Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.1 дэх хэсэг, хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулах журмын дагуу Монгол Улсын Засгийн газар болон “Монполимет” ХХК, “Монцемент Билдинг Материалс” ХХК-ийн хооронд өнөөдөр /2015.12.28/-нд хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгууллаа. Энэ нь төрөөс хөрөнгө оруулалтыг дэмжиж байгаа чухал хэлбэр юм.
Хөрөнгө оруулагч тал болох “Монполимет” ХХК нь Дорноговь аймгийн Өргөн сумын нутагт орших Сэнжит худагийн шохойн чулууны ордыг түшиглэн цемент, шохой болон клинкер үйлдвэрлэх хуурай аргын дэвшилтэт технологи бүхий үйлдвэр байгуулах төслийг 2006 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд цаашид уг төслийг “Монцемент Билдинг Материалс” ХХК хэрэгжүүлэхээр гэрээнд тусгажээ.
Жилд 21.8 тэрбум төгрөг улсын төсөвт төвлөрүүлж, 375 Монгол иргэнийг ажлын байраар хангана
Төслийн компанийн хэрэгжүүлж буй “Монцемент үйлдвэр” дээд хүчин чадлаараа ажиллахад жилдээ 984 мянган тн чулуунцар /клинкер/, 1. 000. 000 тн цемент, 100 мянган тн шохой үйлдвэрлэнэ. Төсөлд нийт 512.2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт шаардлагатай бөгөөд одоогийн байдлаар 463.4 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулаад байна. Үлдэгдэл 48.8 тэрбум төгрөгийг Хөрөнгө оруулагч, Олон Улсын банк, санхүүгийн байгууллагын эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх юм.
Төсөл хэрэгжиж эхэлснээр, хураамж хэлбэрээр нийт 458.1 тэрбум төгрөг /жилд 21.8 тэрбум төгрөг/ улсын төсөвт төвлөрүүлж, 375 монгол иргэнийг ажлын байраар хангах ажээ. Гэрээнд хөрөнгө оруулалтын хэмжээ, үе шат, эх үүсвэр, татварын орчныг тогтворжуулах асуудал, Засгийн газрын болон Хөрөнгө оруулагч талын эрх, үүрэг, хариуцлага, хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчин, нийгмийн болон бусад асуудлыг тусгасан байна.
Гарын үсэг зурах арга хэмжээг нээж хэлсэн үгэндээ Аж үйлдвэрийн сайд Д.Эрдэнэбат 2015 онд хийгдсэн хөрөнгө оруулалтын хэмжээг онцоллоо. Тодруулбал, “Хөх цав” цементийн үйлдвэрт нийт 351 сая долларын хөрөнгө төсөл хийж 263.6 сая хөрөнгө оруулалт хийгдсэн, “Цагаан суварга”-ийн төсөлд нийт 1.031 сая долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай байснаас 344.4 сая долларын хөрөнгө оруулалт хийгдсэн, “Монцемент” төсөлд нийт 261.1 сая доллар шаардлагатай байснаас 232.1 сая долларын хөрөнгө оруулалт хийгдсэн, “Дархан төмөрлөг”-ийн үйлдвэрт нийт 730 сая долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай байснаас “Кью Эс Си” ХХК 150.0 сая долларын хөрөнгө оруулалтыг тус тус хийсэн. Энэ бол өмнө нь хийгдэж байгаагүй том хөрөнгө оруулалт болохыг Аж үйлдвэрийн сайд тодотгосон юм. 2015 онд үндэсний хөрөнгө оруулагчид 4.6 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төслийг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Үүнээс бодит хөрөнгө оруулалт хийгдсэн мөнгөн дүн 1.9 их наяд төгрөгт хүрчээ. Тэрбээр цааш нь 4.6 их наяд төгрөг бол Монгол Улсын жилийн төсвийн тэн хагас нь болохыг онцлоод зоригтой алхам хийн ажиллаж байгаа үндэсний хөрөнгө оруулагчдаа Засгийн газар дэмжин ажиллах учиртайг онцлов. Хэдийгээр эдийн засгийн нөхцөл байдал хүндрэлтэй байгаа ч цаашид монголчууд Монголдоо бүтээх, эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэхийн бодит баталгаа юм. Түүнчлэн ирэх оныг “Борлуулалтыг дэмжих жил”, “Дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих жил” болгохоор төлөвлөснөө энэ үеэр дуулгасан юм.
