Юуны өмнө энэхүү залруулгын нийтлэлээ хэн нэгнийг шүүмжлэх гэсэндээ биш ард түмэнд үнэн зөв  мэдээллийг өгүүлэх гэсэндээ, эрх мэдэлтэй эрхэмүүдийн буруутай, зөрүүтэй мэдээллийг залруулах гэсэндээ бичсэн гэгээрлийн нийтлэл гэдгийг минь хүлээж авна уу.

Монголчууд бид хэзээний хэлж заншсан ёстой, төртэй, хуультай улс билээ. Бид хэлсэн үгэндээ хүрдэггүй, амалсанаа биелүүлдэггүй, барин тавин ярьдаг хүнийг “барьцгүй хүн” гэж жигшин, түүнтэй гэрээ хэлэлцээр хийх нь битгий хэл түүнд итгэх итгэл үгүй болдог билээ. Гэтэл бидний итгэлийг хамгийн ихээр дааж явах ёстой Монгол Улсын маань ерөнхийлөгч сүртэй сайхан нийтлэл бичжээ. Уг нийтлэлд өөрийн хорчин зангаасаа ямар их ичсэн талаар өгүүлж эхлэх боловч угтаа Оюутолгойд битгий саад хийгээд бай гэсэн шинж агуулгатай нийтлэл болсон байна. Эрх баригчдад ард түмэн улс эх орны минь төлөө, ард нийтийн эрх ашгийн төлөө ажил гэж боломж олгож байгааг зарим хүмүүс тархи угаах эсхүл ард түмний эрх ашигт сөргөөр нөлөөлж болзошгүй шийдвэрт уриалах зэмсэг болгож ашиглах учиргүй юм. Зарим эрх баригчид жишээ нь ард түмэн үнэн бодит юм яриад, баримттайгаар шүүмжлээд ирэхээр тийм тийм, та нарын зөв гэж Оюутолгойг муулчихаад эргээд үе үе хэн нэгэнд хатгуулдаг юм уу гэлтэй учиргүй Оюутолгойг магтаад унах юм. Үүнийг чинь одоо барьцгүй хүн гэх үү эсвэл хатгалга шахаанд байгаа хүн гэх үү сайн мэдэхгүй юм. Ямартай ч эрхэм ерөнхийлөгчийнхөө нийтлэлийг уншиж суухад зайлшгүй залруулах хэрэгтэй хэд хэдэн зүйл байна.

Ерөнхийлөгч маань гадаадын хөрөнгө оруулалтыг ухуулж бичжээ. Гэтэл гадаадын хөрөнгө оруулалт гэдэг нь яг юу юм бэ гэдгээ ч ойлгоогүй бололтой харагдах юм. Магадгүй энэ нь эрхэм ерөнхийлөгчийн буруу биш байх л даа.. Бид монголчуудын буруу. Учир нь бид өөр хоорондоо ярилцаж яг үүнийг гадаадын хөрөнгө оруулалт гэж тооцох болно гэсэн тодорхойлолт байхгүй л дээ. Яахав хөрөнгө оруулалтын тухай хуулиндаа бол “санхүүгийн тайланд туссан биет болон биет бус хөрөнгийг” хэлнэ л гэсэн байхаас яг юуг бид хөрөнгө орулалт гэж тооцох юм бэ гэдэг нь аль ч шатандаа тодорхой бус хэвээр. Аливаа төсөлд хөрөнгө оруулах гэж буй тал хөрөнгө ямар ч замаар шийдсэн байж болдог. Жишээ нь өөрийн хөрөнгөөс, эсхүл зээл, хувьцаа зэргээс өөрийн хөрөнгө бүрдүүлж болдог. Үүнийг хаана ч хүлээн зөвшөөрч ойлголдог. Харин хөрөнгө оруулалт гэдэг бол их том ойлголт. Хамгийн түрүүнд хөрөнгө оруулагч бол зээл зуучлагч байх ёсгүй. Монгол Улсын хэмжээнд хамгийн томд тооцогдоод байга хөрөнгө оруулагч нэртэй зээл зуучлагч бол яах аргаггүй Рио Тинто. Оюутолгой төслийг 100% удирдаж байгаа Рио Тинтогийн хувьд өөрсдийгөө хөрөнгө оруулагч гэж ятгах ч угтаа зээл зуучлагч юм. Учир нь олон улсын хэмжээнд хөрөнгө оруулагч оруулах гэж буй хөрөнг оруулалтынхаа зээлийг цааш нь дамнах юм бол энэ бол хөрөнгө оруулалт биш юмаа гээд тодорхой заагаад өгсөн байдаг. Гэтэл Рио Тинто цаанаас нилээд хэдэн банкнаас бага хүүтэй, богино хугацааны зээл авчихаад Монгол Улсад LIBOR + 6.5% хүүтэй нөхцөлтэйгээр зээл болгож өгсөн. Түүнийг нь бид хууртан хөрөнгө оруулалт хэмээн горьдож авсанд хамаг учир байгаа юм. Тэгэхээр эрхэм ерөнхийлөгч маань сайн хөрөнгө оруулагч, муу хөрөнгө оруулагч гэж үгүй, зөвхөн хөрөнгө оруулагч гэж байдаг хэмээн бичжээ. Илт биднийг хуурч бага хүүтэй зээлээ дамнаж, бидэнд хий хоосон өр тулгаж байгаа компанийг муу хөрөнгө оруулагч гэхгүй юм бол шууд л зээл зуучлагч гэж нэрлэх нь зүйтэй болов уу. Ерөнхийлөгч маань “хөрөнгө оруулагч мөнгөө харамлаагүй байхад заруулах гэж авч ирсэн бид өмнөөс нь хэл ам хийх нь үнэндээ илүүц” хэмээн бичжээ.

