Шинэ парламентын бүрэлдэхүүн Монгол Улсын 2020 оны Төсвийн тодотголыг хэлэлцэхээр ээлжит бус чуулганыг зарлан хуралдуулж эхэллээ. УИХ-ын даргын гаргасан захирамж, хуваарийн дагуу өчигдөр чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Засгийн газар, Сангийн яамнаас өргөн барьсан Төсвийн тодотголыг хэлэлцэж эхэлсэн юм. Энэ үеэр Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Төсвийн тодотголд шүүмжлэлтэй хандах МАН-ын гишүүд ганц нэгээр тогтохгүй олон байв.

Харин 2020 оны парламентад хоёр дахиа сөрөг хүчнээр тодорч, суудлаа хоёроор ахиулсан АН-ын зүгээс хэлэлцэж байгаа асуудалтай холбогдуулан, илүү шүүмжлэл, хардлага дунд буйгаа илэрхийлж эхэлсэн юм.

Ийнхүү ээлжит бус чуулганы хуралдаанаар Сангийн сайдаас өргөн мэдүүлсэн мэдүүлсэн хуулийн төслийг хэлэлцэх үеэр нэгэн маргаан үүссэн нь УИХ-ын дэд дарга Т.Аюурсайхан, Б.Пүрэвдорж гишүүн нарын хооронд өрнөсөн явдал байлаа. Хуулиар өөрт олгосон бүрэн эрхийнхээ дагуу Б.Пүрэвдорж гишүүн Засгийн газраас оруулж ирсэн хуулийн төсөлтэй холбогдуулж, байр сууриа илэрхийлсэн. Араас нь Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар, үргэлжлүүлэн Ж.Мөнхбат гишүүн холбогдох тайлбар, саналаа хэлсэн юм.

Энэ үеэр УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж эсэргүүцлээ илэрхийлж, хуралдаан даргалагч Т.Аюурсайханы индэр дээр очиж, бухимдлаа илэрхийлэв.

Тодруулбал, УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж хуралдаан даргалагч Т.Аюурсайханы индэрт очин "Би гүтгэлэг яриагүй. Зургадугаар сарын төсвийн гүйцэтгэл дээр байна. Тоо баримттай ярьж байгаа. Юмаа унш. Уншихгүй байж" Ж.Мөнхбатын үгийг таслахад УИХ-ын дэд дарга Т.Аюурсайхан "Төсвийг хуулийн дагуу зарцуулсан байгаа. Хүүхдүүддээ, эмзэг бүлгийнхэнд дэмжлэг үзүүлье гэж хангалттай ярьсан. Энэ дагуу дэмжлэг үзүүлсэн. Элдвээр хэлж болохгүй. Энэ долоо хоногийн хуралдааанд оролцох эрхийг чинь хасаж байна" гэсэн юм. 

Үүнтэй холбогдуулж, цахим орчинд ард түмний эрхийг хясан боогдууллаа, Ховд аймгийн сонгогчдыг үл хүндэтгэлээ гэх шүүмжлэл өчигдрийн тренд сэдэв болов. Гэхдээ Б.Пүрэвдорж гишүүний чуулганы нэгдсэн хуралдаанд үг хэлэх эрхийг долоо хоногоор хассаныг буруутгах аргагүй юм.

Учир нь, УИХ-ын чуулганы хуралдааны Дэгийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн хэлэлцэж баталсан нь өнгөрсөн тавдугаар сарын үйл явдал. УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцан, Ж.Батзандан, С.Бямбацогт, Х.Нямбаатар, Д.Оюунхорол, Б.Саранчимэг, Я.Санжмятав, Я.Содбаатар, Д.Тогтохсүрэн нарын гишүүн  санаачлан боловсруулж өргөн мэдүүлснийг ээлжит сонгуулиас өмнө хэлэлцэж баталсан нь энэ байв. 

Тухайн үед чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцох эрхээ долоо хоногоор хасуулаад байгаа Б.Пүрэвдорж УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байсан юм.

