэн нь төлөх, хүчирхийлэгчийг эрүүлжүүлж, баривчилснаар хохирогчид улам өширхөх, дарамт шахалт учруулах, хүчирхийлэл улам даамжрах нөхцлийг бий болгож байгаа юм.  

Цаашлаад ХЭҮК-оос ШШГЕГ-ын харьяа хорих 407 дугаар ангид ял эдэлж буй хүн амины гэмт хэрэг үйлдсэн эмэгтэйчүүдтэй уулзаж ярилцаж, судалгаа авчээ.  Гэтэл хүний аминд хүрсэн эмэгтэйчүүдийн ихэнх хувь нь байнга хүчирхийлүүлж, эцэст нь аргагүйн хамгаалалтаар хүний аминд хүрсэн гэдгээ онцолсон байна.

Энэ бүхнээс гадна Гэр бүлийн хүчирхийллийн хуулийг хэрэгжүүлэх төрийн байгууллагын албан хаагчдын дийлэнх буюу 3 хүн тутмын 1 нь гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг судлаагүй, сайн мэддэггүй болох нь судалгаагаар тогтоогдсон байна.

Мөн Олон улсын жишгээр 80 мянган хүн тутамд нэг хамгаалах байрыг бий болгосноор хямралт нөхцөл, эрсдэлд байгаа хохирогчдын аюулгүй байдлыг хангаж чадна гэж үздэг. Гэтэл манай улсын нийт 2.9 сая 75 хүн амд Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний төв болон Нийслэлийн цагдаагийн газрын харьяанд 2 хамгаалах байртай байгаа юм.

Улаанбаатар хотын хэмжээнд хохирогчдийг аюул, эрсдэлтэй үед харьяалал харгалзахгүй 72 цаг хүртэл хугацаагаар түр байрлуулах, эмнэлгийн тусламжид түшиглэсэн нэг цэгийн үйлчилгээний 3 төв ажиллаж байна. Энэ төвүүд хоол, хүнсний төсөвгүйн улмаас хохирогчдыг удаан хугацаагаар байрлуулах боломжгүй байдаг. Иймд хамгаалах байрны тоог нэмэгдүүлэх, ялангуяа орон нутагт хамгаалах байр бий болгох, төрөөс санхүүжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай байгааг ХЭҮК-оос онцлон дурджээ.

Д.Дуулим