“Ачлалгүй охиноо уучлаарай, ээж ээ”

Ээжтэйгээ уулзах гэсэн хүүхдүүд, охиноо хүлээсэн ээжүүд, эхнэрээ тэврэх гэсэн нөхрүүд хашааны өмнө цугларчээ. Энэ бол Улаанбаатар хотын зүүн хойд хэсэгт орших эмэгтэйчүүдийн хорих 407 дугаар анги.

Өршөөл үзүүлэх тухай хууль батлагдан хэрэгжиж эхэлсэн. Үүнтэй холбоотойгоор өнгөрсөн баасан гаригийн 12.00 цагт Өршөөл үзүүлэх ажлыг зохион байгуулах комиссын дарга, УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат тэргүүтэй албаны хүмүүс тус газарт очсон юм. Хорих 407 дугаар ангид одоогийн байдлаар нийт 400 орчим эмэгтэй ял эдэлж байгаа бөгөөд тэднээс 165 нь өршөөлд хамрагдах боломжтой болсон байна. Энэ талаар Баянзүрх, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны ерөнхий шүүгч М.Алдар “Эмэгтэйчүүдийн хорих 407 дугаар ангиас 165 ялтан Өршөөлийн хуульд хамрагдах боломжтой байгаа. Тэднээс одоогийн байдлаар 108 хүн суллагдахаар болсон. Энд дөрвөн шүүгч зэрэг ажиллаж, шүүх хурал явуулан, хуулийн дагуу ялтнуудын асуудлыг шийдвэрлэж байна” гэлээ.

Мөн тус хуулийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах комиссын дарга, УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат “Эмэгтэйчүүдийн хорих 407 дугаар ангид Өршөөлийн хулийг хэрэгжүүлж байна. Урьдчилсан байдлаар 100 орчим хүн суллагдахаар байсан ч хуулийг нарийвчлан авч үзсэнээр энэ тоо нэмэгдсэн. Одоогийн байдлаар 407 дугаар ангид прокурор, шүүх, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар гээд хууль хяналтын байгууллагууд ажиллан, ялтнуудыг суллаж байна. Хамгийн гол нь суллагдаж байгаа хүмүүс маань дахин бүү алдаа гаргаасай, Монгол төрийн гаргасан шийдвэрийг ашиглаж, өөрийнхөө төлөө, гэр бүлийнхээ төлөө сайхан амьдраасай гэж хүсч байна. Өмнөх хууль 2009 онд гарч байсан. Түүнээс хойш зургаан жилийн дараа энэ хууль батлагдан хэрэгжиж байна. Санасны зоргоор гардаггүй гэдгийг иргэд мэдсэн байх. Маш их хүндрэл туулж байж хууль батлагдсан. Тиймээс битгий дахиж гэмт хэрэгт холбогдоорой гэж дахин дахин хүсч байна. Мөн суллагдсан иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлт, сурч боловсрох нөхцөл, орон гэр зэргийг шийдвэрлэхээр Хөдөлмөрийн яам болон бусад холбогдох байгууллагууд судалгаа хийн ажиллаж байгаа” гэв.

Үүний дараа өршөөлд хамрагдан суллагдахаар болсон зарим эмэгтэй “Нэрээ нууцлана шүү” гэсэн болзолтойгоор санаа, бодлоо илэрхийлэхийг зөвшөөрсөн юм.

Иргэн Б: Хүүхдээ өнчрүүлсэндээ өдөр бүр харамсдаг. Одоо миний хүү аавтайгаа ирчихсэн намайг хүлээж байгаа гэсэн. Ээжийгээ уучлаарай гэж хэлэх ч багадна. Хууль санаачлан баталж, олон хүнийг гэр бүлтэй нь уулзуулж, тэр тусмаа хүүтэй минь дахин уулзах боломж олгосон хүмүүст чин сэтгэлээсээ баярлалаа.

Иргэн В: Хоригдлууд болон түүний ард байгаа гэр бүлийнхэн гээд маш олон хүн энэ хууль батлагдахыг хүлээсэн. Ээжийнхээ нүүрийг яаж харна даа л гэж бодож байна. Дахиж л ийм хэрэгт холбогдохгүй юм шүү. Тэр тусмаа эмэгтэй хүн ийм газарт хоригдох... Ачлалгүй охиноо уучилж, өршөөгөөрэй, ээж ээ. Одоо тантайгаа сайхан амьдарна аа.

