НИТХ-ын дарга Д.Баттулга 2016 оны сонгуульд нийслэлийн эзлэх мандатын тоог 21 болгох хүсэлтийг УИХ-ын даргад хүргүүлсэн. Тодруулбал, нийслэлээс сонгогдох НИТХ-ын гишүүний тоог нэмнэ гэсэн үг юм. Энэ талаар Нийслэлийн Засаг дарга Э.Бат-Үүл байр, сууриа илэрхийллээ.

-Нийслэлийн мандатын тоог нэмсэний ач холбогдол юу вэ?

-Энэ бол зөвхөн мандатын тооны асуудал биш. Ардчиллын чухал зарчим юм. 2012 онд Улаанбаатар хотоос УИХ-д сонгогдсон гишүүдийн тоо нийслэлийн хүн амыг төлөөлж хүрэлцэхгүй байна. 2008 онд нийслэл 800 мянган хүн амтай байсан бол өнөөдөр 1 сая 314 мянга гаруй болж, 500 мянгаар өссөн. Гэтэл төлөөлөл нь 2008 оны жишгээрээ 14 гишүүнтэй байна. Өөрөөр хэлбэл, нийслэлийн 500 мянган иргэн УИХ-д төлөөлөлгүй байна гэсэн үг. Тэгэхээр энэ нь УИХ ард иргэдийнхээ төлөөлөл байх гэсэн зарчмыг хангаж чадахгүй байна гэж үзэж байгаа.

-МАН энэ хүсэлтийг эсэргүүцэж байгаа гэсэн?

-Өмнө МАН-ын төлөөлөл нийслэлийг удирдаж байхдаа нийслэлийн мандат цөөн байна гэсэн асуудал ярьдаг байсан. Гэтэл одоо эсэргүүцэж байгаа нь хоёр нүүр гаргаж байгаа хэрэг.

-Үндсэн хуульд нэмэл, өөрчлөлт оруулж, 76 гишүүний тоог нэмэгдүүлсний дараа энэ асуудлыг ярих байсан юм биш үү?

-Бид 2016 он гарахаас өмнө Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт орох боломжтой гэж үзээд хүлээж байсан.  Гэтэл энэ асуудлыг УИХ-аар хэлэлцээгүй. Тэр байтугай Сонгуулийн хууль бараг 2012 оныхтойгоо адилхан батлагдсан. Өнөөдрийг хүртэл орон нутгийн төлөөлөл УИХ-ын гишүүдийн 80 хувийг эзэлж ирсэн. Хүн амын 48 хувь оршин сууж байгаа нийслэл ердөө 20 хувийн төлөөлөлтэй. Гэтэл орон нутгаас сонгогдсон гишүүд нэгдмэл байж, асуудлаа шийдвэрлэж чаддаггүй. Өөрөөр хэлбэл, Сэлэнгээс сонгогдсон гишүүн асуудал ярихаар бусад аймгийн төлөөлөл өөр юм ярьдаг. Үүний цаана төлөөлөл цөөтэй нийслэлийн бодлого хаягддаг.

-Одоо мандатын тоог нэмэх нь Үндсэн хуультай зөрчилдөхгүй юу?

-Одоо байгаа тогтолцоо нь Үндсэн хуультай зөрчилдөж байна. Хүн амын 48 хувийг төлөөлөх хүн УИХ-д байхгүй учраас тэгш байх боломж алдагдаж байна.

-Нийслэлийн мандатыг нэмэгдүүлэхийн тулд орон нутгийн мандатыг хасч байгаа нь АН-ын заль гэсэн хардлага байна. Өөрөөр хэлбэл, орон нутгаас хасах мандат ихэвчлэн МАН-ын дэмжлэг өндөртэй тойргууд байна гэсэн яриа гарсан?

-Манай намын гаргасан судалгаагаар АН орон нутагт дэмжлэг өндөртэй хэвээрээ байгаа. МАН-ын дэмжлэгтэй хэсэг ч бий. Тэгэхээр асуудлаас зайлсхийхийн тулд л ийм яриа гаргасан гэж үзэж байна.

-Мандатыг тоог нэмснээр нийслэлд ямар өөрчлөлт гарах вэ?

-Улаанбаатар хотод нийт үйлдвэрлэлийн 60 гаруй хувь байгаа. ДНБ-ний 64 хувийг үйлдвэрлэж байна. Үүнийг дагаад хүн амын төвлөрөл бий болж, агаарын бохирдол, хөрсний бохирдол маш их болсон. Энэ бүх асуудлыг шийдэж чадахгүй байгаа нь шийдвэр гаргах түвшин иргэдийн төлөөлөл, тэдний дуу хоолой хүрэхгүй байгаатай холбоотой.

-Одоо 7 гишүүний мандат нэмлээ гэхэд хүн амаа бүрэн төлөөлж чадах уу?

-Чадахгүй. Хүн амын 48 хувь байгаа юм чинь 35 гишүүнтэй байх хэрэгтэй. 7 гишүүнээс олон мандат авах хүсэлт тавьбал УИХ хүлээж авахгүй. Улаанбаатар хотын гэр хорооллын 200 мянган өрх эдийн засгийн үйл ажиллагаанд оролцож чадахгүй байна. Чингэлтэйд 9 айл хашааны газраа нийлүүлээд 56 айлын хаус барих бизнес төлөвлөгөө боловсруулаад хэрэгжүүлэх гэхээр түүнийг нь дэмжих санхүүгийн эх үүсвэр байхгүй. Энэ хүмүүсийг төлөөлөх хүн шийдвэр гаргах түвшинд байхгүй учраас асуудлаа шийдвэрлэж чадахгүй байгаа юм. Тиймээс гэр хорооллын иргэдийн эрхээ хамгаалах боломжийг бүрдүүлж өгөөчээ гэж УИХ-ын эрхэм гишүүдээсээ хүсч байна.

Т.Хулан