"Шинэ Монгол” технологийн дээд сургуулийг үүсгэн байгуулагчид буюу МУИС-ийн дэд захирал, химийн ухааны дэд доктор, инженерчлэлийн ухааны доктор Ч.Ганзориг, физикч, докторант Ж.Галбадрах нартай ярилцлаа.

-Та бүхнийг “Шинэ Монгол” технологийн дээд сургуулийг үүсгэн байгуулж, 2014-2015 оны хичээлийн жилд элсэлт авч байгаа талаар дууллаа. Тэр дундаа өндөр технологийн мэргэжилтнүүдийг бэлтгэх гэж байгааг сонсоод олзуурхаж байна. Яагаад ийм сургууль байгуулах болсон талаараа ярихгүй юу?

Ч.Ганзориг: Монгол Улсын хувьд эдийн засгийн өсөлт, уул уурхайн салбарын тэлэлттэй холбоотойгоор инженер, технологийн мэргэжилтнүүд олноороо хэрэгтэй болж байгааг хүмүүс мэдэж байгаа. Тэр ч үүднээсээ энэ чиглэлийн мэргэжилтэн, боловсон хүчин бэлтгэх шаардлагатайг төрөөс онцолж, бодлого хөтөлбөртөө тусгаад явж байна. Бид бусад их дээд сургуульд бэлтгэж байгаа мэргэжлүүдтэй аль болох давхцахгүйгээр өндөр технологи, инженерчлэлийн чиглэлээр оюутнуудыг сургаж, мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэж гаргах нь чухал гэж үзсэний үндсэн дээр энэ сургуулиа байгууллаа.

-Нано биотехнологи, нано-инженерчлэл гээд урьд өмнө дуулж байгаагүй ангиуд байх шиг байх юм. Энэ талаараа аль болох энгийнээр тодруулахгүй юу?

-Тийм ээ. Бусад сургуулиудад бэлтгэж гаргадаггүй, гэхдээ монголчууд өөрсдөө энэ чиглэлд боловсон хүчнээ бэлтгэх зайлшгүй шаардлага хэрэгцээ бий болчихоод байгаа мэргэжлүүдээр бид сургах гэж байна. Манайх нанобиотехнологи /био-анагаахын инженерчлэл, био-инженерчлэл/, нано-инженерчлэл /нано-шинжлэх ухаан, нано материал/, химийн инженерчлэл /байгалийн ба биологийн нөөцийн инженерчлэл/ гэсэн ангиуддаа элсэлт авч байна. Энгийнээр хэлэхэд бидний дунд сургуулиасаа үздэг байсан хими физикийн хичээлээр атом молекулыг л судалдаг шүү дээ. Хүн өөрөө ч атом молекулаас тогтдог. Одоо энэ маань нарийсаад бүр нарийн түвшинд судалдаг болсон. Аж үйлдвэрлэлийн бараа материалыг ч гэсэн энэ нарийн түвшинд нь хийж бэлтгэдэг болсон байна. Бүхий л зүйлийг молекулын түвшинд бэлтгэж байна гэсэн үг шүү дээ. Тэгэхээр инженер технологийн хүмүүс ч гэсэн ийм био түвшиндээ нарийсч бэлтгэгдэх шаардлага бий болчихоод байгаа юм. Дэлхий нийтээрээ энэ чиглэлд анхаарч байхад бид ч хоцроод үлдэж болохгүй биз дээ. Үйлдвэрлэл, хэрэглээний түвшинд био ч тэр, нано технологи ч тэр нэгэнт гараад ирчихсэн байгаа. Бүхий л төрлийн хоол хүнс, бараа бүтээгдэхүүн дээр био, нано гээд яриад эхэлчихсэн байна шүү дээ. Наадмаар нанотой хамт гээд сурталчилгаа явж байгааг хүмүүс харж байгаа байх. Бизнесийн салбарынхан ч үүнийг мэдрээд яриад эхэлсэн энэ үед бид өөрсдийн боловсон хүчнээ бэлтгэх цаг яах аргагүй болжээ. Бид дээрх мэргэжилтнүүдээс гадна механик инженер, цахилгааны инженер, харилцаа холбоо ба мэдээллийн технологи, иргэний ба үйлдвэрлэлийн барилга гээд уламжлалт ангиуд бий. Гэхдээ бид уламжлалт сургалтаар бэлтгэхээс илүүтэй өндөр технологи руугаа чиглүүлж бэлтгэх юм. Сургуулийн зар яваад эхэлмэгц оюутан, эцэг эхчүүд хандаж яг ямар мэргэжил болох талаар их сонирхож асууж байна. Бид ч вэб сайтаараа, утсаар гээд боломжоороо тайлбарлаж хэлж өгч байна.