За яахав хөрөнгө оруулалтын талаар нэгдсэн ойлголт үгүй байж. Гэтэл Дэлхийн Банк бэлээхэн хөгжиж буй орон уул уурхайн томоохон төсөл хэрэгжихэд түүнийг хянах, түүнд оролцох, түүнийг өөрийн эрх ашигт нийцүүлэх нөөц бололцоо, хүн хүч, хөрөнгө мөнгөний бололцоо байдаггүй гэж судалгаатай дүгнэсэн байдаг юм. Бодит байдал ийм учир л ард түмэн хэл ам хийгээд байгаа юм шүү дээ. Нэгэнт байдал иймийн хойно бид өөрсдийгөө бэлдэх нь зүйтэй. Бид бэлэн болоогүй тохиолдолд бусдын хоол болох нь гарцаагүй.

Эдийн засаг үлгэрт хууртдаггүй хэмээн бичсэн байна. Үнэн. Гэтэл яагаад хүндэт эдийн засагчид маань томоохон хэмжээний уул уурхайн төсөл хэрэгжихэд аливаа улс оронд зайлшгүй бий болдог макро эдийн засгийн өөрчлөлтүүдийг бидэнд үнэн шударгаар хэлэхгүй байна вэ? Яагаад үүнээс сэргийлэх арга хэмжээ авахгүй харин ч гарцаагүй үүсдэгий эдийн засгийн өөрчлөлтийг бидний буруугаас болж бий болсон мэт ухуулна вэ? Оюутолгой мэтийн томоохон төсөл хэрэгжихэд ямар ч орны макро эдийн засагт үндсэн 4 өөрчлөлт ордогийг эдийн засагчид хэнээр ч хэлүүлэлтгүй мэдэх учиртай.

Тэдгээр нь
1.    Валютын ханшын хэт өсөлт
2.    Барилгын материалын түүхий эдийн үнийн хэт өсөлт
3.    Үйлчилгээний үнийн хэт өсөлт
4.    Мэргэжилтэй боловсон хүчний үнийн хэт өсөлт тус тус байна.

Энэ бүгд зайлшгүй гардаг макро эдийн засгийн өөрчлөлтүүд Монголыг ч тойроогүй. Харин Оюутолгой мэтийн томоохон уурхайн үйл ажиллагаанаас үүдсэн эдгээр өөрчлөлтийг “эх орончдосс” ард түмнээс болж үүссэн мэт ярих эдийн засагчид, улс төрчид хэний үг хэлээр, хэний ятгалгаар ийнхүү ухуулна вэ? Үүнийгээ нэг бодох цаг болсон.

