Төрийн тусгай газрыг хувийн аж ахуй нэгжид хямд үнээр түрээсэлсэнээс үүдэлтэй маргаан сүүлийн үел газар авч байна. Өөрөөр хэлбэл, "Их тэнгэр"-ийн аман дахь 24 дүгээр байрыг "Номин холдинг" компани түрээсэлж байсан нь багагүй асуудлыг үүсгээд байна. Тиймээс энэ талаар ТТХГ-ын дарга, хурандаа Ж.Наранбаатараас зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Төрийн тусгай хамгаалалттай газраас “Их тэнгэр”-ийн 24 дүгээр байрны түрээсийн гэрээтэй холбоотой асуудлыг дэлгэхгүй юу?
-“Их тэнгэр” цогцолборын 24 дүгээр байр Монгол Улсад албан ёсны болон төрийн айлчлал хийж байгаа гадаад орны зочид, төлөөлөгчид тэдгээрийг дагалдан яваа хүмүүсийг байрлуулах зориулалтаар 1978 онд анх баригдсан байдаг. Энэ маань дөрвөн давхар байшин. Хоёр орц, 17 айлын нийт 4470 мкв талбай бүхий төвлөрсөн дулаан, цахилгаан, бохир усны шугам сүлжээтэй.  1 тэрбум, 930 сая, 462 мянган төгрөгний нэгдсэн өртөгийн баланстайгаар Төрийн өмчид байдаг. Тэгвэл “Их тэнгэр” цогцолборын 24 дүгээр байрыг “Номин холдинг”-д 2004, 2006, 2007 онуудад хууль зөрчин түрээсийн гэрээ байгуулан удаан хугацаагаар түрээслүүлж байсан байна.

-Ямар учраас хууль ёсных бус гэрээ байгуулсан гэж үзэж байгаа вэ?
-Нэгдүгээрт, 2004 онд байгуулсан хүчин төгөлдөр бус гэрээ маань  2001 оны 130 дугаар тогтоолоор баталсан “Төрийн өөрийн эд хөрөнгө түрээслүүлэх журам”-ыг зөрчиж эхэлсэн байгаа.
Хоёрдугаарт, түрээсийн гэрээг ТӨХ-оогоор батлуулаагүй. Хоёр байгууллагын хоёр албан тушаал өөрсдөө баталсан төдий зүйл байсан.

Гуравт, ТӨХ-ноос баталсан түрээсийн гэрээний үлгэрчилсэн загварыг баримтлаагүй.
Мөн 2006 оны гэрээг Төрийн тусгай хамгаалалттай газрын хангалт үйлчилгээний хэлтсийн даргатай байгуулсан. Түүнчлэн, 2007 оны гэрээг ТӨХ-оогоор батлуулаагүй. ТӨХ-ны түрээсийн гэрээний үлгэрчилсэн загварыг баримтлаагүй хийсэн байгаа.

-“Номин холдинг”-ийн зүгээс тодорхой хөрөнгө оруулалт хийсэн гэсэн. Түүнийгээ ч шаардаж байгаа сурагтай?
-ТӨХ-нд “Номин холдинг”-оос оруулсан 1.2 тэрбум төгрөгнийхөө өртөгийг авна гэж мэдэгдсэн. Үүнтэй холбоотой ТӨХ хуралдаад 2004 онд “Номинг холдонг” компани төрийн өмчид 1.2 тэрбум төгрөгний хөрөнгө оруулалт хийсэн нь хууль бус. ТӨХ-ноос зөвшөөрөл аваагүй. Энэ нь төрийн болон орон нутгийн хуулийг зөрчсөн байсан учир энэхүү хөрөнгө оруулалтыг баталгаажуулах үндэслэлгүй гэж тодорхой заасан. Мөн гэрээнд байрны метр квадратыг үнэгүйдүүлж хямдруулсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, гэрээнд  түрээсийн 139.4 сая төгрөгийг тусгалгүй, улсын төсөвт төвлөрүүлээгүй завшсан байгаа. Түүнчлэн түрээсийн төлбөр төлдөггүй 503 мкв талбай байгаа юм. Үүнд Ш.Баярсайхан гэгч өөрийн гэр бүлийн хамт амьдардаг байна. Тодруулбал, үнэгүй талбай завшчихаад түүндээ ямар үнэ төлбөргүй гэр бүлийнхэнтэйгээ амьдарч, дураарай авирладаг байгаа.

“Номин”-гийн 1.2 тэрбум төгрөгний хөрөнгө оруулалтыг баталгаажуулах үндэслэлгүй гэсэн ч 24 дүгээр байрыг дамжуулан хөрөнгө оруулалт оруулах боломжийг олгож, талууд харилцан түрээсийн гэрээг шинэчлэн байгуулаад энэ гэрээгээ ТӨХ-оогоор албан ёсоор баталгаажуулсан. Гэхдээ ингэхдээ түрээслэгч нь давуу эрхтэй хийгдсэн байдаг. Тодруулбал, өвшөөрөлгүй хийсэн хөрөнгө оруулалтыг гэрээ цуцалсаны дараа буцаан авах эрхгүй гэж заасан заалтыг зөрчсөн.