-Монголд инженер, технологийн мэргэжилтэн бэлтгэдэг ч яг ийм чиглэлээр, өндөр технологийн мэргэжилтэн бэлтгэж байгаагүй биз дээ. Анхных байна гэдэг амаргүй байна уу?

Ж.Галбадрах: -Нано гэдэг маань арвын хасах есөн зэргийг хэлдэг. Тэгэхээр аливаа зүйлийг тийм нарийвчилсан түвшинд аваачиж үзнэ үг. Одоо нано будаг, нано шингэн, нано соронз гээд гарчихсан байна. Нано будгаар будсан бол хэзээ ч өнгөө алдахгүй, нано соронзоор ямар ч бэхэлгээгүйгээр кранаар татдаг шиг өндөр рүү татаж байх жишээтэй. Одоо био технологи тэр дундаа био анагаах гээд хөгжиж байна. Эсийн түвшинд нь эмчилгээ хийгээд япончууд Нобелийн шагнал хүртэл авчихсан байх жишээтэй. Дэлхий дахинд ялангуяа хөгжингүй орнуудад хурдацтай хөгжиж байна. Дэлхийн томоохон орнуудад энэ чиглэлээр төгсөөд ирсэн монгол залуучууд байна. Харин эх нутагт нь тэдэнд таарах ажлын байр байна уу гэвэл үгүй. Тэд бидэнтэй их холбогдож байна. Тэдний хэлж ярьж байгаа нь бидэнд энэ ажил руугаа зориглож орох цаг болж гэдгийг баталж байгаа юм. Хэдийгээр төрийн зүгээс бодлогоо гаргаж, хөтөлбөрөө баталсан ч дараагийн шатанд гарч эхлүүлсэн зүйл байхгүй байгаа. Тэгэхээр хүлээж суулгүй бид тал талаасаа дэмжиж ажлаа эхлүүлэх нь зөв юм. Дэлхий нийтээрээ энэ чиглэлд урагшилж байна. Манай улс ч нано технологийг дэмжих бодлого чиглэлээ гаргачихсан. Тэгэхээр бидэнд үндэсний мэргэжилтнүүд хэрэгтэй болж таарна. Монголд энэ чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэж байгаагүй учраас анхдагчдын хувьд шан татах гэдэг амаргүй. Гэхдээ хэн нэгэн маань хийж л таарах учраас Ч.Ганзориг багш бид хоёр ярилцаж байгаад “Шинэ Монгол” технологийн дээд сургуулиа байгуулаад анхны элсэлтээ аваад явж байна.

-Хөгжингүй орнуудад нано, био технологи бүхий л салбарт нь нэвчиж, үйлдвэрлэлээ ч ийм чиглэлд аваачаад байгаа бол манайд юу ч байхгүй шүү дээ. Тэгэхээр танай төгсөгчдийн хувьд ажил олдох уу?

