UBS телевизээс санаачлан хэрэгжүүлж буй “Улс төрд шинэ манлайлагч” төсөлд  нийгмийн бүхий л салбарын лидер залуус хүч сорьж байна. Тэдний нэг нь МУИС-ийн Бизнесийн сургуулийн багш, “Миррор товер”ХХК-ний ТУЗ-ийн дарга докторант  С.Санасэр юм. Тэрбээр өдгөө компаний засаглал, бизнесийн чиглэлээр судалгааны ажил хийж байна.

-“Улс төрд шинэ Манлайлагч” төсөлд оролцож буйд баяр хүргэе. Энэ сонголтыг  яагаад хийх болов?
 
-“Улс төрд  шинэ Манлайлагч” төслийг амжилттай санал санаачилга, шинэ улс төрчийг бий болгох нэртэй ч цаагуураа их өргөн хүрээтэй ажил гэж харж байгаа. Манай улс залуус, залуу боловсон хүчин ихтэй, улс төрчдийн үйл ажиллагаанаас олон асуудал нь хамаардаг нь төрийн оролцоотой зах зээлийн эдийн засагтай. Энэ нийгэмд амьдарч яваа залуу хүн бүр эх орон, хөгжил дэвшлийн талаар бодож, сэтгэж явдаг үзэл бодолтой  учраас нийгмийн идэвхтэй манлайлагч залуус төсөлд түлхүү оролцоно гэж бодсон. Магадгүй, улс төрд  сонирхолтой хэдэн залуус нь тухайн салбартаа орж, үлдсэн шилдэг залуус нь эдийн засаг болон бусад шилдэг загвар гаргаж монгол улсын хөгжлийн нэгдсэн цогц бодлого эндээс гарах учиртай. Урт хугацаатай хэрэгжих учраас үр дүн өндөр гарна хэмээн төлөвлөж төсөлд оролцохоор шийдсэн. Залуустаа хандаж хэлэхэд олдож буй боломжийг ашиглаад бодол санаа, хүсэл мөрөөдлөө бодит ажил болгон харуулаасай. Ямар ч үр дүн шийдвэр гарахгүй яриад суух бус хариуцлагатай бүх зүйл нь ил тод байдлаар явагдах энэ төсөлд оролцож  оюун ухаанаа уралдуулаасай гэж хүсч байна.

-Эхний шатанд оролцогчид “Надад шийдэл байна” нэрийн дор эсээ бичсэн. Та энд  ямар асуудал хөндөв?

-Маш олон хувилбар байсан ч Монгол улс хөгжихийн суурь юу вэ гэдгийг бичиж, гаргалгаа хийсэн. Дэлхийн хөгжингүй орнууд нэг зүйлийг хүлээн зөвшөөрдөг нь мэдлэгт суурилсан технологийн зуун. Технолгийн онцлог нь бүтээмжийг нэмэгдүүлдэг. Маш богино хугацаанд их баялагийг бий болгох боломжтой. Мэдлэг бол хүний оюун ухаан ухамсар чадвар чадавхийн асуудал. Бид  алийг нь нэгдүгээр тавих вэ? Мэдээж хэрэг хүн хөгжиж байж технологио удирдана. Бидэнд янз бүрийн технологи оруулж ирэх бүрэн боломжтой.  Харин энэ дээр ажиллах боловсон хүчин олдохгүй бол дэмий зардал болж үлдэнэ. Мөн өндөр технологи дээр ажиллах хүний нэгж хугацааны цалин жирийн ажилтаныхаас хэд дахин өндөр байдаг. Тэгэхээр өндөр технологи дээр ажиллаж байгаа хүн, ажил олгогч хоёуланд нь ашигтай гэдгийг дэлхий хүлээн зөвшөөрсөн байна. Технологи хүнийг хөдөлмөрийн чиг баримжаатай болгох мэдлэг эзэмшүүлэх талруу чиглүүлдэг. Тэгэхээр чадвартай боловсон хүчин бэлтгэхэд монгол улс анхаарах ёстой. Хүн хөгжих тусам, технологийг ашиглах мэдлэгтэй болох тусам ажлын байр бий болгодог эх сурвалжууд аяндаа бий болно.  Хүнийг хөгжүүлээгүй цагт бид нар ямар ч технологи гоё сайхан юм яриад энэ чинь өөрөө хүчилсэн, болхи, цаг хугацаа алдаж байгаа асуудал юм. Дэлхийн хөдөлмөрийн байгууллагын ерөнхийлөгч “Ямар ч капитал үгүй хүн яаж мөнгө олох вэ? Энэ бол маш хэцүү гэхдээ ардчилсан, зах зээлийн эдийн засагтай нийгэмд бол хүнд байдаг ганц арга нь хөдөлмөр өөрөө юм”  гэж хэлсэн. Технологи дээр ажиллах хөдөлмөрийг бий болгож чадах нь хөгжлийн гол үндэс. Миний шийдэл товчхондоо ийм.  

-Шинэ залуу боловсон хүчин бэлтгэх үйлсэд оролцож багшилж яваа хүний хувьд нийгмийн өнөөгийн байдлыг хэрхэн дүгнэж байна вэ? 