Нэг үгээр Дэгийн тухай хуульд ямар өөрчлөлт орсныг хэлэлцэж, баталсан хүний нэг нь тэр өөрөө. Улиран сонгогдсон хүний хувьд шинэ гишүүдээсээ илүү парламентын хуралдааны Дэгд оруулсан өөрчлөлтийг мэдэх учиртай хүн гэсэн үг. Гагцхүү баталсан хуулийнхаа зүйл заалт, нэмэлт өөрчлөлтөд бүдэрсэн анхны хүн нь тэр өөрөө болчихсон хэрэг. Учир нь:

2020 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 7-НД БАТАЛСАН ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГААР:

18 дугаар зүйл.Хуралдааны дэг зөрчсөн гишүүнд хүлээлгэх хариуцлага

18.1.Гишүүн хуралдааны дэг зөрчсөн бол дараах хариуцлага хүлээлгэнэ:

                        18.1.1.сануулах;

                        18.1.2.үг хэлэх эрхийг  хасах;

                        18.1.3.хуралдаанд оролцох эрхийг хасах.

18.2.Гишүүн хэлэлцэж байгаа асуудалтай хамааралгүй асуулт асуух, үг хэлэх, зөвшөөрөл өгөөгүй байхад үг хэлсэн тохиолдолд хуралдаан даргалагч түүний үгийг зогсоон эхний удаа сануулж, дараагийн авах арга хэмжээний талаар анхааруулна.

18.3.Гишүүн эхний удаа өгсөн сануулгыг биелүүлээгүй бол хуралдаан даргалагч гишүүний үг хэлэх эрхийг хасаж, тухайн асуудлын хэлэлцүүлгийн явцад дахин үг хэлэх эрх олгохгүй.

18.4.Гишүүн бусдад саад учруулсан, асуулт асуух, үг хэлэхдээ бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэх, бусдыг доромжлох, нэр төрийг нь гутаах, гүтгэсэн шинжтэй үг хэлсэн бол хуралдаан даргалагч түүнд урьдчилан сануулахгүйгээр тухайн өдрийн хуралдаанд үг хэлэх эрхийг хасна.

18.5.Хуралдаан даргалагчийн дэг сахихыг сануулсан шаардлагыг үл хэрэгсэж бусад гишүүний асуулт асуух, үг хэлэх, саналаа өгөх эрхэд саад учруулж, хуралдааны хэвийн үйл ажиллагааг алдагдуулахуйц нөхцөл байдал үүсгэсэн бол түүнийг хуралдааны танхимаас гаргана.

18.6.Гишүүн нь хуралдаанд оролцох эрхээ хасуулсан хугацаанд нэгдсэн болон Байнгын, түр, дэд хорооны хуралдаанд оролцох эрхгүй.

Эндээс Б.Пүрэвдорж гишүүний хэлсэн үгэнд биш гаргасан үйлдэлд нь ээлжит бус чуулганы хуралдааныг даргалагч Т.Аюурсайхан холбогдох хуулийнх нь зүйл заалтын дагуу сануулга өгч, байр сууриа илэрхийлэх эрхийг нь долоо хоногоор хассаныг харж болно. Монгол Улс парламентын засаглалтай. Тиймдээ ч чуулганы нэгдсэн хуралдааны танхимд ямарваа нэгэн хуулийн төслийг хэлэлцэх үеэр гишүүд, сайд нарын хооронд баримт, тайлбар, бодлогын мэтгэлцээн өрнөх нь энүүхэнд.

Харин тавдугаар сарын 25-наас хүчин төгөлдөр мөрдөж эхэлсэн Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд нийцүүлж, шинэчлэн найруулсан УИХ-ын тухай болон түүнийг дагалдах хуулийн хүрээнд хийсэн өөрчлөлтөөр гишүүдээс давхар ёс зүй, дэг журам шаардаж эхэлсэн нь өчигдөр болсон үйл явдлаар, Б.Пүрэвдорж гишүүний үйлдлээр тодорсон гэсэн үг.

Хууль тогтоох дээд байгууллагын гишүүн, ард түмний төлөөлөгч байлаа гээд баталсан хуулиа "хөрөөдөж" суухын нэр биш ээ.

Харин гаргасан дүрэм журам, хуулиа ягштал биелүүлэх талаар өөрөөсөө үлгэрлэж харуулах ёстой. Асуудал чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалж байсан Т.Аюурсайхан, гишүүн Б.Пүрэвдорж гишүүндээ биш эсрэгээрээ тэдний баталсан хуульдаа л байгаа хэрэг. Юу үнэн энэ л үнэн.

Г.Эрхэс