-Харин тэр хөгжлийг авчрах, авч явах хүмүүс бол манай төгсөгчид байх юм шүү дээ. Өнөөдрийн чиг хандлага, хурдаар явж үзвэл 2020 он гэхэд өндөр технологи нэлээд хөгжиж ирэх юм. Яг тэр үед үндэсний боловсон хүчин хаана байна гэхэд “Шинэ Монгол” технологийн дээд сургуулийн төгсөгчид байна гэсэн үг. Өнөөдөр гадаадад өндөр технологийг сурч, мэргэшээд ирсэн залуучуудтайгаа хамтарч дотооддоо мэргэжилтнүүдээ бэлтгэж авах нь чухал юм. Тэд дараагийн үедээ зааж сургаад, шинэ төгсөгчид нь дараа үеэ аваад явдаг зарчмаар явна. Бид төгсөгчдийнхөө магистр, докторын шатны сургалтыг нь энэ технологи өндөр хөгжсөн орнуудад сургана. Тэд маань эндээ төгсөөд үргэлжлүүлж гадаадад суралцаад эх орондоо ирэх үе нь 2020-иод он болж таарна гэж тооцож байгаа. Хэдийгээр бидний яриад байгааг ойлгохгүй, байхгүй учраас мэдэхгүй байгаа мэт боловч яг энэ цаг хугацаанд манай сургуулийн оюутан болох нь харин ч чухал он цагийн дараалал гэж хэлмээр байна.

Ч.Ганзориг: -Манай төгсөгчдийн хувьд ажлын байр нь зөвхөн Монголоор хязгаарлагдахгүй гэж бодож байна. Дэлхий тэр чигээрээ энэ салбарын боловсон хүчнээр дутаж байна. Өнөөдөр АНУ-д нэг сая гаруй нано технологичид хэрэгтэй байна гэж байна. Манай сургуулийн зорилго бол Монголдоо төдийгүй дэлхийн хэмжээнд хүрч ажиллах мэргэжилтэн бэлтгэж гаргах зорилготой.

Ж.Галбадрах: -Ийм нарийн мэргэжлүүдэд Монголын стандарт гэх зүйл байхгүй. Дэлхийн хэмжээний нэг л стандарттай байгаа. Энэ стандарт бол нээлттэй. Бид дэлхийн том сургуулиудад яаж бэлтгэдэг тэр жишигт дөхүүлж л сургалтаа явуулахаар зорьж байна. Тийм учраас цөөхөн тооны чанартай оюутан сургана. Нэг ангид 15-20 орчим оюутан авна. Бид сургуульдаа магистр авах гэж байгаа.

- Төгсөгчдөө гадаадад суралцуулах тал дээр анхаарна гэж байна. Гадны төгсөгчдөөс дутахгүй мэргэшүүлэх төлөвлөгөөтэй гэж бас ярьлаа. Гадаад харилцааны хувьд та хоёрын хэн хэнд нь түнш, хамтрагчид их байгаа байх шүү?

Ж.Галбадрах: -Манай “Шинэ Монгол” дунд сургууль маань Япон улстай нягт ойрын харилцаатай ажилладаг. Дээд сургуулиа ч гадны сургуулиудтай ойр дөхөм, хамтран ажиллахаар ярьж байгаа. Би удахгүй Япон руу явж, хэд хэдэн гэрээнд гарын үсэг зурах гэж байгаа. Дээд сургуульд маань 2+2, 3+1 гэсэн хөтөлбөр бий. Энэ нь хоёр жил нь Монголдоо, дараагийн хоёр жил нь Японд, эсвэл гурван жил нь нутагтаа төгсөх нэг жил нь Японд суралцана гэсэн үг. Гэхдээ үүнийгээ Монголд суралцах төлбөрөө төлөөд сурах юм. Сургуулийн маань нэг жилийн төлбөр 6 сая төгрөг. Хэдийгээр бусад их дээд сургуулиудын төлбөртэй харьцуулахад өндөр байгаа ч Японд суралцахдаа сургалтын төлбөр дээрээ нэмэлт мөнгө өгөхгүй эндэх үнээрээ суралцах давуу талтай. Японд нэг жил суралцахад сургалтын төлбөр нь нэг сая иен гэхээр 17 орчим сая төгрөг байдаг. Харин бид энд төлдөг сургалтын төлбөрөө төлөөд суралцах боломж өгч байгаа. Амьжиргааны зардал нь гарч таарах байх. Гэхдээ бидний хамтран ажилладаг сургуулиуд хөнгөлөлттэй нөхцөл гаргаж өгнө. Ер нь дэлхийн хэмжээний боловсрол олгоно гэсэн зорилт тавиад ажиллаж байхад таван сая төгрөгийн төлбөр ч хангалттай байж чадахгүй.