-Монгол Улсын Засгийн газар “Монцемент” үйлдвэрийн төслийг дэмжиж татварын орчинг тогтвортой байлгах, татварын болон татварын бус зохицуулалтын дэмжлэгийг үзүүлэх гэрээг байгуулж байгаад талархаж байна. Энэ төсөл найм дахь жилдээ үргэлжилж, энэ жил үйлдвэрийнхээ эхний хэсэг болох цемент үйлдвэрлэх хэсгийг ашиглалтад оруулсан. Ингэснээр цаашид жилдээ нэг сая орчим тонн стандартын чулуунцар, нэг сая орчим тонн хуурай аргын технологиор гарган авсан стандарт цемент үйлдвэрлэх юм. Энэ нь барилгын салбарт анх удаа импортыг орлох экспортыг дэмжих бүтээгдэхүүн гаргаж, экспортод бүтээгдэхүүнээ гаргах үүд хаалгыг нээж байна. Бид олон жилийн судалгааны үндсэн дээр тулгуурлаж дэлхийд цөөхөн байдаг эко үйлдвэрийг сонгож, ашиглалтад оруулсан. Түүнчлэн үйлдвэрлэлийн явцад гарах илүүдэл дулаанаа эрчим хүч болгон хувиргадаг, агаарт байх тоосжилтын хэмжээг хамгийн бага төвшинд байлгах зэрэг экологид ээлтэй байх шийдлүүдийг оруулж өгсөн юм. Засгийн газар үйлдвэрлэгч нарыг дэмжиж 24 жил тогтвортой ажиллах нөхцлөөр хангаж өгч байгаад баярлаж байна.
Гэрээнд гарын үсэг зурах үйл ажиллагааны дараа УИХ-ын гишүүн, Аж үйлдвэрийн сайд Д.Эрдэнэбатаас зарим асуултад хариулт авлаа.
-Хөрөнгө оруулагчид Дорноговь аймагт өөрийн хөрөнгөөр орон сууц болон цэцэрлэг сургууль, худалдааны төв барина гэсэн байна. Энэ нь хэдий хугацаанд хийгдэж хүлээлгэж өгөх бэ?
-Төслийн хүрээнд нийгмийн шинжтэй барилга байгууламжууд баригдах ёстой. Энэ нь хоёр жилийн хугацаанд хэрэгжиж дуусах байх. Дорноговь аймгийн хувьд олзтой жил болж байгаа. Төсөлд хөрөнгө оруулалт хийгдэж байгаа компаниудын ихэнх нь Дорноговь аймагт байгаа. Тэгэхээр Дорноговийн ирээдүй гэгээлэг байгаа.
-Ирэх оны нэг сарын нэгнээс аж үйлдвэрийн яамтай холбоотой хэрэгжиж эхлэх хуулийн тухай?
Аж үйлдвэрийн яам байгуулагдсаны дараа бодлогоо тодорхойлж Үйлдвэржилтийг дэмжих тухай хуулийг Их хурлаар батлуулж тодорхойлуулсан. Одоо Худалдааны тухай хуулийг УИХ-ын хэлэлцүүлгийн шатанд байна. Түүнчлэн шинээр Төр хувийн хэвшилийн түншлэлийн тухай, Мэргэжлийн холбоодын тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барихаар бэлтгэж байна. Аж үйлдвэрийн салбарын эрхзүйн орчинг өнгөрсөн жил бүрдүүлж ажиллалаа. Нийгмийн сэтгэлзүйд ч хүрсэн гэж бодож байна. Харин 2016 онд үйл ажиллагааны жил гэж харж байгаа. Хамгийн гол нь бодлогын хэрэгжилтийг хангахад Засгийн газар, Аж үйлдвэрийн яам ямар ажил хийх ёстой вэ гэдэгт тулгуурлаж ажиллана. Тэр дундаа 2016 онд төлөвлөж байгаа гол ажил нь борлуулалт болон дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих жил болгоно.
