“Улаанбаатар хот дахь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцоог дэмжих төсөл”-ийн хүрээнд мэдээллийн хүртээмжийг сайжруулах тухай семинар зохион байгуулагдлаа.
Уг семинараар дохионы орчуулга, үсгэн тайлбар, дуут тайлбарыг монголд нэвтрүүлэхийн тулд хэрхэн арга хэмжээ авах талаар, мөн загвар телевиз, сайтыг бий болгох зорилготой панел хэлэлцүүлэг зохион байгуулж буйгаараа онцлогтой юм.
Тус семинарын талаар ХНХЯ-ны Хүн амын хөгжлийн газрын дарга С.Тунгалагтамир “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлд “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст хүртээмжтэй, мэдээллийн хэрэгсэл, хэвлэл мэдээллийн үйлчилгээг хүргэх ёстой” хэмээн заасан байдаг. Гэвч хөгжлтийн бэрхшээлтэй иргэд хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд тэр дундаа телевизүүд, цахим хуудсаар мэдээлэл олж авах эрх нь төдийлөн хангалттай биш байгаа юм. Иймээс дээрх хуулийн заалт төдийлөн хангалттай хэрэгжихгүй байна гэсэн. Энд МҮОНРТ-ийн “Цагийн хүрд” хөтөлбөр дохионы хэлний хэлмэрч орчуулагчтай гардаг. Өөр бусад телевиз, түүний хөтөлбөр нь дохионы хэлний хэлмэрч, орчуулагчгүй. Тиймээс танин мэдэхүйн нэвтрүүлэг, кино зэрэг нь дохионы хэлний хэлмэрч, орчуулагчтайгаас гадна сонсголын бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан бичмэл титртэй байх ёстой байна. Тиймээс энэ хүрээнд ХНХЯ Япон улсын “Жайка” байгууллагатай хамтран “Улаанбаатар хот дахь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцоог дэмжих төсөл”-ийг хэрэгжүүлж байна. Төсёлийн хүрээнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд ээлтэй дэд бүтэц, хүртээмжтэй мэдээллийн хэрэгслийн үйл ажиллагааг хэрхэн зохиох вэ гэдэг асуудлаар олон цуврал үйл ажиллагаа, сургалт, семинарыг зохион байгуулж байна. Өнөөдрийн сургалт нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд чиглэсэн мэдээллийг хэрхэн хүргэх, хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд ямар шаардлага, шалгуурыг хангасан байх ёстой талаарх асуудлаар хэвлэл мэдээллийн байгууллагатай хамтарч зохион байгуулж байгаагаараа онцлогтой” гэлээ.
Харин Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн ерөнхий газрын дэд дарга Д.Ганболд “Сүүлийн жилүүдэд төр засгийн зүгээс хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудалд онцгой анхаарал хандуулдаг болсон. Энэ юутай холбоотой юм бэ гэхээр урьд нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудлыг халамжаар тодорхойлдог байсан. Өөрөөр хэлбэл, “Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд халамж хүртэж байх ёстой” гэдэг байсан бол одоо хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд бусдын адил эрхээ эдэлж байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, мэдээллийн хүртээмжийг авч байх, сурч боловсрох, хөдөлмөрлөх эрхтэй гэдэг хандлагад түлхүү анхаарч байна. Үүнтэй холбоотойгоор “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн ерөнхий газар” гэж Засгийн газрын хэрэгжлүүлэгч агентлаг бий болсон. Энэ агентлагын хүрээнд Япон улсын “Жайка” байгууллагатай хамтран “Улаанбаатар хот дахь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцоог дэмжих төсөл”-ийг хэрэгжүүлж байна. Энэ хүрээнд мэдээллийн хүртээмжийг сайжруулах талд идэвхтэй ажиллаж байна. Өнөөдрийн сургалтаар хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд бусдын тусламжгүйгээр мэдээллийг хэрхэн авч байх, хэрхэн хангах вэ гэдэг талаар сургалтыг зохион байгуулж байна. Энд харааны, сонсголын бэрхшээлтэй иргэд мэдээллийг төдийлөн авч чаддаггүй. Тэгвэл сонсголын бэрхшээлтэй иргэдэд телевизүүд хэрхэн мэдээллээ бэлтгэж хүргэх, харааны бэрхшээлтэй иргэдэд сайт, сонин, сэтгүүлийнхэн хэрхэн мэдээллээ хүргэх вэ гэдэг асуудлыг тодорхойлж гаргаж ирэхийг зорьж байна. Үүнээс гадна хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд хүргэх Мэдээллийн хүртээмжийн тухай хуулийг төсөл боловсруулж байгаа юм. Тиймээс хуулийн төсөлд ямар агуулгаар яаж тусгах вэ гэдэгт сургалын ач холбогдол оршино гэж үзэж байна. Саяын дурдсан хуульд мэдээллийн хүртээмжээс гадна орчны хүртээмжийн талаар зүйл заалт оруулахаар ажиллаж байна” гэсэн юм.
