-Цэвэр агаарын сангаас Улаанбатаар хотын утааг бууруулахаар нэлээдгүй ажил хийгдэж байна. Энэ жилийн хувьд ямар ажлууд хийгдэж байна вэ?
-Агаарын бохирдлыг бууруулах үндэсний хороон дээр хэлэлцэгдээд ийм ийм арга хэмжээг хэрэгжүүлье, үүнд төчнөөн төгрөг зарцуулъя гэсэн шийдвэр нь гараад Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн сайдад Цэвэр агаарын сангаас санхүүжүүл гэсэн үүрэг өгдөг юм. Түүний үндсэн дээр БОНХ-ийн Сайд тушаал гаргах буюу шаардлагатай тохиолдолд ЦАС-ийн Удирдах зөвлөл хуралдаж тогтоол шийдвэр гаргадаг. Тухайн шийдвэрүүдийг үндэслэн Цэвэр агаарын сан төсөл хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлэх гэрээ байгуулан ажилладаг.

2014 онд төсөвлөгдсөн 20,26 тэрбум төгрөгөөр сайжруулсан зуух авсан иргэдэд татаас олгох, сайжруулсан түлш тараахтай холбоотой тээвэр, агуулах, борлуулалтын зардлыг санхүүжүүлэх, нүүрс шатаадаг халаалтын зуухнуудыг татан буулгаж хэрэглэгчдийг төвлөрсөн дулаан хангамжид холбох, нийслэлийн Баянзүрх, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүргүүдэд цахилгаан эрчим хүчний хангамж сайжруулах, хэт ачаалагдсан дэд станц, ЦДАШ-ын ачааллыг хөнгөвчлөх ажлуудыг санхүүжүүлэх, хийн түлшний хэрэглээг нэмэгдүүлэх зорилгоор агуулахын багтаамж нэмэгдүүлэх зэрэг томоохон ажлуудыг санхүүжүүлж байна. Түүнээс гадна агаарын чанарын ухаалаг хяналтын систем бий болгох, өмнөх жилүүдэд төслөөр тараагдсан зуухны хяналт тооллого,  шинэ стандарт нутагшуулах, судалгаа шинжилгээний ажлууд, агаарын бохирдлыг бууруулах чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгжүүдийг дэмжих сурталчлах зэрэг олон ажлуудыг дурдаж болно. Цэвэр агаарын сангийн 2014 оны төсвийн төлөвлөгөөг манай цахим хуудаснаас үзэж болно.

-Утааг багасах ажлын хүрээнд сайжруулсан зуухыг гэр хорооллын айлуудад хөнгөлттэй үнээр олгож байгаа. Энэ жил зуухны үнэ тодорхой хувиар нэмэгдсэн. Яагаад нэмэгдсэн бэ?
- Зуухны үнэ нэмэгдсэн гэж ойлгох нь буруу. Дэлхийн банкны “Улаанбаатар-Цэвэр агаар” төсөл болон Цэвэр агаарын сангаас иргэдэд олгож байсан татаасын хэмжээ буурсан. Агаарын бохирдлыг бууруулах үндэсний хорооны 2014 оны 6 дугаар тогтоолоор иргэдийн үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, цааш цаашаа дамлан худалдаалахыг зогсоох зорилгоор олгож байсан татаасын хэмжээг нэг зууханд 256 мянган төгрөг болгож бууруулсан байгаа. Цаашид татаас байхгүй болох хэлбэр лүүгээ л явж байна гэсэн үг.

-Энэхүү иргэдэд хөнгөлттэй үнээр худалдаалагдаж байгаа төслүүдийн зуухнууд гадуур шагийн үнээр худалдаалагдах тохиолдол байдаг.Энэ асуудал дээр  танайхаас хяналтын тавьдаг уу?
Төслийн зуухыг шагийн үнээр худалдаалж байгаа асуудал гарвал хууль хяналтын байгууллагад өгөх хэрэгтэй. Цэвэр агаарын сан хэдийгээр төсөл арга хэмжээнүүдийг гардан хэрэгжүүлэгч байгууллага нь биш хэдий ч санхүүжилт олгож байгаа төсөл хөтөлбөрүүддээ байдаг бүх боломжоороо хяналт тавьж ажиллаж байна. Нийслэлийн агаарын чанарын албанаас хариуцан зохион байгуулсан сайжруулсан зуухны хяналтын тооллогод ЦАС-ийн 4 ажилтан оролцсон.

