Эдийн засгийн ил тод байдлын тухай хуулийг батлаад гурван сар болж байна. Тус хуулийн агуулга нь эдийн засгийн өршөөл үзүүлэх. Тодруулбал, татвараа буруу мэдүүлсэн, нуун дарагдуулсан, хууль бусаар хөрөнгө хураасан, оффшор бүсэд хөрөнгөө нууж байсан хүмүүсийг нэг удаа өршөөх зорилготой юм. Нэг үгээр хэлбэл тэдгээр хүмүүст нууц хөрөнгөө ил болгож түүнийгээ нөхөн төлөх боломжийг өгч байна гэсэн үг.  Тэгвэл Татварын салбарт уг хуулийн хэрэгжилт ямар түвшинд явж буй талаар Татварын ерөнхий газрын Татвар төлөгчдөд үйчлэх газрын дарга С.Орхоноос тодрууллаа.

-Эдийн засгийн ил тод байдлын тухай хууль батлагдсанаас хойш Татварын ерөнхий газарт уг хуульд хамрагдах гэсэн хичнээн байгууллага тайлангаа ирүүлэв?. Танай байгууллагын хувьд уг хуулийн хэрэгжилт ямар түвшинд явж байна вэ?

- Тус хууль өнгөрсөн наймдугаар сарын 7-ны өдөр батлагдсан. Харин хууль хэрэгжүүлэх журам наймдугаар сарын 31-ны өдөр батлагдсан байгаа. Манай байгууллагын хувьд есдүгээр сард бэлтгэл ажлаа хангаад өнгөрсөн аравдугаар сараас тайлангаа аваад явж байна. Дунджаар 100 мянган аж, ахуй нэгж манайд бүртгэлтэй байна. Үүнээс 72-75 хувь нь татвараа тогтмол тайлагнадаг. Энэ 75 хувь дотор татвараа дутуу мэдүүлсэн эсвэл зарим тайлангаа нуун дарагдуулсан хэсэг байж болно шүү дээ. Магадгүй 75 хувийн 30 хувь нь тийм байж болно. Тухайлбал, алдагдалтай эвсэл Х тайлан өгч, орлогоо дутуу мэдүүлсэн хэсэг байгаа шүү дээ. Энэ хэсэг маань уг уг хуулийг ашиглаж тайлангаа үнэн зөвөөр өгөөд явах боломжийг нь л олгож байгаа юм. Цаашдаа тайлангаа үнэн зөвөөр бүрдүүлээд явах ёстой. Хуулиндаа нууцын зэрэглэлтэй гэж заасан учраас хичнээн төгрөгийн тайлан манайд ирсэн гэж хэлэх боломжгүй байна.

-Үлдсэн 20 гаруй байгууллага нь татварын тайлангаа огт өгдөггүй болж байна. Эдгээр байгууллагуудыг яах ёстой вэ?

- 20 гаруй байгууллага нь огт татвараа тайлагнахгүй явж байгаа. Эдгээр байгууллагуудын зарим нь үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа. Харин нэг хэсэг нь огт үйл ажиллагаагаа явуулахгүй байгаа юм. Хууль хэрэгжих богино хугацаанд хувь хүн, татвар төлөгч аж, ахуй нэгжүүдийг аль болох олноор нь хамруулахын тулд манай байгууллагаас маш их сургалт, сурталчилгааны ажлыг хийж байна. Ер нь татварын тайлангаа өгөх ажилд идэвхтэй оролцох хэрэгтэй. 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс НӨАТ-ын шинэчилсэн найруулгын хууль үйлчилж эхэлнэ. Энэ хууль үйлчлээд явахаар бүх байгууллагын санхүү, татварын үйл ажиллагаа хяналтад орно. Иргэдээрээ дамжуулж татвар төлөгчдийг хянах хяналтыг тогтолцоо ажиллаад явах учраас одоо л татвараа үнэн зөв мэдүүлэх их хэрэгтэй юм.  

Алдаатай ажлаа, нууж хаасан зүйлүүдээ ямар ч татвар, хүү торгууль алданги байхгүйгээр ил гаргах боломжийг нэг удаа олгоё гэж байгаа.

- Уг хуулийн үр дүн хэзээнээс эхэлж бодитойгоор мэдэгдэх вэ?

- Үр дүн ирэх жилээс буюу 2016 оноос гарна. Бүр тодорхой хэлбэл 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс үр дүн нь гараад явах юм. Хуулийн гол зорилго нь далд эдийн засагт эргэлдэж буй мөнгийг ил болгох. Мөн мөнгөний урсгал, төсөв дэхь хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх шүү дээ. Одоо улсын эдийн засаг хүндрэлтэй байна. Энэ үед далд хөрөнгүүд ил болбол татвар бүрдүүлэлтэд эерэгээр нөлөөлнө. Татварын байгууллагад бүртгүүлэхгүй, үйл ажиллагаагаа ил мэдүүлэхгүй нэг хэсэг хөрөнгөө ил гаргаад эхлэхээр татварын орлого бүрдүүлэлтэд тодорхой хэмжээний эерэг үр дүн гарна гэж бодож байна.

- Уг хуульд хамрагдахыг хүссэн иргэд танай байгууллагад хэр их хандаж байна вэ?

-Татварын байгууллагатай харилцдаг аж, ахуй нэгжүүд болон иргэд энэ талаар мэдээлэл сайтай байгаа. Тэд уг хуульд хэрхэн, яаж хамрагдах талаар асуугаад явж байна. Харин татвартай огт харьцдаггүй хүмүүс үүнээс гадуур байж магадгүй юм. Бид бүх хүнд хүргэхийн тулд ажиллаж байна.

-Ирэх сараас татварын тогтолцоо шинэчлэгдэж байгаа юм байна. Энэ талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Тийм. Ирэх сараас аж, ахуй нэгжүүдийн орлогын албан татварын хууль, хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль, Татварын Ерөнхий хуулиуд шинэчлэгдэж байгаа юм. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль шинэчлэгдсэн. Тэгэхээр манай татварын алба тогтолцоогоо шинэчилж байна гэсэн үг.

-Татварын тогтолцоо буруу гэсэн шүүмжлэл их байдаг. Татвар төлөгчдөө дэмжсэн бодлого байдаггүй ч гэх мэт шүүмжлэл татвар төлөгчдийн дунд их бий. Тэгэхээр дээрх хуулиуд шинэчлэгдсэнээр энэ бүхэн засарна гэж ойлгож болох уу?

- Татвар төлөгч, бизнес эрхлэгчдээ татварын бодлогоор дэмждэггүй. Тэдний үйл ажиллагааг боомилдог гэх шүүмжлэл их бий. Татварын тогтолцоо маань 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс бүрэн утгаараа шинэчлэгдэнэ. Үүнээс өмнө бүх алдаатай ажлаа, нууж хаасан зүйлүүдээ ямар ч татвар, хүү торгууль алданги байхгүйгээр ил гаргах боломжийг нэг удаа олгоё гэж байгаа юм. Тэгээд 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс татварын байгууллагатайгаа хамтраад явъя. Татвар төлдөг л бол цаашаа бизнес нь явна. Тийм систем рүү орох учраас өмнөх ажлуудаа цэгцлээд ав гэж байгаа юм.

Т.Хулан