Тус семинартай холбогдуулаад сонсголгүй иргэд мэдээллээр хэр хангагддаг, тулгарч байгаа асуудлын талаар Монголын сонсголгүй иргэдийн холбооны тэргүүн Ц.Цэдэнбалаас тодрууллаа.
-Сонсголын бэрхшээлтэй иргэдэд мэдээ мэдээллээр хангагдаж чаддаг уу?
-Сонсголгүй хүмүүст мэдээ, мэдээллийг түгээх үйл явц нь ямар ч хүртээмжгүй байгаагаас сонсголгүй иргэдэд мэдээлэл байнга дутмаг байсаар байна. Сонсголын бэрхшээлтэй иргэд мэдээллийг МҮОНРТ-ийн ММ агентлагийн “Цагийн хүрд” хөтөлбөрөөр мэдээллийг авдаг. Гэвч энэ нь 100 хувь мэдээллийг авсан гэсэн үг биш шүү дээ.
-Тэгвэл сайт, сонинуудаас мэдээлэл авч чаддаг уу. Эдгээр байгууллагууд мэдээллийг хэрхэн дамжуулаасай гэж хүсдэг вэ?
-Бүх хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл сонсголгүй иргэдэд мэдээллийг хүртээмжтэй түгээхийн тулд юуны түрүүнд дохионы хэлний хэлмэрчийг татан оролцуулах мөн урсдаг хэлбэрээр мэдээллийг цацах хэрэгтэй байна.
Олон жил ярьсан ч хууль, конвенц нь гарсан байна. Гэвч үүнийг хэрэгжүүлэх талаас анхаарах хэрэгтэй байна. Хэвлэл мэдээллийн байгууллага, төр засаг энэ асуудалд хамтран ажиллах хэрэгтэй юм шиг санагддаг.
-Сонсголын бэрхшээлтэй иргэд төрийн байгууллагууд үйлчлүүлэхэд дохионы хэлмэрч байдаггүй гэж сонссон. Энэ үнэн үү. Эмнэлэг, яамдууд, цагдаагийн байгууллагаар үйлчлүүлхэд таньд ийм асуудал тулгарч байв уу?
-Саяхан 104 гэж байгуулагдсан. Тэр нь videocall хэлбэрээр мэдээллийг өгөх, холбох үүрэгтэй байсан. Гэвч энэ нь тодорхой хугацааны дараа хаагдсан. Тиймээс яам, тамгын газраас төрийн үйлчилгээг авах хамгийн чухал асуудал нь орчуулагч хэлмэрчийг татан оролцуулах хэрэгтэй байна. Мөн зайнаас үйлчлэх үйл ажиллагааг дэмжих хэрэгтэй байна.
-Ийн асуудал тулгардаг учир үйлчилгээний газруудад үйлчлүүлэхдээ гэр бүлийнхээ хүмүүстэй хамт явахаас өөр аргагүй байдаг уу?
-Монгол Улсад орчуулагчийн хүртээмжийн асуудал маш муу байна. Төрөөс бодлогоор хэлмэрчийг сургалтад хамруулж, их дээд сургуулийн хэмжээнд бэлтгэх хэрэгтэй байна. Одоо бол таны хэлдэгээр хүүхдээ ч юм уу, эхнэр, аав ээжийгээ оровч гаравч дагуулаад явж байгаа нь үнэн. Одоо Монгол Улсад хүүхэд, эмэгтэйчүүдийн хүчирхийлэл хавтгайрч байна. Үүнээс урьдчилан сэргийлэх, энэ чиглэлийн хуулийн мэдээллийг хүргэхийн тулд мэдээ мэдээллийг хүртээмжтэй тараах хэрэгтэй байна.
Дашрамд дурдахад, Монгол Улсад 103630 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн байгаагаас 1000 гаруй харааны бэрхшээлтэй иргэн, 8500 гаруй сонсголын бэршээлтэй, 4200 гаруй хэл ярианы бэрхшээлтэй иргэд байдаг.
