СЭМҮТ-ийн нийгмийн эрүүл мэндийн албаны мэргэжилтэн, анагаах ухааны доктарант С.Мөнхтуяатай ярилцлаа. 

-Архи согтууруулах ундааны хэрэглээ сүүлийн үед огцом ихэссэн гэж яригдах юм. Энэ талаар мэдээлэл өгөөч?

-Хөгжиж буй орнуудад архины хэрэглээ их байна. Архинаас үүдэн жилд 3.3 сая хүн нас барж байна гэсэн судалгаа байдаг. Энэ нь дэлхийн нийт нас баралтын 5.9 хувийг эзэлж байгаа юм. Монголчууд архинаас шалтгаалсан нас баралтыг нуугаад хэлдэггүй. Сайн хүн байсан юм, унтаад л гэнэт ийм зүйл болчихлоо зэргээр хэлдэг. Гэтэл архи согтууруулах ундаа их хэрэглэвэл амь насаа алдах юм байна, өвчин үүсгэдэг юм байна гэдгийг огт ойлгодоггүй. Хэдий чинээ согтууруулах ундааны зүйлийг эрт амсана төдий чинээ л архинд донтох эмгэг эрт үүсдэг. Иргэдийн дунд "18, 19-хөн настай юм чинь юу гэж архинд донтох эмгэгт өртөх вэ дээ" гэж ярьдаг. Гэтэл энэ нь өрөөсгөл ойлголт. Харин ч өвчнийг нь улам хүндрүүлдэг.

Мөн Улсын хэмжээнд насанд хүрсэн хүмүүсийн 51.2 хувь нь архины хэтрүүлэн хэрэглээтэй байна гэж гарсан. Өөрөөр хэлбэл, хэтрүүлэн хэрэглээнээс л архины донтолт үүсдэг.

-Архи согтууруулах ундааг хэтрүүлэн хэрэглэснээр хүний биед яаж нөлөөлөх вэ?

-Архи согтууруулах ундаа хэрэглэснээс нэг минут орчмын дараа сөрөг нөлөө нь илэрч эхэлнэ. Тухайлбал, маш богино хугацаанд уураг тархинд нөлөөлнө. Мөн удаан хугацааны нөлөө үзүүлдэг. Гэхдээ удаан хугацааных гээд 30, 40 жил хэрэглээд хор нөлөө үзүүлдэг юм шиг боддог. Тийм биш. Ер нь өндөр настай хүмүүс болон эмэгтэйчүүд, өсвөр үеийнхэн, өвчин хуучтай, олон дахин хагалгаанд орсон, даралт ихтэй хүмүүс ганц удаагийн хэрэглээнээс л аюултай байдал үүсч болно. Цаашлаад хэт их хэрэглээтэй хүмүүсийн сэтгэцэд нөлөө үзүүлдэг. Энэ нь хамааралтай болно гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, архинд донтох эмгэг гэж нэрлэдэг. Архинаас шалтгаалсан 60 төрлийн өвчин байдаг. Сүүлийн үеийн архинд донтох эмгэгтэй хүмүүсийн байдал улам хүндэрч байгаа. Хордлогод орох, амь насаа алдах, сэтгэцийн өвчинтэй болох асуудал их байна. Энэ нь хий юм харах, сонсох байдлаар илэрдэг. Архинаас хамааралтай сэтгэцийн өөрчлөлт нь ихэвчлэн архиа зогсоосны дараа оройн цагаар илэрдэг. Мөн ихэвчлэн хүүрнэх байдлаар /хэн нэгэнтэй архи ууж байгаа талаар, баяр ёслолын талаар/ явагддаг.

-Эрчүүд эмэгтэйчүүдээс бага насладагийг тогтоосон судалгаа байдаг шүү дээ. Үүнтэй холбоотой гэж ойлгож болох уу?

