Харахад нас нэлээд дээр гарсан алтан мөрдэстэй буурай Сүхбаатарын талбайн голд байрлуулсан сандалд хэн нэгнээр түшүүлэхгүйгээр ирээд суучихав. Ард нь явсан ойролцоо насны хоёр эрхэм ч зэргэлдээ байх сандалд суун өөр хоорондоо юм хуучлах. Хойгуур нь тэдний ар гэрийнхэн, хань ижил бололтой хүмүүс ямар нэгэн зүйлийг хүлээсэн байдалтай зогсоно. Харин хажуугаар нь явж өнгөрөх цэрэг хувцастай хүн бүр тэдгээр гурван хүнд ёслон хүндэтгэл үзүүлэх ажээ. Энэ бол жил бүрийн өдийд зохион байгуулдаг “Монгол генералын өдөр”-ийн дүр зураг.

XX зууны дунд үед буюу 1944 оны дөрөвдүгээр сарын 28-нд БНМАУ-ын Ардын сайд нарын зөвлөлийн 52 дугаар тогтоолоор цэргийн удирдах дээд албан тушаалын генерал хэмээх эрхэм хүндтэй цолыг анх бий болгож, эх орныхоо эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг батлан хамгаалах үйл хэрэгт онц гарамгай гавьяа байгуулсан 11 хүнд олгосон байдаг. Тодруулбал, Ю.Цэдэнбал, Ж.Лхагвасүрэн нарт дэслэгч генерал, С.Балдан, Д.Дамдинхүү, С.Равдан, Б.Дорж, Г.Дагдан, Б.Шагдаржав, Г.Рэндоо, М.Зайсанов, Р.Осор нарын есөн офицерт хошууч генерал цол олгож байжээ. Үүнээс хойш өнөөг хүртэл 74 жилийн хугацаанд 181 генерал цолтон төрөн гарчээ.

Эдгээрээс 96 нь өдгөө энх тунх амьдарч байгаагийн 34 нь төрийн тусгай албан тушаал хашиж байгаа бол бусад нь цэргийн тэтгэвртээ сууж байгаа юм.

Түүний хувьд 1939 оны Халх голын байлдаан, 1945 оны чөлөөлөх дайнд оролцож явсан нэгэн юм. Ийнхүү хуваарь ёсоороо ШШГЕГ-аас зохион байгуулж буй алтан мөрдэстнүүдэд хүндэтлэл үзүүлэх арга хэмжээ Сүхбаатарын хөшөөнд цэцэг өргөж, Их Эзэн Чингис хааны хөшөөнд хүндэтгэл үзүүлснээр үргэлжилсэн юм. Улмаар генералуудыг Ерөнхийлөгч Х.Баттулга хүлээн авч уулзлаа.

Монгол Улсын генералуудын түүхэн цадигаас сонирхолтой баримтуудыг дурдвал

1944 оноос хойш өнөөдрийг хүртэл хугацаанд Монгол Улсын маршал гурав, армийн генерал хоёр, хурандаа генерал найм, дэслэгч генерал 18, хошууч генерал 107, бригадын генерал цолтон 28 төрөн гарчээ. Хамгийн өндөр настан нь чөлөөнд байгаа хошууч генерал Т.Алтангэрэл 99 настай бол хамгийн залуу нь Мотобуудлагын тусгай бригадын захирагч, бригадын генерал, 38 настай Л.Онцгойбаяр аж. Дашрамд дурдахад, маршал Ю.Цэдэнбал 1944 онд 28 настайдаа генерал болж байв. Генералуудаас УИХ, Засгийн газрын гишүүн, сайд, дэд сайд зэрэг төрийн дээд албан тушаал хашсан 14 хүн байдаг юм. Завханаас хамгийн олон генерал буюу 18 алтан мөрдэстөн төрсөн байдаг бол Говь-Алтай аймаг генералынхаа тоогоор хоёрдугаарт ордог байна.

Генералын хүүхдүүдээс офицер олноор төрсөн ч генералын хүү генерал болсон нь хурандаа генерал Б.Цогийн хүү хошууч генерал, техникийн шинжлэх ухааны доктор Ц.Геннадий юм.

“Цэргийн хүн эх орондоо, энгэртээ, мөрдэстөө хайртай байхад болно” хэмээн нэгэн генерал хэлсэн байдаг. Үнэхээр ч дайны цаг үед эх орон, тусгаар тогтнолынхоо төлөө тангараг өргөж, үүрэг хүлээсэн генералуудын алтан мөрдэс энх цагт ч гялалзсаар байна.