ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.В.Путин Монгол улсад албан ёсны айлчлал хийгээд буцлаа. Түүхийн хуудас сөхвөл, түүнийг нь шүүж үзвэл дөрвөн жилийн энэ өдөр, тэрнээс хойш дөрөв дэх удаагаа айлчилсан нь энэ байв. Ялгаатай ганц юм бий нь түүнийг айлчилсан энэ удаад Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж биш Х.Баттулга угтлаа, мөн урьжээ. Товлосон цагаасаа 20 гаруй минут “хоцорсон” түүнийг жанжин Сүхбаатарын талбайд урилга явуулсан Монголын Төрийн тэргүүн угтан авсан. Угаасаа хойд хөршийн Ерөнхийлөгч товлосон цагтаа ирдэггүй бусдыг хүлээлгэдгээрээ “алдар”-тай тухай гаднын хэвлэлээр нэг бус удаа бичсэн, түүнийг нь он, сар, цаг хугацаатай нь гаргасан нь бий. Тэрхүү статистик дотор экс Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж ч багтсан байдаг юм. За тэр ч яах вэ.

Есдүгээр сарын 2-ны орой Монголд газардаж, олон улсын сүлжээ Шангри-Ла зочид буудалд буугаад мордсон ОХУ-ын Ерөнхийлөгчид цагаасаа хоцрох шалтгаан байсныг урьдчилан таамаглаж, түүндээ дүгнэлт хийх нь илүүц.

Эдийн засгаараа дэлхийд тэргүүлэгч, саяхан Монгол Улстай Стратегийн түншлэлийн харилцаатай тав дахь орноор тодорсон АНУ-тай түнжин тааруу яваа хойд хөршийн тэргүүн таван жилийн дараа Монголд айлчилж, хэд хэдэн хэлэлцээ хийсэн нь энд чухал. Гагцхүү түүний айлчлалаас Монгол Улсад юу үлдэв гэдгийг зураглах гээд үзье. Үнэндээ тэр бидэнд юу үлдээгээд буцав.

Товлосон цагаасаа төө илүү сунгасан уулзалт

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путины албан ёсны айлчлалын хүрээнд анхаарал татах нэг асуудал байсан нь Төрийн тэргүүн Х.Баттулгатай хийсэн ганцаарчилсан уулзалт байв. Угтаа Халх голын байлдааны ялалтын 80 жилийн ойг хамтран тэмдэглэх хүрээнд айлчилсан гэх ч цаагуураа АНУ-тай Стратегийн түншлэлийн харилцаатай болсон, түүнийг нь гардан санаачилсан Ерөнхийлөгч Х.Баттулгатай В.Путин юу ярих нь сонирхолтой сэдэв байсан нь мэдээж.

“Хоёр орны найрамдал, нөхөрлөлийг бататгаж байгаа хэмээн халуун дотноор эхэлсэн яриа уулзалтын турш ажил хэрэгч, нөхөрсөг, нээлттэйгээр 1:45 минут үргэлжилсэн” гэж хэвлэлийн албанаас нь мэдээлснийг эс тооцвол, Монгол, ОХУ хооронд хугацаагүйгээр Иж бүрэн стратегийн түншлэлийн гэрээ байгуулсан хэмээн зөөлрүүлж байгаа болохоос Төрийн тэргүүн нарын ярианы сэдэв юу байсныг хэлж мэдэхгүй. Уулзалтаас өмнө тэднийг 40 орчим минут албан яриа хийх тухай мэдээлэл түгээд байсан юм. 

Ил болсон нь ОХУ-тай хугацаагүй Иж бүрэн стратегийн түншлэлтэй болж, түүнд дотроо 10 гаруй гэрээ байгуулсныг тооцвол шүү дээ. Хатуухан хэлэхэд хоёр улсын Ерөнхийлөгч нарын хооронд хийсэн аман ярианы хүрээнд Монгол, Оросын УБТЗ-ын нийгэмлэгийн хувь эзэмшлийн тухай болон хил хоорондын татварын асуудал хөндөгдсөнгүй. Цаашлаад ашиглалтад оруулсан тохиолдолд Байгаль нуурт сөрөг нөлөөтэй гэгддэг, гадаад, дотоодын эрх ашгийг байнга хөнддөг, түүнтэй нүүр тулж ирсэн Эгийн голын усан цахилгаан станцын тухай ярьсангүй. Энэ талаар шийдэлд хүрсэнгүй.