- Японы сургуулиуд манайхаас хямд зардлаар оюутан сургаад байх нь нь өөрсдөд нь ямар ашиг тус гардаг юм бол?

- Ямар ч сургууль, багш нарын хувьд потенциал сайтай сайн оюутнуудыг авахдаа дуртай байдаг. Азийн оюутнууд, монгол хүүхдүүд энэ тал дээр сайн байдаг учраас Японы их, дээд сургуулиуд авах дуртай. Манай дунд сургуулийн төгсөгчид төгсөөд Японд суралцахдаа нэр хүндтэй, үлгэр дуурайлалтай суралцдаг учраас бүр мэддэг болчихсон. Тэр ч үүднээсээ Япон түнш нар маань хамтран ажиллах саналыг эртнээс тавьдаг, гэхдээ тэд их дээд сургуулийнх, манайх дунд сургууль байсан учраас хамтран ажиллах гэрээ байгуулах гэхээр түвшин таардаггүй байлаа. Тэд надад дээд сургууль байгуулбал хамтран ажиллах боломж их байгааг хэлдэг байсан учраас өнөөдөр ийм сургууль байгуулахад бас нэг талаасаа нөлөөлсөн хэрэг л дээ. Бид эндээс оюутнуудаа, тэндээс япон оюутнуудыг харилцан солилцож сургах боломжтой. Бас нэг хүчин зүйл бий. Японыг их дээд сургуулийн орон гэхэд болно. Нийт 600 гаруй их дээд сургууль бий гэдэг. Үүний 90 гаруй нь улсынх үлдсэн нь хувийнх. Далаад онд Японд их дээд сургууль олноор байгуулагдаж, хүмүүс ч тэнд ихээр суралцаж байсан. Технологи өндөр хөгжөөд, бүхий л зүйл нь автомачлагдаад ирсэн чинь инженерээр сурах хүмүүс багассан байгаа юм. Одоо залуучууд нь голдуу үйлчилгээний чиглэлээр л мэргэжил эзэмшиж байх жишээтэй. Байгалийн шинжлэх ухаанаас зугатах гэсэн хэллэг хүртэл тэнд гарсан. Нөгөө талаас энэ улсад төрөлт багасч, суралцах залуусын тоо эрс багассан. Тэгээд ирэхээр олон тооны их дээд сургуулиудын хувьд асуудал гарч эхэлж байгаа юм. Хэдийгээр улсаас сургуулиудаа дэмждэг ч гэсэн оюутангүйдэх бэрхшээл бий болсон. Хятад, Солонгосоос оюутан авдаг байсан бол энэ улсууд нь өөрсдөө хөгжөөд бас Японыг зорих хүмүүс багассан гэж байгаа. Тэгэхээр инженерүүд олноороо хэрэгтэй байгаа Монгол шиг оронд боломж Японд байгаад байна.  Японы технологийн сургуулиудад нь оюутан хэрэгтэй байна, харин Монголд инженерүүд хэрэгтэй байна. Тэгэхээр боломжийн өртгөөр дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловсролыг олж авах боломж гарч байна. Үүнийг бид хамтын ажиллагааныхаа хүрээнд хэрэгжүүлэх боломжтой.