-Гэрээндээ “Номин”-гийнхон ашиглалтын зардлыг тооцохгүй гэж зааснаар улсын төсвөөс багагүй мөнгө зарцуулсан гэх юм?
-ТӨХ-ны 2007 оны 42 дугаар тогтоол мөн л ялгаа байхгүй түрээсийн төлбөрт түрээсийн ашиглалтын зардалыг тооцохгүй гээд заасан байгаа. Тэгэхээр энэ өнгөрсөн 7 жилийн хугацаанд цахилгаанаас бусад зардлыг бид төлж ирсэн гэсэн үг. Улсын төсвөөс төлсөн гэсэн үг. Тэгэхээр зөвхөн 2007 оноос хойш энэ байрны дулаан, цахилгаан зэрэгт жилдээ 21.7 сая төгрөг, нийтдээ 157.7 сая төгрөг улсын төсвөөс зарцуулсан байгаа. ТӨХ-ны 42 дугаар тогтоол  Түрээсийн төлбөрийн ашигтай талбайн мкв-ын доод үнэ гэж заагаад өгчихсөн байгаа. Хамгийн доод үнэ 5500 т өгрөг байгаа. Гэтэл бусад гэдэг ангилалд  энэ байр яавч орохгүй. Тэгсэн энэ байрыг “Номин”-гоос подволь гэж үзэж үнийг нь бууруулж бодуулсан байгаа.

-Ер нь “Номин холдинг”-ийн эсрэг хуулийн байгууллагад хандсан уу?
-ТТХГ-аас энэхүү хууль бус гэрээг нягтлан шалгуулж, хүчингүй болгуулахаар ТӨХ, АТГ, Нийслэлийн прокурорын газар, Шударга бус өрсөлдөөнийг хянан зохицуулах газар зэрэг эрх бүхий байгууллагуудад албан ёсоор хандсан.
Мөн ТӨХ-ны 143 дугаар тогтоолыг “Номин холдинг” ХХК нь хүчингүй болгох түдгэлзүүлэх нэхэмжлэл гарган Захиргааны хэргийн 20 дугаар шүүхийн шүүгчийн 2014 оны 2116 тоот захирамжаар уг актын биелэлтийг түр түдгэлзүүлсэн.
Уг захирамжийг ТТХГ нь эс зөвшөөрч, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд хандсанаар, 2014 оны 206 тоот тогтоолоор өмнөх захирамжийг хүчингүй болгосон. Тиймээс ТӨХ-ны 143 дугаар тогтоолын биелэлтийг ханган ажиллаж байна.

-“Номин” компанийн хувьд хөрөнгө оруулсан өртөгөө нөхөн олсон гэж үзэж байгаа юу?
-Энэ компани төрийн өмчийн байрыг мкв 3300 төгрөгөөр түрээсэлсэн.  Өнөөдөр бол зах зээлийн үнээр 25-40000 төгрөгөөр түрээсэлдэг. Дамжуулан түрээсэлсэнээс олж байгаа орлого нь нэг сараар бодоход 83 сая 190 мянга, нэгж жилийн орлого нь 998.3 сая төгрөг болж байгаа. Ингээд харахад 2007 оноос хойш хөрөнгө оруулалтын зардалд хийсэн нийт 1.2 тэрбум төгрөгийг нөхөн олсон нь тодорхой байгаа.
Энэ тооцоон дээр Ш.Баярсайхан амьдарч байгаа 503 мкв-ын түрээсийг орлогыг тооцоогүй.

-Хувьчлан авах зорилготой гэрээ байна гэх шум байсан?
-Өөрт давуу эрхтэйгээр гэрээг хууль бусаар байгуулсан. Ер нь цаашид хувьчлан авах зорилготой байсан гэж үзэж болно.
 Энэ гэрээ нь олон хууль зөрчиж байгаа.

-АН энэ обьектийг хувьчлах гэж байна гэх яриа ч гараад байгаа?
-Аль нам засгийн эрх барьж байгаагаас үл хамаараад Төрийн тусгай хамгаалалтын хуулинд тусгай обьект гээд заачихсан байгаа. Гэтэл 2004 онд зарим хүмүүс энэ хуулийг зөрчөөд “Номин холдинг”-д илт давуу байдлыг олгосон гэрээ байгуулсан. Бид “Номин”-гоос гадна энэ гэрээнд оролцсон албан тушаалтнуудыг ч АТГ шалгуулахаар тавьсан. Төрийн өмчид алдагдал оруулж болохгүй. Дахиад ийм байдлаар төрийн байгууллагууд өмчөө үнэгүйдүүлж, ялангуай тусгайлсан чиг үүрэгтэй байгууллагууд өмчөө үнэгүйдүүлж болохгүй.

Бид дараагийн удаад хууль бус гэрээний талаар томоохон баримтуудыг, зурагтай нь дэлгэнэ.