Зохиолч Сорогдогийн Жаргалсайханы “Шөнө дундын бүжиг” М.Батболдын найруулгаар зочид буудлын их танхимд тавигдав. Хүн хүнээ мэхэлж, хэмлэн амьдрах эрин цагт худал хуурмагийн хөшгөө хуу татаж хаячихаад бие бие рүүгээ алхаж байна.

Театрын эсрэг дүрийн “эрлэг” энд хэрхэн амьдрав...

Тайзан дээр “амьдарч” чаддаг жүжигчин гэвэл Т.Сэргэлэнг эргэлзэх зүйлгүйгээр нэрлэх болно. Дүрийнхээ дотоод зөрчил, тэмцлийг үзэгчдэд хэрхэн нээн харуулахаа тэр нэгэнт ойлгосон хүн шиг огтын айдас, нууцгүй оршино. Тайзан дээр, бидний дунд, сэтгэл дотор. Драмын театрын эсрэг дүрийн “эрлэг”-ийг хэрхэн хувирахыг “энд хүлээнэ”. Тайз, хөгжим, гэрэл...

“Шөнө дундын бүжиг”-ийн тайзан дээр Сэргэлэн өдөр тутмын хийдэг үйлээ л үйлдэх шиг, бүр нүүрээ угаах шиг л энгийн  байв. Дүрээ гаргана гэж чичирч, чивчирсэнгүй. Яг л жамаараа яваа мэт. 

Жүжигчин тухайн дүрийн дотоод сэтгэлийг нээн илрүүлж, зохиолын нэвтрэн гарах санааг үзэгчдэд хүргэхийн тулд өмнөх тоглолтын уур амьсгалыг мартаж, урдны бүтээлээсээ могойны хальс шиг гуужиж байх хэрэгтэй. Тайз болгон дээр өөр, өөрөөр амьдарч, буухдаа дүрээ “цааш нь харуулах” хэрэгтэй ч шиг.  Хүн юу ч үгүй хоосорч байгаагаа мэдрэх үедээ, нүдэн дээр нь бүх зүйл нуран унаж буйг харахдаа ингэж тэлчилдэг байх нь ээ гэж бодсон билээ. Жүжигчин дүрийнхээ ертөнцийн ийм хэсэгт оршиж чадснаараа цэнгээний газрын ширээний ард “амьдрал”-ын тухай бодох эрх чөлөөг олгосон юм.

Шуналд эзэмдүүлсэн Хавхын сэтгэлийн “харанхуй тал, хар толь” Шубирагийн халуун хайр, зовнил ганцаардал, гашуун нулимсанд “угаагдлаа”.

Энэ үед Т.Сэргэлэн ахин төрөх учиртай. Харцнаас нь хорсол, цөхрөл цухалзахгүй. Үнэхээр түүнд юу ч үлдэхгүй. Юу ч үлдээгүй болохоор л өөрийгөө хороож байгаа юм. Хавх үргэлж бодож асан өөрийгөө эцсийн удаа ингэж хайрласан юм шүү. Гэрэл, тайз... “Чи түүнийг намайг марттал хайрлаарай” гэж хэлэхдээ ямар үнэн байв аа. Тэр үг хэл, дуу хоолой, үйл хөдлөл одоо ч “амь халуун” дотор арвагануулан байна.

Гүйж байхдаа хэнийг бодсон бэ...

“Оготнын нүхэн дэх сувд” буюу Шубирад Д.Асардарь тоглов. Гоо үзэсгэлэнтэй, дур булаам “Шубира”. Жүжгийн эхэнд байсан ихэмсэг бүсгүй жүжгийн дунд, төгсгөл хэсэгт хэрхэн дотогшоо унаж, хайрлуулан босож, бас нэгэнт ангижирч буйг харж болно. Ийм болохоор Хавхаас дутуугүй дотоод зөрчилтэй дүр юм.  

Дүрийн дотоод тэмцлийг танхимын голд байх тайзыг тойрон гүйж байгаагаар илэрхийлсэн найруулагчийн санааг онцлууштай. Харин шаналахгүй байна уу, зүдэрч байгаагаа харуулахгүй юм уу гэж асуумаар санагдав.

Чухамдаа сульдатлаа гүйснийх нь эцэст сая нэг түүний цөхөрлийн хэм хэмжээг бид харах естой ч байсан шиг. Гүйж байхдаа дүрээр “амьдарсан” бол өнөөдрийн Шубира “энд” үлдэх байв.

Тэр чинээнд нь тултал зовж бас жаргаагүй ч бороон дор Д.Асардарь биш “Шубира” болж чадсан юм. Мөн бүжиглэх ур чадвар нь жүжигчний хамгийн үнэт зүйл байлаа.

Үзэгчид үнэнээс зугтаж бус үнэнийг олж харах гэж жүжгийг үздэг. Тайз, жүжигчин хоёроор дамжуулан сэтгэлийнхээ гэрэл бас харанхуйд хүрдэг билээ. Үнэн хэрэгтээ бид яг л хавханд орсон оготно шиг нэг нэгнийхээ харцан дор амьдарч байна.

Амиго. Төрийн соёрхолт, МУГЖ гэх цолондоо бардаж хойш суулгүй залуустай хүч үзэн, залууст үлгэрлэн яваа “ясны” жүжигчин бол яах аргагүй Ц.Төмөрбаатар юм. Тайз түүнд хайртай. Үзэгчид гэсэн түүнд хайртай.