Зээл төслүүдийг бүгдийг нь бодлогын зээл болгох ажлыг эхлүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл Монголд хийж бүтээж байгаа хүмүүст суурилсан тэдний үйлдвэрлэн гаргаж байгаа бараа бүтээгдэхүүн борлуулалтийг дэмжиж, таниулах жил болгохоор ажиллаж байна. Эдийн засгийн энэ хүндрэлтэй үед дотоодын үйлдвэрлэлийг эрчимтэй дэмжиж ажиллах ёстой. Хөрөнгө оруулалтыг дэмжих ёстой. Сайд бэрхшээлийн эрхзүйн орчны зохицуулалтыг Засгийн газраас зохицуулж өгөх болно. Үүний үндсэн дээр 2016 оны нэгдүгээр сард дотооддоо үйлдвэрлэгч нарын үндэсний чуулганыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна. Монголд юм хийж байгаа, үйлдвэрээ байгуулаад ажиллаж байгаа, хийж байгаа хүмүүст итгэл үзүүлж хамтран Монголоо сэргээе гэх үйл ажиллагааг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна. Энэ бол зөвхөн миний гэхээсээ илүү үйлдвэрлэгчдийн санаа, хүсэл учраас дэмжээд явна. Хоёрдугаарт төрийн худалдан авалтыг илүү их нэмэгдүүлнэ.. Аж үйлдвэрийн яам, Батлан хамгаалах яам хамтран санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Батлан хамгаалах яамны 80 хувийг дотоодын үйлдвэр хангаж байна.Үүний дараа БСШУЯ-тай хамтран санамж бичгийн төслийг хэлэлцэж байна. Боловсролын салбарт хэрэгцээт бараа бүтээгдэхүүнээс Монголд үйлдвэрлэх боломжтойг нь дотооддоо үйлдвэрлэж нийлүүлэх болох талаар ярилцаж хэлэлцээд дуусч байна.
2016 онд бол бидний төсөөлж байгаагаар уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ ханш өсөхгүй байх. Эсрэгээрээ буурах байх. Тиймээс гаднаас валют олохыг чухал зүйл гэж харахгүй байгаа. Харин бид дотоодын үйлдвэрлэлээ дэмжээд эсрэгээрээ экспортод гаргах ямар боломж байна гэдгийг судлах нь чухал гэдгийг онцолж хэлмээр байна.
-2015 онд ЖДҮ-ийг дэмжих зээл их олгогдсон. Гэхдээ эргэн төлөлт муу байгаа талаар мэдээлэл гарсан байсан. Энэ талаар таны бодол?
-ЖДҮ-ийн зээлийн эргэн төлөлт 95 хувьтай байгаа. Үүнийг муу үзүүлэлт гэж үзэхгүй байна. Эдийн засгийн байдал хүнд байгаа ч гэрээнийхээ нөхцөл байдлыг ойлгож үйлдвэрлэгчид ззээлээ төлж байгаа. Харин зээлийн оруулсан хөрөнгө оруулалт үр ашиг байна уу гэдгийг харж байна. Хэдий зээлийн эргэн төлөлт байгаа ч бодит бий болсон үйлдвэрлэлүүд өнөөдрийн хэрэгцээт байдлыг хангаж чадаж байна уу, үнийн хувьд зөв явж байна уу өрсөлдөх чадвар байна уу гэдгийг бид хянах ёстой. Үйлдвэрлэгчид олон ажлын байрыг шингээж байгаа учраас бидний хувьд ач холбогдолтой. 2016 онд шинэ төслийг өнгөрсөн жилийнх зарлаж авахгүй. Мэдээж бодлогын зээлийн хувьд тодорхой хэмжээний мөнгийг Засгийн газар гаргах байх. Энэ зээлүүдийг бид бодлогын чиглэлээр ямар салбарт хэрхэн гаргах талаар уралдаан шалгаруулалт явуулж гаргах болно. Гол шалгуур нь бодит үйлдвэрлэгч болсон байх шаардлагатай. Үүн дээр би хөдөө орон нутгийг онцолж байна. Бараа бүтээгдэхүүн байнга борлогддог иргэддээ танигдсан хүлээн зөвшөөрөгдсөн үйлдвэрлийг л дэмжих нь амин чухал зүйл болсон байгаа. Энэ нь дотоодын цусны эргэлийг сайжруулах чухал үйл ажиллагаа болох юм.
-2016 онд хийгдэх хамгийн том төсөл талаар дурьдвал. Мөн яамны мэдээллийн сангийн талаар?
-2016 онд ашиглалтанд орох үйлдвэр дандаа жижиг дунд үйлдвэр байгаа. Цементийн хоёр үйлдвэр байгаа. Үйлдвэр ганц жилийн дотор байгуулагддаг зүйл биш. Ирэх жил зэсийн үйлдвэр, нефть, ган хайлуулах үйлдвэр сууриа тавина. Гурван жилийн дараа хэрэгжилтээ хангаад явахад бэлэн болно. Мэдээлийн санийн тухайд нэг сард үйлдвэрийн улсын тооллого анх удаа явуулах гэж байна. Хийж бүтээж байгаа үйлдвэрүүдийг салбар салбараар нь ангилж үйлдвэрлэл явуулж байгаа үйлдвэрийг ялгаж ангилаад олон нийтэд танилцуулах болно.
Д.Дуулим