Эцэст нь хэлэхэд аливаа улс орон уул уурхайгаас хоёрхон замаар л ашиг орлогоо авдаг гэдгийг олон улсын эрдэмтэд баталсан байдаг билээ. Тэдгээр нь
1.    Роялти буюу байгалийн нөөц ашигласны төлбөр
2.    Гэнэтийн ашгийн албан татвар

Монголчууд бид эх орон, ард түмнийхээ эрх ашгийг хэрхэн хангаж байгаа талаар ердөө энэ хоёр татварыг яаж авч байгаагаар л харж болно. Нэг ёсондоо шийдвэр гаргагч нарын ажлыг дүгнэж болно гэсэн үг. Иргэн миний бодлоор маш муу гэсэн дүгнэлт өгөхөөр байгаа. Учир нь Роялтийг бид Оюутолгой төсөл дээр 5-хан хувь гэж тогтоож өгсөн. Ижил төстэй төсөл дээр гадны орны жишгээр бол дор хаяж 10 юмуу 15% байдаг. Түүнээс гадна зөвхөн Оюутолгой төсөлд зориулж роялти тооцох аргачилал нь өөр. Тэр нь Монгол Улсын хуулийн дагуу биш гэсэн үг. Хуулиараа бол борлуулалтын дүнгээс роялти тооцож улсан сан хөмрөгт оруулах ёстой байдаг бол Оюутолгойгоос борлуулалтын дүнгээс элдэв нэртэй зардал, дүн хассаар байгаад маш бага дүнгээс тооцож авдаг байх жишээтэй. Энэ мэт уул уурхайгаас улс эх орондоо оруулах хувь нэмрийг хумсалсаар хумсалсаар өрөөл бусдад идүүлсээр идүүлсээр.

Гэнэтийн ашгийн албан татварыг 2009 онд Оюутолгойн Хөрөнгө оруулалтын гэрээ буюу ХОГ байгуулахын өмнөхөн хүчингүй болгоод тэглэсэн. Тэгэхээр энэ төрлийн татвараас Монгол Улс улсынхаа сан хөмрөгт нэмэр болж чадахгүй болсон гэсэн үг. Ер нь аливаа улс авах ёстой татвараа авч байж л улсын сан хөмрөг бүрэн бүтэн байж, ард түмнээ тэтгэх, эрүүл саруул, боловсролтой байх суурийг тавьж өгнө. Гэтэл хамгийн сүүлийн үеийн мэдээгээр бол Оюутолгойгоос авах ёстой 130 сая ам.долларын татвараа авч чадалгүй 100 сая ам.долларыг нь яасан нь мэдэгдэхгүй үгүй болгоод /Татварын ерөнхий газрын Маргаан таслах зөвлөлөөс үүний хариуг нэхэх/ үлдсэн 30 сая ам.доллар дээр нь Оюутолгой нь төлөхгүй гээд Захиргааны хэргийн шүүхэд хандсан байгаа. Бодит нөхцөл байдал ийм л байна. Энэ 130 сая ам.доллараа Монгол Улс авсан бол өнөөдөр 130 цэцэрлэг шинээр баригдах асуудал өрнөж ч болох байлаа. Энэ бол бид шуналтайдаа авах гээд байгаа юм огт биш, бид авах ёстой юмаа л авах гэсэн асуудал байлаа. Үүнийг ярихын оронд харин Оюутолгойгоо цааш нь явуулах ёстой гэж дээр дооргүй ухуулж байгаа нь хэний ятгалга вэ гэлтэй. Монголчууд бид Оюутолгойг зогсоосон, хөөсөн юм огт байхгүй гэдгийг энэ дашрамд дурдмаар байна. Учир нь Оюутолгой явж л байсан, явж ч байгаа... Монголчууд бид хэзээ ч хөрөнгө оруулагчдыг хөөж байгаагүй харин шударгаар ажилаачээ л гэж шаардаж байгаа. Үүнийг гуйвуулж хөөж тууж байгаа мэт, зогсоож байгаа мэт ярьж байгаа нөхдүүд хамгийн аюултай нөхдүүд гэж харагдаж байгаа юм.
За тэгээд энэхүү нийтлэлээ улс төрч гэж ямар хүн байдаг талаар агуу филисофич Аристотелийн хэлсэн үгээр төгсгөе. Агуу филисофич Аристотель хэлэхдээ “Жинхэнэ улс төрч хүн дараах гурван шинж чанарыг агуулсан байдаг:

1.    Өнөөдрийн өнгө мөнгөнд баригддаггүй
2.    Өнөөдөр гаргаж байгаа шийдвэрийнхээ ирээдүнй үр нөлөөг тооцож харж чаддаг
3.    Хэрэв тэрхүү үр уршиг нь сөрөг нөлөөтэй байвал түүнийг залруулах алхам хийдэг, шаардлагатай бол золиос гаргахад бэлэн хүнийг жинхэнэ улс төрч гэнэ” хэмээжээ.