Иргэн Г: Суллагдахад жил гаруй хугацаа үлдээд байсан. Түүнийг минь өршөөсөнд маш их баярлаж байна. Гэр бүлтэйгээ уулзахыг тэсэн ядан хүлээсэн. Өршөөлийн хуульд хамрагдсан бид яахав, бүгдээрээ ингээд баярлаад, гэр бүлтэйгээ уулзаад сайхан байна. Харин бидэнтэй хамт ял эдэлж байсан, өршөөлд хамрагдаагүй бусад эмэгтэйд хэцүү байгаа байх. Тэднийг мөн өршөөлд хамруулаасай гэж хүсч байна.

Ийнхүү цамцан дээрээ хадуулсан “Хоригдол тэр” гэсэн хэцүү нэрийг иргэний үнэмлэхээ итгэл дүүрэн энгэртээ авч явах эрхээр сольсон 165 эмэгтэй өршөөгдөн гэр бүлтэйгээ уулзаж, элэг бүтэн боллоо.   

“Хөндлөнгөөс харж байгаа хүмүүсийн харц, хэлэх үгийг давж гараарай”

Эмэгтэйчүүдийн хорих ангиас хөдлөн, Зайсанг зорилоо. Тэнд дамжин өнгөрөх 401 болон хүүхдийн хорих 411 дүгээр анги байдаг юм. Энд эмэгтэйчүүдийн хорих ангиас ч илүү олон хүн үр хүүхэд, хань ижлээ хүлээн зогсож байлаа. Биднийг ороход хорих ангийн хашаан доторх задгай талбайд нийт 100 гаруй хүнийг цуглуулсан байв. Тэд бол өршөөгдөх эрхээ авсан, хөдөө, орон нутгийн хорих ангиудаас ирээд буй хүмүүс байсан юм. Улмаар орон нутгийн хорих ангиудаас ирсэн тэдгээр хүмүүсийг дамжин өнгөрөх тус хорих ангид бүртгэн, шуудангийн унаагаар гэрт нь хүргэж өгөх аж. Түүнчлэн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын гаргасан албан ёсны тоогоор нийт 2008 хоригдол өршөөгдөхөөр болсон байна. Харин эдгээрээс өнгөрсөн баасан гаригийн өглөөний 08.00 цагийн байдлаар нийт 1353 хүн суллагдсан аж. Улмаар баасан гаригийн үд болон амралтын өдрүүдээр энэ тоо 1700-д хүрчээ. Харин үлдсэн 300 гаруй хүний хэрэг, материалыг шүүх хурлаар оруулан, өнөөдөр болон маргааш эцэслэн шийдвэрлэж, эрх чөлөөтэй болгох юм байна. Түүнчлэн ял эдэлж байсан насанд хүрээгүй 11 хүүхдийг өршөөлд хамруулан, суллажээ. Хүүхдүүдийн хувьд эцэг, эхчүүд нь хэвлэлд ярилцлага өгөхийг зөвшөөрөөгүй юм. Харин суллагдсан зарим залуус сэтгэгдлээ товчхон хэллээ.

Иргэн Е: Ээж, аавыгаа үнэхээр их зовоолоо. Харамсаад барахгүй юм. Гэмт хэрэгт холбогдохоосоо өмнө хийх үйлдэл, хэлэх үгээ сайн бодож байгаарай гэж хүмүүст хэлье. Ижий минь ирээд үнсч байна. Нулимсаа барьж чадсангүй ээ. Би их муу хүү, одоо хичээнэ ээ.

Иргэн Ё: Төр засагтаа чин сэтгэлээсээ баярлалаа. Бас гэр бүлийнхэндээ. Нэмж нэг зүйл хэлэхэд ард түмэн минь биднийг битгий буруугаар хүлээж аваасай гэж хүсэх байна. Энд санаандгүй байдлаар ч гэмт хэрэгт холбогдсон хүмүүс байгаа. Ард нь бас гэр бүл нь ч байгаа гэдгийг ойлгоосой гэж гуйя. Өршөөгдсөн хүмүүсээс гадна хүүгээ, нөхрөө, аавыгаа, найз нөхдөө тосч авахаар ирсэн иргэд ч баярлаж байгаагаа хэлж байлаа.