Түүний бүтээсэн Амиго бол харгис, шуналтай төдий хүн бус өгөөмөр өшөө авагч юм. Тэр Хавхыг, эргэн тойронд нь байгаа хүмүүсийг хурууныхаа үзүүрээр хөдөлгөж буй удирдаач.

Гэхдээ Амиго бол Хавхад өгсөн амьдралын сүүлийн боломж. Хавхыг өөрчлөгдөхөд хүргэсэн хүн. Жүжигчний бүтээсэн дүр энэ.  

Зохиолын үзэл санааг ойлгож, түүнийг илэрхийлэх асар их тэмүүллээр дүрийнхээ төлөө бүхнийг хийхэд бэлэн байдаг жүжигчин гэдгийг “Шөнө дундын бүжиг”-ээс бүр ч илүүтэй мэдэрсэн билээ.

М.Батболдын эрэл хайгуул

Монголын театрын урлагийн “этгээд хүн”. Хэлбэрийг хэт дөвийлгөсөн ч агуулгаа алдаагүй “Шөнө дундын бүжиг”. Найруулагчийн хүсэл сонирхол нэвт ханхалсан кабаре үдэш.

Эхлээд дарс, лаа хоёроор гижигдэнэ, дараа нь хөлнүүдээр ховсдоно. Цэнгээний газрын бүгчим давчдам, бүдэг харанхуй булангаас ширтэнэ, бие бие рүүгээ. Бид хэн хэнийгээ эд хөрөнгө, алдар нэр, дур тачаал, өшөө хорслын харанхуй булангаас үүн шиг харна. Давчдана, тэгээд гялбана, агшин зуур. Харанхуйлна.

Үзэгч бол жүжигчин, жүжигчин бол үзэгч. Улаанбаатар зочид буудлын их танхимд сууж буй үзэгчид бол жүжгийн үйл явдал өрнөж буй “Midnight dance club” цэнгээний газрын үйлчлүүлэгчид юм. Тэр үргэлж л үзэгчдийг “ашигладаг”.

Түүний бүтээсэн театр бол “өөрсдийгөө хар” гэсэн шиг байрлуулсан улаан, цагаан, саарал бас тунгалаг, гоёмсог,  заримдаа хагарчихсан байдаг “толь” юм. Эндээс яаж гарах нь эрхэм иргэний таалал билээ.

Найруулагчийн “дүрээр жүжигчнийг гаргаж ирэх” гэсэн халуун эрмэлзэл мэдрэгдэнэ. Шубирад Д.Асардарийг сонгосноороо сувдыг олж харсан гэж өөртөө итгэсэн бололтой. Уран бүтээлчийн “хурц нүд” гэж энэ. Гэвч “Шубира”-гийн дүрээр гэрэлтэж чадсангүй. Мөн дүр сонголт дээр огт төсөөлж байгаагүй нэгнийг жүжиг бүрдээ гаргаж ирдэг. Сая С.Батзоригийг театрын тайз руу татан оруулж ирэв. Гэхдээ Дудрагийн дүрд өөр хэн тоглох боломжтой юм бол гэж бодоод, бодоод олсонгүй. Харин Батзориг Батзоригоороо, Дудра Дудрагаараа үлдлээ. Зохиолын хамгийн “зэвүүн” дүр бол энэ яах аргагүй мөн. Тэр хүн бүртэй хуйвалдсан, эцэст нь хайр сэтгэлээ авч үлдсэн,хамгаалж чадсан...

Уламжлалт театрын соёлоос тэс өөр театрыг харуулна гэдэг чамгүй эрэлхийлэл, эрэл хайгуул мөн биз. Орфей “Зуны шөнийн театр” эл өдрүүдэд цэл хүйтэн хагацал, халуухан зугаа цэнгэл, харамсал, үйлийн үрийн өршөөлгүй тойргийг харуулж бас мэдрүүллээ.

Ширээн дээр улаан дарс, харин танхимийн голд цөхрөл, ганцаардал, ээдрээт амьдралын хоосон “там” эргэлдэнэ.  

Найруулагч М.Батболд нэгэн ярилцлагадаа “Берьтольт Брехтийн системд би хайртай” гэжээ. Тэр үнэхээр л хайртай юм. “Шөнө дундын бүжиг”-т тайз л өгөгдсөн. Үүнээс цааш төсөөллийн орон зай. Бусдыг нь оюун санаандаа бүтээнэ. Угаалтуурын толийг хүртэл бүтээнэ. Хоёр хөтлөгч бол жүжгийн хаан бас боол. Шубира, Анка хоёрын нүцгэн бүжиг бол хүний худал хуурмаг байдал бас зугтахын аргагүй үнэний хэмжүүр. Бүгдийн сэтгэлд хоногшсон дуу бол өөр ямар ч аяар орлуулж болшгүй тухайн жүжгийн үнэт зүйл байсан, байлаа. Энд мөн зураачийн ололтыг дурдахгүй өнгөрч болохгүй. Найруулагчийн гар нийлсэн хамтрагч Л.Батбилэгийн бүтээсэн тайз үргэлж л “галзуу” байсан. Шөнө дундын бүжгийн тайз ч “догь” байв.

Эцэст нь залгисан нулимс шиг бороо Шубира, Хавх хоёрын зүрхэн дээр зүсэрнэ. Энэ бол “Шөнө дундын бүжиг”...

М.ДЭВЭЭЖАРГАЛ