Жанжин А.В.Суворовын “дэмжлэгтэй” УИХ-ын даргын гомдол

Ерөнхийлөгч Х.Баттулгатай албан ёсны хэлэлцээ хийсэн ОХУ-ын Төрийн тэргүүн В.Путин сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгөхдөө айлчлалын хөтөлбөр шахуу байгааг дурдангаа УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд нартай уулзах товтой байгаагаа илэрхийлсэн. Энэ хүрээнд УИХ-ын дарга Г.Занданшатар түүнд бараалхсан юм. Уулзалтын үеэр Г.Занданшатар дарга “Халх голын ялалтын ойд биечлэн оролцож, албан ёсоор айлчилж буй нь  ОХУ-ын удирдлага, Оросын ард түмэн хоёр орон, ард түмний найрамдал нөхөрлөлийн үнэ цэнийг дурсан хүндэтгэсээр байгааг дахин нотолж байна” хэмээгээд “Чин сэтгэлийн хандлага, илэн далангүй бодит харилцаа бол найрамдал юм” гэжээ.

Мөн Монгол, ОХУ хоорондын худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны сэдвийг хөндөж ярих үеэрээ “2018 онд хоёр улсын хоорондох худалдааны хэмжээ 27 хувь өсөж, 1.8 тэрбум ам.долларт хүрсэн байна. Худалдааны хэмжээ ийнхүү өсөж байгаа нь биднийг баярлуулж байгаа хэдий ч Оросын талд дийлэнх хэсэг нь ногддог байдал үргэлжилсээр байна. Монголын экспортын хэмжээ нийт бараа эргэлтийн дүнд ердөө 5 хувийг л эзэлж байгаа юм. Ийм дүр зураг олон жилийн турш үргэлжилсээр байна” гэжээ.

Өөрөөр хэлбэл, хоёр улсын хооронд Иж бүрэн стратегийн түншлэлийн харилцаа тогтоосон энэ цаг үед худалдааны орлогоос ногдох хувь нь манай талд хэтэрхий чамлалттай байгааг спикер Г.Занданшатар Ерөнхийлөгч В.Путинд дуулгаад авсан нь энэ.

Худалдааны нөхцөлөө хөнгөвчлөх Ерөнхий сайдын “хачир”

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх ОХУ-ын Ерөнхийлөгчид бараалхаснаар В.Путины албан ёсны айлчлалын Төрийн ордон дахь маршрут үндсэндээ дуусах тийшээ хандсан. Энэ үеэр “Монгол, Оросын харилцаа шинэ түвшинд гарч Иж бүрэн стратегийн түншлэлд хүрч байгаад баяртай байгаа. Цаашид Иж бүрэн стратегийн түншлэлийн хүрээнд худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлж манай улсын ОХУ-д гаргах экспортын хэмжээг нэмэгдүүлэх, худалдааны нөхцөлийг хөнгөвчлөх чиглэлээр хамтран ажиллахын төлөө” буйгаа Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх илэрхийлжээ. УИХ-ын дарга Г.Занданшатар энэ тухай ОХУ-ын Ерөнхийлөгчид учирласны дараа Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх зүгээр ч нэг нэмж “хачир”-лаагүй нь тодорхой. Үүнээс өмнө Ерөнхийлөгч Х.Баттулга 1.40 цаг үргэлжилсэн ганцаарчилсан уулзалтынхаа үеэр ч энэ асуудлыг тодотгосон байхыг үгүйсгэхгүй.

Ямар ч байсан ОХУ руу Монголын бараа бүтээгдэхүүн экспортлоход татвараас эхлээд хэд хэдэн хүндрэл бэрхшээл тулгардгийг дан ганц УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд нар тодотгоогүй нь лав. Тийшээ бараа бүтээгдэхүүн, түүхий эдээ экспортолдог Монголын бизнесмэнүүд, худалдаачдад тулгардаг зовлон. Юу үнэн энэ л үнэн.

Ямартай ч ОХУ-ын Төрийн тэргүүн В.В.Путин таван жилийн дараа Монголд үдлээд буцлаа. Энэ удаад тэрбээр хэдхэн цагийн хөтөлбөрөөр биш нэг хоноод буцав. Энэ хүрээнд Монгол Улс ОХУ-тай Иж бүрэн стратегийн түншлэлийг хугацаагүйгээр байгууллаа. Мэдээж сайн хэрэг. Хамгийн гол нь, дөрөв дэх удаагаа Монголд ирсэн ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн албан ёсны айлчлалын хүрээнд хийсэн аман болон цаасан дээр буусан гэрээ хэлэлцээ бодит ажил хэрэг болж, үр дүнгээ өгөх эсэхийг цаг хугацаа харуулна. Түүнээс урьтаж баярлаж, хөөрцөглөх нь бидний хувьд эртдэнэ. Тэгээд ч удахгүй УИХ-ын сонгууль болно. Араас нь Ерөнхийлөгчийн ээлжит сонгууль золгоно. Төрийн эрх барьж байгаа одоогийн албан тушаалтнууд тэр үед байх эсэх нь тухайн үеийн нөхцөл байдал, сонгогчдын саналаас шууд хамаарах учраас баярлахад эрт гэсэн үг. Нэг нь нөгөөгөөр солигдоход өмнө нь хийсэн, хэрэгжүүлж байсан, гадаад, дотоод гэлтгүй төсөл хөтөлбөр, гэрээ хэлэлцээ таг зогсдог нь монголчуудын гэм биш зан учраас тэр шүү дээ.

