УИХ-ын өнөөдрийн чуулганаар Ерөнхийлөгчийн хоригийг хэлэлцэж байна. Энэ үеэр УИХ-ын гишүүд асуулт асууж хариулт авч байна.
Т.Аюурсайхан: Гишүүд маш хариуцлагагүй байна. Төсөв хэлэлцэж байх үед микрофон булаацалдаж, ноцолдсон явдал гарсан. Та бүхэн мэднэ. УИХ-ын гишүүний эрхээрээ далайлгаж болохгүй. УИХ-ын дарга үүргээ биелүүлсэн. Хурал үймүүлбэл хуулийн дагуу арга хэмжээ авах эрхтэй. Дэгийн тухай хуулиар хурлын үйл ажиллагааг сахиулах ёстой. Бид дэгээ сахих ёстой. Нэг гишүүний асуудал биш. Бусад гишүүний эрхийг зөрчиж байна.
Б.Энхбаяр: Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авах ёстой. Гэхдээ УИХ-аас хэтрүүлсэн гэх үү, хууль санаачлах эрхийг хязгаарлах асуудалд бид дүгнэлт хйих ёстой. Үе үеийн Ерөнхийлөгч Засгийн газрын асуудал руу хэт ордог, өөрийн бүрэн эрхийг тэлсэн хууль санаачлах замаар замнаж ирсэн. Өнгөрсөн хугацааг харахад үе үеийн Ерөнхийлөгч нар УИХ-аас томилсон албан тушаалтанд хориг тавьж ирсэн. Энэ нь хэдийгээр хуулиар зөвшөөрсөн ч гэхдээ албан тушаалтанд хориг тавих эсэх нь УИХ-ын эрхийн асуудал биш гэж үү.
Тэр дундаа УИХ-аас томилсон албан тушаалтанд хориг тавих нь Ерөнхий сайдын бүрэн эрх рүү Ерөнхийлөгч халтирч орж буй хэрэг.
УИХ-аас нийт 40 орчим төрийн дээд албан тушаалтныг томилдог. Үүнд Ерөнхийлөгч хориг тавих эрхтэй юү. Тиймээс энэ эрхийг хязгаарлах ёстой. Учир нь УИХ-аас томилсон албан тушаалтанд Ерөнхийлөгч хориг тавьсан. УИХ хориг хүлээж авахгүй гэтэл Ерөнхийлөгч эргүүлээд УИХ-ын тогтоол дээр хориг тавьж байсан. Ийм эрх байхгүй. Үүнийг бас хязгаарлах ёстой. Энэ байдал хэдий хэр хугацанд үргэлжлэх вэ?
С.Бямбацогт: Бүрэн эрхийн асуудлыг гишүүн бүр ярьдаг. Гишүүний бүрэн эрх гэдгийг “Миний эрх хөндөгдөж байна, Эрхээ яаж нэмэгдүүлэх бэ” гэдэг байдлаар төрийн өндөр дээд албан тушаалтнууд ойлгож ирсэн. Үүнийг өөрчилмөөр байна. Эрхээ эдэлж байгаа бол үүргээ биелүүлмээр байна. Үүргээ мартаж байна. Тиймээс бүрэн эрхийн цаана үүргийг тодорхойлж өгмөөр байна. Жишээлбэл, УИХ-ын нэмэлт, өөрчлөлтөөр УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх хязгаарлагдсан. Гэхдээ нөгөө талаасаа УИХ-ын бүрэн эрхийн хэмжээ хязгаар нэмэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл, УИХ сонгодог утгаараа үйл ажиллагаа явуулах боломжтой болсон.
Тиймээс миний эрх хязгаарлагдсан бус ийм эрх нэмэгдсэн юм байна гэдгээ хуулиа уншиж таньж мэдмээр байна.
Ш.Адъшаа: Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авахыг дэмжиж байна. УИХ-ын гишүүд Ерөнхийлөгч, Засгийн газрын гишүүдийн санаачилсан хууль бүрийг батлах эрхтэй юү. Хэрвээ Ерөнхийлөгч эрх мэдлээ хэтрүүлсэн олон хуулийг оруулж ирж, батлуулж ирсэн. Тэгвэл Ерөнхийлөгч эрх мэдлээ хэтрүүлсэн, хууль зөрчсөн 40 гаруй хуулийг яагаад баталсан юм бэ?
УИХ-ын гишүүд УИХ-ын тухай хуулиар тодорхой хязгаарлалтын хүрээнд хууль санаачлах эрхтэй болсон. Гэхдээ өмнөх парламенртийн гишүүд лоббид автаж хэдэн хууль баталсан юм бэ. Үүнээс болж улс орон яаж хохиров. Үүнийг хүн бүр асууж байгаа учир тайлбар авмаар байна.
С.Бямбацогт: УИХ-ын гишүүд оруулсан хууль бүрийг батлах эрхтэй юү, үгүй гэдгийг хуульд тодорхой заасан. Хуулийн төсөл шаардлага хангасан бол өргөн мэдүүлнэ. Үүний дараа хэлэлцэх эсэхийг шийддэг. Хэлэлцэх бол хэлэлцээд батлах бол баталдаг. Шинэ хуулиар нийт 39 гишүүний дэмжлэгээр хууль санаачилдаг болсон. УИХ-ын гишүүд өөрсдийн итгэл үнэмшлээр хууль батлах асуудалд хандах учиртай.
Өнгөрсөн хугацаанд баталсан 44 хуулийн хувьд үе үеийн Ерөнхийлөгч нар өргөн барьж батлуулсан байдаг. Учир нь хууль батлах шалгуур бага байсан учир нэг мэдэхэд батлагдсан байдаг. Тиймээс өмнөх алдааг засах үүднээс бид өнөөдөр энэ асуудлыг ярьж байна.
Ямар хууль лоббигоор баталсан бэ гэхээр бид төсвийн тодотгол ярьж байна. Одоо яг мэдэгдэнэ. Тойрогтоо төсөв нэмэүүлэх гэж бөөн хэрүүл болно. Үүнээс мэдэгдэнэ. Тойргийн иргэдээсээ яаж үнэлгээ авах вэ гэж гишүүд зүтгэдэг. Хамгийн том сургамж нь Оюутолгойн гэрээ.
Бид алдаагаа засах гэж байна.
Мөн УИХ-ын ээлжит сонгуулийн үеэр АН иргэн бүрт нэг сая төгрөг амалсан. Үүний дараа МАН иргэн бүрт 1.5 сая төгрөг гэж амалсан. Энэ амлалтаа бид одоо болтол биелүүлж чадаагүй. Энэ бол том алдаа, сургамж. Сонгууль бүрээр эдийн засагт сөргөөр нөлөөлөх алдаа, амлалт өгөх вий гэдэг үүднээс хориг тавьж байна. Ингэхдээ Засгийн газарт улсын төсөв батлах, мөрийн хөтөлбөр батлах зэрэг органик эрх өгөх ётсой гэж ярилцаж, ойлголцсон. Ерөнхийлөгчийн хориг дээр ч тусгасан.
Ерөнхийлөгчийн хоригийг үзэх: http://forum.parliament.mn/projects/10925
Г.Маргад