-Цэвэр агаар сангийн төслөөр нийт хичнээн зуух иргэдэд нийлүүлсэн вэ?
Цэвэр агаарын сан бол өөрөө төсөл биш юм. Монголын Мянганы Сорилтын Сангийн “Цэвэр агаар” төслөөр 2011-2012 онуудад нийслэлийн гэр хороололд 97,8 мянга орчим зуух тараагдсан. Дэлхийн банкны “Улаанбаатар-Цэвэр агаар” төсөл 45000 зуух тараах төсөл ноднингоос хэрэгжүүлсэн бөгөөд 2013-2014 оны галлагааны улиралд 29707 зуух тараасан. Энэ галлагааны улиралд энэ төсөл үргэлжлэн хэрэгжиж үлдсэн 15 мянган зуухаа тараана.

-Өнгөрсөн жилүүдэд зуухнаас гадна гэрийн дулаалга тарааж байсан. Энэ жил энэ ажил хийгдэж байнаа юу?
-2011 оны сүүлийн хагас, 2012 оны эхний улиралд Монголын Мянганы Сорилтын Сангийн “Цэвэр агаар” төслөөс гэрийн дулаалга тарааж байсан юм билээ. Цэвэр агаарын сан дулаалга тараадаггүй, энэ төрлийн ажилд санхүүжилт олгох талаар төсвийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан зүйл байхгүй.

-Энэ  онд утааг бууруулах чиглэлээр хичнээн хэмжээний мөнгө төсөвлөгдсөн вэ?
-Цэвэр агаарын санд энэ онд 20,26 тэрбум төгрөг төсөвлөгдсөн.Харин 2015 онд 20,0 тэрбум төгрөг төсөвлөгдсөн.

-Урьд ажиллаж байсан удирлагуудтай холбоотой асуудлаас болж иргэд танай санг их хэмжээний мөнгийг үр дүнгүй зарцуулдаг гэсэн ойлголттой байдаг. Төсөвлөгдсөн мөнгөөс одоогийн байдлаар хэдийг нь зарцуулсан байгаа вэ?
Өнөөдрийн байдлаар буюу энэ оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн байдлаар төсөвлөгдсөн нийт хөрөнгөнөөс  7,3 тэрбумыг зарцуулсан дүнтэй байна. Төсвийн төлөвлөгөөний гүйцэтгэл нь бага байгаа нь хэд хэдэн шалтгаантай. Төсвийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан  арга хэмжээг 2014 оноос эхлэн зөвхөн гүйцэтгэлээр санхүүжүүлсэн. Сонирхолын зөрчлийн хуультай холбогдуулан Цэвэр агаарын сан агаарын бохирдлыг бууруулах ямар ч арга хэмжээний захиалагчаар ажиллаагүй зөвхөн санхүүжүүлэгчээр ажилласан. Мөн санхүүжилэхээр төсвийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан төсөл арга хэмжээнүүдийн үр дүнг газар дээр очиж судалж үзэн туршилтийн үр дүнд үнэлэлт дүгнэлт өгснөөр шаардлагагүй гэж үзсэн хэд хэдэн арга хэмжээг санхүүжүүлэхээс татгалзсан. Энэ ажлууд нь төсвийн хэмнэлт болон үлдэж байгаа. Түүнчлэн төсвийн бүрдүүлэлт муугаас санхүүжилт хүлээгдэн удааширсан ч бас нөлөөлсөн.

-Өмнөх удирдлагуудтай холбоотой асуудал ямар шатандаа явж байгаа вэ? Таны хувьд энэ ажлыг аваад өмнө байсан алдаа дутагдлыг арилгах, цэгцлэх хүрээнд ямар ямар ажлуудыг хийж байна вэ?
- Өмнөх удирдлагуудтай холбоотой асуудлаар тодорхой хариулт хэлж мэдэхгүй байна. Түүнийг Шүүх хяналтын байгууллагаас асуух нь зүйтэй. Миний хувьд тус сангийн гүйцэтгэх захирлаар томилогдоод нэг жил болж байна. Энэ хугацаанд санхүүгийн сахилга баттай холбоотой ажилд анхаарал хандуулж ажиллаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан шилэн дансны тухай хуулийг өөрийн байгууллага дээр 2014 оны 1 сарын 1-ний өдрөөс эхлэн туршилтын журмаар хэрэгжүүлж www.tseveragaar.mnсайтыг бүрэн шинэчилж, сайтдаа шилэн данс цэсийг бий болгож байгуулагдсан цагаас хойш өнөөдрийг хүртэлх төсвийн төлөвлөгөө, гүйцэтгэл, санхүүгийн тайлан, аудитын тайлан зэргийг он тус бүрээр нь харж, мөн татаж авч болохоор оруулсны дээр сар тутмын төсвийн гүйцэтгэлийн тайланг нээлттэй тавьж хэвшүүлээд байна. Түүнчлэн Үндэсний аудитын газарт албан ёсоор хүсэлт гарган ЦАС-ийн 2011-2013 онуудын үйл ажиллагаанд 2013 оны 10 сарын 1-нээс 2013 оны 12 сарын 20-ны хооронд нийцлийн аудит хийлгэсэн.ЦАС-ийн Мэдээллийн системийг сайжруулах төслийн хүрээнд хийгдсэн программ хангамжийг санхүүгийн программтай уялдуулж,дотоод сүлжээг шинэчилж, Санхүүгийн болон албан бичиг хэрэг хөтлөлтийн программыг суурилуулж ашиглалтад  оруулсан. Мөн архив, санхүүгийн анхан шатны баримтын бүрдлийг хангах үүднээс гэрээт байгуулагуудтай тооцоо нийлж өр , авлага барагдуулах ажлыг хийж байна.

