Өчигдрөөс эхлээд “Сантмарал”-ын судалгаа олон хүний анхаарлыг татаж байна. Учир нь улс орны нийгэм эдийн засгийн суурь байдлыг харуулсан ийм судалгаа хийгдэлгүй яг нэг жил болж буй учраас хүмүүс сонирхож байгаа хэрэг. Ингээд “Сантмарал”-ын судалгаанд мэргэжлийн судлаачийн хувьд “рентген зураг”-ийн уншилт хийе. 

Хамгийн ойрын анхаарал татсан Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ард түмэн АН-ыг сэтгэлд нийцсэн нэр дэвшигчийг дэвшүүлнэ гэж хүлээж байгаа аж. Яг энэ санал асуулгаар АН-д 27.2, өрсөлдөгч МАН-д 17.3 хувийн санал өгчээ. Бүтэн 10 хувийн зөрүү харагдаж байна.

Ерөнхийлөгчийн албыг хэн сайн хашиж чадах вэ гэсэн асуултад Ц.Элбэгдорж 19.2, Н.Энхбаяр 6.2, Н.Багабанди, С.Ганбаатар хоёр 3.2, МАН-аас нэр дэвшихээр яригдаж байгаа Б.Бат-Эрдэнэ 2.1, Ө.Энхтүвшин 1.3 хувийн дэмжлэг авч. Ард түмэн өмнөх хоёр ерөнхийлөгчөө үгүйлдэг хэвээрээ.  МАН-аас Н.Багабандийг, АН-аас Ц.Элбэгдоржийг, МАХН-аас Н.Энхбаярыг дэвшвэл дэмжинэ гэсэн аж.
Харин улс орны топ 10 улс төрчийг С.Ганбаатар 25.8, Ц.Элбэгдорж 20.9, Н.Энхбаяр 18.3, Н.Багабанди 8.9, Б.Бат-Эрдэнэ 8.3, Н.Алтанхуяг 7.5, Д.Тэрбишдагва, 6.6, Э.Бат-Үүл 6.3, Ч.Улаан 6.2, О.Магнай 6.0 хувиар эрэмблэн тэргүүлжээ. Намын харъяаллаар нь авч үзвэл АН-ын 4, МАН-ын 2, МАХН-ын 3, бие даагч 1. Өөрөөр хэлбэл сөрөг хүчин үүргээ хангалттай гүйцэтгэж чадахгүй байгаагийн нэг нотолгоо энэ юм. Уг нь ийм байдалд сөрөг хүчнийхэн яралзтал санаачилга гаргаад шилдэг 10-т багтаж ядаж байх ёстой байтал сураггүй. Улс төрөөс холдоод удсан Н.Багабандийг эс тооцвол энэ намаас шилдэг 10-т ганцхан бөх багтсан байна.

90 гаруй жилийн түүхтэй, боловсон хүчнээрээ хахаж цацдаг намын лидерүүдийн чансаа ингэж муудсан гэхэд итгэхийн аргагүй. Энэ намд шинэ залуу лидер хэрэгтэй байгаагийн нотолгоо. Эрх баригч намын дарга, өдөр бүр цэнхэр дэлгэцээр иргэдтэй тасралтгүй мэндчилж байгаа. Ерөнхий сайд зургаад орно гэдэг бол хангалтгүй үзүүлэлт. Өмнөх Ерөнхий сайдууд муу байлаа гэхэд айргийн тавд баталгаатай байдагсан. Энэ удаа тийм биш байгаа нь нэгийг өгүүлнэ. Ард түмэн АН-ынхнаас Ерөнхийлөгчөөс гадна Э.Бат-Үүл, О.Магнай хоёрт итгэсэн хэвээр байна. О.Магнай шилдэг 10-т анх удаа багтлаа. Өөрийн үеийнхнээ магнайлж эхэлжээ. Тэр энэ удаагийн шилдэг аравын хамгийн залуу нь аж. МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр нарсанд байгаа ч наранд байгаа улс төрчдийг ичээгээстэй. Харин Д.Тэрбишдагва, Ч.Улаан хоёрыг ийм өндөр рейтингтэй байна гэдэг ихээхэн эргэлзээ төрүүлнэ. Хотын шилдэг 10 улс төрчдөд С.Оюун, Х.Тэмүүжин хоёр багтсан бол хөдөөний шилдэг 10-т сөрөг хүчний тэргүүн Ө.Энхтүвшин дөнгөж барианд орж. УИХ-ын дарга З.Энхболд болоод АН-ын сайдууд сураггүй байгаа нь ч бас нэгэн анхаарал татах өнцөг мөн. Ард түмэн шилдэг улс төрчид гэж эдгээр эрхмүүдийг нэрлэлээ.