Хоёр улсын Төрийн тэргүүн нарын хооронд хийсэн ганцаарчилсан уулзалтын хүрээнд хийсэн албан ёсны хэлэлцээрийн хүрээнд гарын үсэг зурсан 10 асуудлыг дурдахад:

1.“Найрсаг харилцаа, иж бүрэн стратегийн түншлэлийн тухай Монгол Улс, ОХУ-ын хоорондын гэрээ”-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Владимирович Путин нар,

2.“Терроризмтой тэмцэхэд хамтран ажиллах тухай Монгол Улсын Засгийн газар, Оросын Холбооны Улсын Засгийн хоорондын хэлэлцээр”-т Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар, Гадаад хэргийн сайд Сергей Викторович Лавров нар,

3.“Бүс нутаг, хил орчмын хамтын ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх тухай Монгол Улсын Засгийн газар, ОХУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр”-т Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар, ОХУ-ын Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Максим Станиславович Орешкин нар,

4.“Монгол Улсад цэрэг-техникийн буцалтгүй тусламж үзүүлэх тухай Монгол Улсын Засгийн газар, Оросын Холбооны Улсын Засгийн газар хоорондын 2004 оны хэлэлцээрийн үйлчлэлийг сунгах тухай Засгийн газар хоорондын протокол”-д БХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Х.Батбилэг, Цэрэг-техникийн хамтын ажиллагааны холбооны албаны нэгдүгээр орлогч захирал Андрей Артурович Бойцов нар,

5.“Монгол-Оросын Улсын хил дээр Хиагт-Алтанбулаг олон улсын авто-замын хилийн боомтын хэвийн үйл ажиллагааг хангах чиглэлээр хамтран ажиллах тухай Монгол Улсын Гаалийн ерөнхий газар болон ОХУ-ын Холбооны Гаалийн алба хоорондын протокол”-д Гаалийн ерөнхий газрын дарга Б.Асралт, Холбооны гаалийн албаны дарга Владимир Иванович Булавин нар,

6.“Монгол Улсын Гаалийн ерөнхий газар болон Оросын Холбооны Улсын Холбооны гаалийн алба хоорондын стратегийн хамтын ажиллагааны 2020-2024 оны төлөвлөгөө”-нд Гаалийн ерөнхий газрын дарга Б.Асралт, Холбооны гаалийн албаны дарга Владимир Иванович Булавин,

7.“Монгол Улсын Ашигт малтмал, газрын тосны газар болон Оросын Холбооны Улсын “Росгеологи” хувьцаат нийгэмлэг /төрийн өмчит компани/ хоорондын хэлэлцээр”-т Ашигт малтмал газрын тосны газрын дарга Х.Хэрлэн, Улсын “Росгеологи” хувьцаат нийгэмлэгийн ерөнхий захирал Сергей Николаевич Горьков нар,

8.“Монгол Шуудан ХК болон Оросын Холбооны Улсын “Орос шуудан” холбооны төрийн нэгдсэн үйлдвэр хоорондын Стратегийн хамтын ажиллагааны хэлэлцээр”-т“Монгол Шуудан” ХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Анхбаатар, ОХУ-ын “Орос шуудан” холбооны төрийн нэгдсэн үйлдвэрийн ерөнхий захирал Николай Радиевич Подгузов нар,

9.“Эрдэнэс Монгол ХХК болон Оросын Холбооны Улсын “Россети” олон нийтэд нээлттэй хувьцаат нийгэмлэг хоорондын харилцан ойлголцлын санамж бичиг”-т “Эрдэнэс Монгол ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал П.Ганхүү, “Россети” олон нийтэд нээлттэй хувьцаат нийгэмлэгийн ерөнхий захирал Павел Анатольевич Ливинский нар,

10.“Ди Би Эм ассет менежмент ҮЦК” ХХК болон Оросын Холбооны Улсын Шууд хөрөнгө оруулалтын сан хоорондын харилцан ойлголцлын хэлэлцээр”-т “Ди Би Эм ассет менежмент ҮЦК” ХХК-ний захирал Д.Болормаа, ОХУ-ын Шууд хөрөнгө оруулалтын сангийн ерөнхий захирал Кирилл Александрович Дмитриев нар тус, тус гарын үсэг зурсан.

С.Гандөл