-Судалгаагаар эрүүд эмэгтэйчүүдээс 9.8 насаар бага насалдаг нь тогтоогдсон. Энэ нь архины асуудалтай л холбоотой. Учир нь архины найрлагад хүнд хэрэгцээтэй уураг, витамин, эрдэс давс байдаггүй. Харин илчлэг их агуулагддаг. Энэ нь хүний биед өөхөн хүчлийг нэмэгдүүлдэг бөгөөд бусад өгөгдлүүдтэй нэгдээд ирэхээр зүрхний булчин, элэг өөхлүүлэх зэрэг илүүдэл өөхнүүд хуримтлагддаг. Тухайлбал, хүний зүрх дөрвөн тасалгаатай булчингаас тогтсон  байх бөгөөд цусаа шахах хэрэгцээтэй нүүрс хүчлийн хийг гаргах, түгээх их бага эргэлтийн эрхтэн. Гэтэл зүрхний булчинг өөхжүүлснээс үүдэн хэвийн ажиллах чадвар нь алдагдаж, эд эс нь сунаж эхэлдэг. Өөрөөр хэлбэл, эрүүл зүрхтэй хүнээс хоёр дахин суначихдаг. Ийм ачаалалтай хүмүүс архи уувал эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлнө. Түүнчлэн Монголчуудын буруу ойлголт нь баяр ёслол, аливаа зүйлийг архи согтууруулах ундаа сэргээдэг гэх ойлголттой. Гэтэл эсрэгээрээ баяр ёслол нь уйтгар гуниг болон хувирдаг шүү дээ.

-Хүн аливаа асуудлыг даван туулахын тулд архи согтууруулах ундааны зүйл уух нь олонтой. Учир нь архи согтууруулах ундаа хэрэглэснээр тайвширдаг гэдэг. Үнэхээр тайвшруулдаг бодис агуулагддаг юм уу?

-Архи согтууруулах ундааны зүйл, мансууруулах болон сэтгэц мэдрэлийн бодисууд өөр өөрийн үйлчлэлтэй. Архи нь хүний сэтгэл санааг тайван болгох биш дарангуйлах, саатуулах, унтуулагчийн нөлөөтэй. Тиймээс хүмүүс найр цэнгээнд архи согтууруулах ундаа хэрэглэчихээд нэг мэдэхэд тухайн үед болсон процесс болон хяналтыг алдагдуулдаг.

-Архи согтууруулах ундааны хэрэглээ залуужиж байна гэж их яригдаж байна. СЭМҮТ-д архи согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглээд хордлогод орсон, эмгэгтэй болсон залуучууд хэр ирж байна?

-Өнгөрсөн оны байдлаар 1200 хүн амбулторийн тусламж үйлчилгээг авсан байдаг. Үүний 99 хувийг архины асуудалтай хүмүүс эзэлдэг. Хэр бага насандаа амсана төдий чинээ архинд донтох эмгэг үүсч болно. Гэхдээ залуучуудын хувьд архины хэрэглээ буурч байгаа.

-Өнгөрсөн онд архины хамааралтай 1000 гаруй тусламж үйлчилгээ үзүүлсэн гэлээ. Эдгээр хүмүүсийг насны хувьд авч үзвэл?

-Архины эмгэгт орсон ихэнх хувийг 30-45 насныхан эзэлж байна. Өөрөөр хэлбэл,  ажил хөдөлмөр эд эрхлэх насан дээрээ эмгэгт өртөж байгаа нь харамсалтай байна. Архинд донтох эмгэг өөрөө хөдөлмөрийн чадварыг алдагдуулдаг. Архины хордлого, шарталтаас үүдэн насан туршийн хөдөлмөр эрхлэх чадамжгүй болтол өөрчлөлт өгөх тохиолдол байдаг учраас татгалзахыг уриалж байна.

-Өнгөрсөн онд сар шинийн баярын дараа архи согтууруулах ундаанд хордсон, өвчин нь сэдэрсэн хүн хэр ирж байв?

-Баяр ёслолоор заавал архи согтууруулах ундаа хэрэглэх ёстой юм шиг буруу зуршил нь энэ зүйлд хүргэж байна л даа. Цагаан сараар ч гэдэг юм уу баяр ёслолын дараагаас архины асуудалтай холбоотойгоор хордлогод орсон, донтох эмгэг нь сэдэрсэн, шарталтад орсон хүмүүс энгийн үеэс их ирдэг. 2017, 2018 оныг харьцуулаад үзэхэд зөвхөн цагаан сарын яаралтай тусламж, үйлчилгээ архины хордлогоор дуудсан дуудлагын тоо 17 хувиар нэмэгдсэн. Мөн СЭМҮТ-д хэвтэн эмчлүүлэгчдийн тоо баярын дараа эрс нэмэгддэг юм.

Ч.Энхнамир