Ч.Ганзориг: Манай багш нар тэтгэвэртээ гарч байгаа учраас гээд надад боломж олгож, би 2-3 лабортори буулгаад энд авчирч байлаа. Тэгээд түүгээрээ МУИС дээрээ нано судалгааны төвийг байгуулж, 50 гаруй магистр  тэнд маань мэргэшиж төгссөн дөө. Одоо ихэнх нь өндөр хөгжилтэй оронд үргэлжлүүлэн суралцаж байна. Дэлхийгээр нэг оюутнууд маань суралцаж байна. Бид тэднээрээ дамжуулаад гадаад харилцаагаа өргөн хүрээнд өргөжүүлнэ.  Ер нь гадаадад харилцаагаа маш өргөн хүрээнд тэлэх төлөвлөгөө бий. Өндөр технологи сайн хөгжсөн дэлхийн гурван том төв бол Япон, АНУ, Европын холбооны улсууд. Япон бол хэрэглээ, хэрэглээний судалгаа тал дээрээ өндөр хөгжсөн. Үүнд нь их дээд сургуулиуд нь том нөлөөтэй байдаг. Тиймээс бид их дээд сургуулиудтай нь хамтарч ажиллах гэж байгаа юм. Мөн Японоос гадна АНУ-ын их дээд сургуулиудтай хамтарч ажиллана. АНУ-ын өндөр технологийн сургуулиуд нь Европын сургуулийн хөтөлбөрийг өөрийн менежменттэй хослуулсан байдаг давуу талтай. Оюутан солилцооноос гадна багшлах боловсон хүчний асуудалд ихээхэн ач холбогдол өгч байгаа. Гадаадаас нэр хүндтэй багш нарыг богино хугацаагаар урьж хичээл заалгахаар төлөвлөж байна. Герман, Америкийн багш нарын нийгэмлэгтэй хамтарч ажиллана. Мөн дотоодын нэртэй инженер, мэргэжилтнүүдээ урьж арга, туршлагаас нь хуваалцана. Дэлхийн түвшинд хүрсэн боловсон хүчнийг бэлтгэж гаргах нь бидний гол зорилго.

-Гадны багш нарыг авчирна гэхээр оюутнуудынхаа хэлний түвшинд анхаарч ажиллах болж байх шиг байна. Тийм үү?

-Тийм ээ. Манай бусад сургуулиудын хувьд энэ мэтийн бэрхшээлээс болж сайн багш нар урьж хичээл заалгах боломж хумигдаж байдаг. Бас сайн багш нарыг авчрах хөрөнгө мөнгөний асуудал ч их байдаг. Мэдээж, хэлний хувьд нэлээд шахуу орж таарна. Багагүй шахна. Хэлнээс гаднас хувь хүний хүмүүжил, төлөвшил, тэсвэр хатуужил гээд инженер хүнд хэрэгтэй суурь хүмүүжлийг бид олгоно. Мэргэжлийн өндөр түвшнээс гадна суурь төлөвшилд анхаарч даацтай инженерүүдийг бэлтгэнэ дээ.

Ж.Галбадрах: -Эхний жил учраас бид оюутнууддаа тавигдах шалгууртаа харьцангуй зөөлөн байгаа. Суурь оноо 450-иас дээш оюутнуудыг авч байгаа. Дараагийн жилүүдээс өндөрсгөөд явна. Тэгэхээр бидний хувьд эхний ээлжинд оюутнуудаа ижил түвшинд болгож жигдлэх гээд ажил гарч ирж байгаа.  Төгсч буй хүүхдүүд маань бидний шалгуурыг хангахгүй байх вий гэж айж л байна. Гэхдээ түвшин адил болгох дээр бид голлож ажиллана. Тэгээд ирэхээр нь баг болгож ажиллана. Багш зааж, оюутнууд цээжлээд буцааж хариулдаг мэдлэг суурилсан бус судалгаан дээр дээр суурилсан сургалт явагдана. Тэгэхийн тулд ижил түвшинд болгох шаардлага гарч байгаа. Эхний жилд хими, физик гээд ерөнхий хичээлүүд орж цаашдаа нарийн мэргэшээд явна. Чанар хөөсөн сургалтыг л бид гол мөрдлөгөө болгоно.