-Монгол улс цөөн хүн амтай, өргөн уудам газар нутагтай. Энэ нь хийгдэх ажил маш олноор хүлээгдэж байгааг харуулж байна. Ийм хөгжлийг монголчууд дангаараа хийхэд хэцүү. Тэгэхээр ялгаатай хөдөлмөрийн асуудал яригдана. Бид нар өндөр технологийг хэрэглэж чаддаг ажлыг нь хийх ёстой. Ажиллах хүч дутагдах нь  маш олон судалгаанаас харагддаг. Тэгэхээр Хятад, Хойд Солонгос зэрэг хүн ам ихтэй хямд ажлын хүчийг дайчлах хэрэгтэй. Гаднаас ажиллах хүчин авна гэдэг муу зүйл биш. Гол концевц нь монгол хүн бизнесийнх нь эзэд байх эсвэл өндөр технологийн эзэмшсэн өндөр цалин хөлстэй хүмүүс байх хэрэгтэй. Ийм байдлаар бид хуримтлалыг бий болгож чадна, Монгол улсыг хөгжүүлж чадна. Хүмүүсийн боловсролыг сайжруулах гэж ярьдаг ч хэрхэн яаж гэдгийг хөнддөггүй.  Үүнийг маш олон онолчид зах зээл хөгжсөн орнууд батлаад гаргаад ирсэн. Адам Смит  “Хөдөлмөрийн бүтээмж гэдэг бол нэг хүнд ноогдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг нэмэгдүүдэг” гэх мэтээр томьёолсон. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудыг үүгээр л хэмждэг. Манай улсын хувьд нэг хүнд ноогдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн нь 3000 доллор хүрэхтэй үгүйтэй байна. Гэтэл тэрбум гаруй хүнтэй Хятад улсын нэг иргэнд биднээс  гурав дахин их, Норвеги улсад гэхэд 100 мянган доллор хол давсан байх жишээтэй. Бид баялаг бүтээдэг салбар руу орвол аяндаа улс хөгжинө. Би энэ бүгдийг хурдан хөгжих гэдэг талаас нь ярьж байна.  Хурдан хөгжихийн тулд бидэнд бодлого стратеги хэрэгтэй.

-Төслийн дараа дараагийн шатанд хууль санаачлах, бодлого тодорхойлж шийдвэр гаргах зэргээр сонирхолтой даалгаврууд явагдана. Та хувьдаа тактик боловсруулсан уу?

-Айхтар бодож төлөвлөсөн зүйл байхгүй. Ямар ч байсан “Улс төрд шинэ Манлайлагч” төслийг үндэсний хэмжээний оюуны довтолгоо болоосой, болох ч байх гэж хүсч байна. Хэрвээ дараагийн шатанд тэнцэх юмбол мэдээж тактик боловсруулна.

-Өнөөдөр залуусын нийгмийн оролцоо хир байна вэ?

-Бид маш олон статистик судалгааг хардаг. Тухайлбал, Улс төрд залуусын оролцоо, эдийн засаг дээрх ажил эрхлэлт гэх зэргээр. Их сургуульд лекц уншихдаа “Та нараас яг одоо ажиллаж байгаа хүмүүс нь гараа өргө” гэхэд маш бага хувьтай. Би гадаадад мастер хийж байхад тэндхийн оюутнууд сурахын хажуугаар ажил хийнэ, маш их идэвх чармайлттай. Манай залуусыг ийм бодлогоор хангаж өгөх хэрэгтэй. Сурч буй залуусыг ашиглах хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон тийм оюунлаг удирдлагууд компанийг удирдах ёстой. Улс төрийн асуудалд  залуучуудын оролцоо жилээс жилд буурч байгаа. Саналаа хэнд нь ч өгсөн ялгаагүй гэсэн сэтгэлээр хандаж байгаад би шүүмжлэлтэй ханддаг. Энэ нь эргээд тэдний амьдралд нөлөөлнө.  Ялангуяа манайх шиг хөгжиж буй эдийн засагтай оронд төрийн оролцоо зайлшгүй чухал. Харин залуусын санал бодол төрд чухал. Би өөрөө бизнес эрхэлдэг улс төрөөс аль болох холуур байхыг хичээдэг. Гэхдээ энэ цаг үед залуусын оролцоо маш чухал учраас төсөлд оролцож байгаа. Залуус ямар ч асуудалд аналитик байдлаар хандах хэрэгтэй. Учир шалтгааныг нь олох юмыг уг үндсээр нь судлах ёстой. Тиймээс амьдрал хэцүү байна гэж суухын оронд энэ нийгэмд залуус бидний оролцоо чухал гэдгийг ойлгож, үүндээ тууштай үр дүнтэй байх хэрэгтэй. Миний оролцож байгаа “Улс төрд шинэ манлайлагч” төсөл угаасаа залуусын шинэ санаа санаачилгыг дэмжиж оролцоог нэмэгдүүлэх зорилготой юм.

-Танд баярлалаа.