- Жил бүр мөнгө төсөвлөж утааг бууруулах ажил хийдэг ч төдийлөн үр дүнд хүрэхгүй байна. Цаашид яаж утааг багасгах болж байна вэ?
-Гэр хорооллыг орон сууцжуулахаас гадна цахилгаан дулааны эрчим хүч гарган авахад шатдаг хийг ашиглах арга хэмжээг тууштай хэрэгжүүлснээр утаанаас сална даа. Гэхдээ ийм арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд тодорхой цаг хугацаа, хөрөнгө хүч шаардлагатай тул өнөөдөр бид зүгээр хараад суултай биш, сайжруулсан зуух, түлш болон одоо энэ хэрэгжүүлж байгаа ажлуудаа ярихаас өөр аргагүй л байна.

-Агаарын бохирдлын хэмжээг иргэдэд мэдээлэх зорилгоор агаарын чанарын ухаалаг хяналтын систем суурин болон явуулын  харуулыг ажлуулж байгаа. Үүний үр дүн гарч байна уу?
-АББҮХ-ны 2014 оны 02 дугаар 17-ны өдрийн 02 дугаар тогтоолоор Агаарын чанарын ухаалаг хяналтын систем бий болгох, хөгжүүлэх ажлыг хэрэгжүүлэхийг холбогдох этгээдүүдэд үүрэг болгосны дагуу тус хорооны ажлын алба тендер шалгаруулж “Аствишн” ХХК-тай 327,5 сая төгрөгийн үнийн дүнтэй гэрээ байгуулан Цэвэр агаарын сангаас санхүүжүүлсэн. Энэ төслийн хүрээнд зуухны хяналтын систем /вэб програм/, гар утасны апликешн, агаарын чанарыг олон нийтэд мэдээлэх систем /вэб програм/, хянах самбар /энэ вэб програмд зөвхөн шийдвэр гаргах түвшний албан тушаалтнууд нэвтрэх эрхтэй/ зохиохоос гадна нийслэлийн агаарын чанарын 10 суурин харуулуудын ойролцоо ЛЭД дэлгэцүүд байрлуулан харуулын хэмжилтийн үр дүн шууд дэлгэцэн дээр харагддаг байхаар суурилуулсан.

“Агаарын чанарын ухаалаг систем”-ийг нэвтрүүлснээр орчных нь агаарын бохирдол ямар түвшинд байгааг иргэд шууд харах боломж бүрдүүлэх, энэ чиглэлээр явагдаж байгаа үйл ажиллагааг олон нийтэд нээлттэй байлгах, нөгөөтэйгүүр төрийн байгууллагууд хийж буй ажлаа нэгдсэн мэдээллийн нэгдсэн сангаас харж дүгнэх нөхцөл бүрдсэн. Agaar.mn вэб сайт, гар утасны апликэшн, гудамжинд байрлах LED дэлгэцийг хослуулсан цогц ухаалаг систем 30 минут тутамд агаарын чанарын мэдээллийг шинэчлэн олон нийтэд хүргэх юм.

 -Ер нь өнгөрсөн жилүүдийг бодвол нийслэлийн утаа хэр буурч байна вэ?
- Цаг уур, орчны шинжилгээний газраас Улаанбаатар хотын агаарын чанарыг гэр хороолол, автозам, орон сууцны хороолол, үйлдвэрийн дүүрэг орчимд автомат болон автомат бус багажаар 2-5 төрлийн үндсэн бохирдуулах бодисыг тодорхойлон хянаж байна. Агаарын бохирдлын хэмжээнд хийсэн уг судалгаагаар 2013-2014 оны хүйтний улиралд агаар  бохирдуулагч бодисын сарын дундаж агууламжийг өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад хүхэрлэг хий 20%-иар, нарийн ширхэглэгт тоосонцор 21%-иар, азотын давхар исэл26%-иар тус тус багассан дүн гарсан байна. Гэхдээ том ширхэглэгт тоосонцор өмнөх жилийн мөн үеийн түвшинд байгаа үзүүлэлттэй байна. Үүнээс үзэхэд агаарын бохирдол тодорхой хувиар буурсан байна.