Үд дунд хорих 401 дүгээр ангид Хууль зүйн сайд Д.Дорлигжав хүрэлцэн очиж, өршөөгдөхөөр болсон хүмүүстэй уулзсан юм. Тэрээр “Зарим хүн та бүхнийг өршөөгдсөнд баярлаж байгаа бол нөгөө хэсэг нь буруугаар бодож байгаа. Тиймээс та бүхнийг хөндлөнгөөс харж байгаа хүмүүсийн харц, хэлэх үг, үйлдлийг давж гарах хэрэгтэй шүү гэдгийг хэлье. “Энэ хулгайч хүрээд ирлээ” гэдэг үг өдөр бүр сонсогдож магадгүй. Тэр болгонд уурлахгүй, бухимдахгүй, тэвчээр заагаарай. Тэгээд шударгаар ажиллаж, амьдрах чин хүсэлтэйгээ харуулж, тэдний итгэлийг олж авах нь чухал шүү. Та бүхэнд итгэснээр муу нэрээр хэлдгээ болино. Төр засгийн гаргасан шийдвэрийг ашиглан сайхан амьдраарай” гэлээ. Үүнээс гадна орон гэргүй, очих газаргүй хүмүүсийн тоог Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газраас нарийвчлан гаргаж, “Зөв амьдрах ухаан”, “Заюу тайж” гэсэн хоёр төрийн бус байгууллагатай хамтран ажиллаж эхэлсэн талаар тус газрын Нийгэм, сэтгэл зүйн тасгийн дарга. Б.Батбаяр хэлсэн юм. Энэ тухай “Заюу тайж” ТББ-ын тэргүүн Ц.Тамара “Суллагдсан, орон гэргүй залуусыг буруу зам руу орохоос нь өмнө, архинд орохоос сэргийлж, орон гэртэй, хийх ажилтай болгох хэрэгтэй. Тэр ч үүднээсээ би одоогийн байдлаар зургаан гэр барьчихаад байна. Мөн хүүхдүүдээ нийгэмшүүлэхийн тулд урлаг, спортын газраар явна. Сайхан сэтгэл дундрахгүй шүү дээ” гэв. Мөн ялтнуудыг хорих ялаас өршөөн хэлтрүүлсний дараа 560 хүний тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг сэргээх, 500 орчим хүний хилийн хоригийг цуцлах ажлыг ШШГЕГ-ын харъяа Шийдвэр гүйцэтгэх газар зохион байгуулах аж.  

Хүүхдийг нь бодоорой, хүмүүс ээ

Хоригдлууд өршөөгдөн, суллагдаж эхэлсэн өдрөөс эхлэн “айдастай байна”, “болгоомжтой байгаарай”, “халзан хүнээс зугт” гэх мэтчилэн маш их сөрөг мэдээлэл, хувь хүний анхааруулга цахим сүлжээгээр хүчтэй тарж эхэлсэн юм. Гэвч цагдаагийн байгууллага суллагдсан хоригдол гэмт хэрэг үйлдлээ гэсэн ганц ч мэдээлэл одоогоор хийгээгүй байна. Тиймээс ард иргэд баталгаагүй мэдээлэлд итгэн, айдаст автах, нөгөөтэйгүүр ор үндэсгүй зүйл зохион, бусад хүнийг айлгах зүйл бичиж, тараахгүй байхыг хэлэх нь зүйтэй болов уу. Хоригдол ч гэсэн хүн. Амьдралд алдсан нэгнийгээ “тэр ертөнц рүү” буцаан түлхэхгүйн тулд, гадуурхаж, тусгаарлахгүйн тулд энэ мэтчилэн жижиг атлаа, том асуудал дагуулсан сөрөг мэдээлэл цацахгүй байх нь чухал юм. Цаанадаж тэднийг биш юм гэхэд аавыг нь тэгж хэлэхийг харж, уншиж, сонсож өсөх хүүхдийн сэтгэл, ирээдүйг бодох хэрэгтэй биз ээ. Өршөөгдсөн хүмүүс ч тэр. Дээр хэлсэнчлэн хөндлөнгөөс харж байгаа хүмүүсийн харц, хэлэх үг, үйлдлийг давж гарах хэрэгтэй. Тэгж байж итгэл хүлээнэ. Тэгж байж “хоёр дахь амьдрал” чинь аз жаргалтай, өршөөгдсөн ирээдүй чинь гэрэлтэй байх болно.

Товчхон: 2009 онд гарсан Өршөөлийн хууль хэрэгжиж дууссаны дараахь хуулийн байгууллагын судалгаагаар өршөөгдсөн хүмүүсийн 4-5 хувь нь гэмт хэрэгт дахин холбогджээ.

Г.БАЛЖИННЯМ