Ч.Ганзориг: АНУ-ын алдартай MIT технологийн сургууль АНУ-ын зах зээлд 26 мянган компани байгуулсан байдаг юм. Борлуулалтаараа 2 триллион орчим ам.долларын орлоготой. Энэ компаниудын 70 орчим хувийг оюутнуудын судалгааны бүтээл дээр тулгуурлаж байгуулсан байдаг. Тухайн оюутнууд патентынхаа бүрэн эрхийн хугацаанд хувь эзэмшиж явдаг. Тэгэхээр бид оюутнуудын бие даах чадвар, өөрсдийгөө хөгжүүлэх боломжийг дэмжиж, компани аж ахуйн нэгжүүдтэй нээлттэй хамтран ажиллана. Зөвхөн өндөр технологийн мэргэжилтүүд бэлтгэх бус энэ салбартаа сургалт судалгааны гол төв нь болж ажиллана.

-Та бүгдийн ярианаас нарийн мэргэжилтэн бэлтгэхээс гадна хувь хүний төлөвшилд нь анхаарах талаар нэлээд анзаарагдаж байна. Магадгүй өндөр технологийн мэргэжилтэн хүн ёс зүйтэй, зөв төлөвшилтэй байхыг шаарддаг бололтой юм?

-Тийм шүү. Энэ бол олон улсын хэм хэмжээнд нь шаарддаг л даа. Хувь хүний хувьд төлөвшөөгүй хүнд хамаагүй нарийн ширийн технологийг заагаад өгөх нь аюултай хэрэг.  Нарийн мэргэшсэн мэргэжил учраас хариуцлагатай байхыг шаарддаг. Эхлээд хувь хүний хүмүүжилд нь анхаарч суурь хичээл нь үүнд чиглэдэг.

Ж.Галбадрах: -Японд эрдэм сурахаас нь өмнө эхлээд хүн болго гэсэн үг байдаг л даа. Манай дунд сургууль энэ чиглэлд багагүй анхаарч, хичээлийн бус сургалтаар хүүхдийнхээ хүмүүжилд анхаарсан олон ажлууд хийж ирсэн. Өндөр технологийг эзэмших хүний хувь хүмүүжилд анхаарахгүй бол хүн төрөлхтний эсрэг юм хийхийг ч үгүйсгэх аргагүй. 

-Хөрөнгө оруулалтын хувьд хэрхэн шийдэж байгаа вэ?

-Энэ чиглэлийн сургуулийг байгуулахад ажиллах боловсон хүчин, лабортори, хөрөнгө мөнгөнөөс эхлээд эрсдэл, саад бэрхшээл их. Гэхдээ үүнээс нь халшраад хийхгүй яваад байвал хэн хийх билээ. Ч.Ганзориг бид хоёр үүнийг сая яриад хийж байгаа юм биш. Эртнээс ярьж байсан. Гэхдээ одоо эхлэхгүй бол уул уурхайгаас эхлээд өргөжиж тэлж байгаа олон ажил дээр нарийн мэргэжлийн инженерүүд байхгүйгаас гадны хүмүүсийг урьж өндөр цалинтай ажиллуулаад байгаа энэ байдал үргэлжлээд л байна. Шавь нар маань бидэнд хандаад та нар минь эхлээч гэсэн учраас бид өөрсдийнхөө боломж нөөцөө харж, зээл аваад л эхлэх цаг болж гэж үзлээ. Бидний хийж байгаа энэ ажлыг ойлгож байгаа хүмүүс байна. Бизнесийн салбарынхан ийм мэргэжилтэн бидэнд хэрэгтэй байгаа юм гээд хандаж байна. Хөрөнгө оруулах гэсэн хүмүүс ч байна. Гэхдээ бидний зүгээс энэ бол өнөөдөр хөрөнгө оруулаад маргааш ашгаа авдаг бизнес шиг чинь биш шүү. Ирээдүйдээ хэрэгтэй гээд хөрөнгө оруулбал хэнд ч нээлттэй, түүнээс ашгийн хэрэгсэл болгож сургалт, үйл ажиллагаанд орох гээд байвал хамтрах боломж байхгүй гэдгээ хэлж байгаа. Эхнээсээ хамтрах саналаа тавиад эхэлсэн байна.