Судалгаанд оролцогчдын 32.6 хувь МАН-ыг зөв замаар явж байгаа гэсэн бол 39.4 хувь нь АН-ыг зөв замаар явж байгааг зөвшөөрөв. АН-ын бодлогыг илүү гэж итгэсэн хэвээрээ байна. Гэвч Засгийн газрын үйл ажиллагааг 40.5 хувь нь бага зэрэг нийцдэг, 26.1 хувь нь бараг нийцдэггүй, 15.4 хувь нь огт нийцдэггүй гэсэн бол 4.8 хувь нь мэдэхгүй гэжээ. Дөнгөж 12.7 хувь нь нийцдэг гэж дугарчээ. Ард түмэн засагт ам сайтай байхгүй байгаагийн илрэл. Сөрөг хүчний үйл ажиллагаанд ч тааруу оноо өглөө.

“Сантмарал”-ын судалгаанд шоглоомтой нэг асуудал гарч ирсэн. Шинэчлэлийн Засгийн газрын хамгийн том амжилт нь авлигал, хөдөө аж ахуй, эдийн засаг, боловсрол, ажилгүйдэл, хуулийн хэрэгжилт, төрийн удирдлага, нийгмийн халамж, байгаль орчин, амьжиргаа гэжээ. Засгийн газрынх нь тэргүүн авлигалын асуудлаар огцрох дээрээ тулаад шалгагдах хэмжээнд хүрчихээд байхад авлигалыг хамгийн том амжилт гэж нэрлэх нь инээдэмтэй хэрэг. Хөдөө аж ахуйн талаар шинэчлэлийн дорвитой бодлого гараагүй. Ажилгүйдэл улам нэмэгдсэн. Төрийн албыг төрлийн алба болгоод байхад энэ бүхнийг “хамгийн том амжилт” хэмээн нэрлэсэн нь арай эсрэгээр нь хэлээгүй байгаа даа гэж эргэлзэхэд хүргэнэ. Ард түмэн мэдээлэл муутай байгаагийн нэг нотолгоо.

Улс орны өмнө тулгамдсан асуудлуудыг ажилгүйдэл, амьжиргаа, үнийн өсөлт, шударга ёс, авлигал тэргүүлж. Эдгээр “уламжлалт” асуудлууд сүүлийн 20 жилийн “шүдний өвчин” хэвээрээ. Гэхдээ энэ асуудлуудыг АН шийдвэрлэж чадна гэж 21.2 хувь нь үнэлсэн бол 12.2 хувь нь МАН-ыг цохож нэрлэжээ. МАН-ыг шийдвэрлэж чадна гэдэг итгэл улам буурсаар 10 хувийн зөрүүг гаргалаа. Гэхдээ МАН-ыг ард түмэн ажилгүйдлийг багасгаж, амьжиргааг сайжруулж, үнийн өсөлтийг бууруулах чадвар бодлого нь илүү гэжээ. Харин АН-ыг боловсрол, хуулийн хэрэгжилт, авлигал, нийгмийн шударга ёс, төрийн албаны шинэчлэлийг илүү хийж чадна хэмээн үнэлжээ.

Нийгэмд шударга ёсны үнэлэмж ус агаар шиг хэрэгтэй хэвээрээ байна. Судалгаанд оролцогдын 70.1 хувь нь нийгмээ шударга бус гэж үнэлсэн. Харин 19.2 нь заримдаа шударга, заримдаа шударга бус гэжээ. Ердөө 7.3 хувь нь шударга гэжээ. Мөн шударга бус үйлдлээс болж 39.2 хувь нь амьдралдаа алдсан гэсэн бол 5.3 хувь нь хожсон гэжээ. Шударга ёсны хүсэмжлэл цагийн цагт онцгой байр суурь эзэлдэг. Тэр хандлага ч давтагдлаа. 

Үндсэндээ ард түмэн улс орны өнөөгийн байдлыг ч, өөрсдийнхөө амьжиргааг муу гэж үнэлж байгаа ч ирээдүйдээ итгэлтэй хэвээр байна. Засгийн газрыг ч, сөрөг хүчнийг ч сайн гэж хэлж чадахгүй байна.