УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар төсвийн тодотгол болон бусад асуудлыг хэлэлцэж буй билээ. Уг асуудлаар УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяагаас тодрууллаа.

-УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар төсвийн тодотголыг хэлэлцэж байна. Төсвийн тодотголд шинээр ямар зүйл тусгасан байна вэ?

-Тухайн оны төсвийг өмнөх онд нь баталдаг. Энэ хүрээнд тухайн үед төсөв боловсруулж оруулж ирэх үед цар тахалтай холбоотой нөхцөл байдал үүсээгүй байсан. Улмаар оны эхээр коронавирусний халдвар дэлхий нийтэд дэгдэж, эхний хагас жилийн байдлаар төсвийн алдагдал хоёр их наяд гаруй төгрөгөөр тасраад байна. Үүнтэй холбондуулан төсвийн зардал ч нэмэгдсэн. Тодруулбал, эрүүл мэндийн салбараас гадна иргэдийн орлогыг хамгаалах, аж ахуйн нэгжүүдэд хөнгөлөлт үзүүлэх зэргээр зардал нэмэгдсэн юм. Өнгөрсөн хагас жилд цар тахлын тухай хууль батлагдсантай холбогдуулан төсвийн зардлыг нэмэхгүйгээр зарим нэг зохицуулалтыг хийх эрх Засгийн газарт очсон. Гэвч төсвийн орлого багассан, зардал нэмэгдсэн учраас төсвийн тодотгол хийхээс өөр аргагүйд хүрсэн.

Сар гаруй хугацааны өмнө ОУВС-аас энэ оны шинэ прогноз гаргасан. Үүний өмнө өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард мөн гаргаж байсан. Тухайн үед цар тахал оны хагас жилд дарагдана гэж тооцоолж байсан ч, тэгсэнгүй. Нөгөөтээгүүр, улс орон бүр иргэдийнхээ орлогыг хамгаалсан, ажлын байрыг хадгалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн, эрүүл мэндийн салбараа анхаарсан төсвийн тодотгол хийж байна. Ингэхдээ ихэнх улс орнууд эдийн засгийн тэлсэн бодлого хийж байна.

Энэ юу гэхээр, эдийн засаг тэр аяараа саарчихсан үед хамгийн том худалдан авагч төр, Засгийн газар байдаг. Хэрэв төрийн худалдан авалт саарвал төсөв улам доройтох эрсдэлтэй. Манай улс ч ялгаагүй.  Энэ онд эдийн засаг хасах нэг хувьд хүрнэ гэсэн таамаг бий бол төр, Засгийн газрын худалдан авалт буурснаар эдийн засаг хасах гурав, дөрөв хувь болж унах магадлалтай. Тиймээс ийм зохицуулалттай төсвийн тодотгол орж ирсэн.

-Төсөв алдагдалтай байгаа энэ үед танах биш улам нэмэгдүүлсэн байна. Тэвчиж болох зардлуудаа тэвчсэнгүй гэсэн шүүмжлэл их байна?

-Төсөв нэмэгдсэн зүйл байхгүй. Эсрэгээрээ урсгал зардлыг 100 гаруй тэрбум төгрөгөөр танасан. Мөн төсвийн 20 гаруй хуудас хөрөнгө оруулалтыг танаж оруулж ирсэн байна лээ. Цар тахлын үед хөрөнгө оруулалт болон урсгал зардлаас танаж, харин эрүүл мэндийн салбар дээр нэмэгдэж орж ирсэн.

-Музей, театр гээд олон барилгын ажлын зардал бий. Эдгээрийг түр царцааж  нэн шаардлагатай салбаруудад зарцуулж болоогүй юм уу?

-Дотоодын худалдан авалтыг дэмжих ёстой гэсэн чиглэлийг барьдаг. Дотоодын аж ахуйн нэгжүүд ажилтай байж худалдан авалт хийнэ. Үүний цаана ажлын байр бий болдог. Төрийн албанд 200 орчим мянган ажлын байр байгаа бол хувийн хэвшилд үлдсэн иргэд ажиллаж байна. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүдийг тодорхой хэмжээгээр бодлогоор дэмжих ёстой. Экспорт саарсан энэ үед дотоодын худалдан авалтаар бизнес эрхлэгчдийг дэмжих ёстой. Дотоодын хамгийн том худалдан авагч нь төр өөрөө байдаг. Гаднын бусад улсад ч гэсэн тэлсэн төсөв буюу худалдан авалтаа өөрсдөө нэмэх зохицуулалт хийж байна.

-Ирэх оноос эдийн засаг огцом сайжирна гэсэн төсөөллийг зарим мэргэжилтнүүд гаргасан байна. Эдийн засгийн цаашдын нөхцөл байдлыг та юу гэж харж байна вэ?

-Олон улсын бүхий л байгууллагууд энэ онд их хүнд байх болов уу гэж харж байна. БНХАУ арав гаруй жилийн өмнө хоёр оронтой тоотой эдийн засгийн өсөлттэй байсан бол сүүлийн жилүүдэд 6-7 хувьд хүрсэн. Энэ онд ОУВС-ийн долдугаар сард гаргасан төсөөллөөр тус улсын эдийн засгийн өсөлт нэг хувьд хүрнэ гэж тооцсон байна лээ.

Манай улсад эдийн засаг ирэх онд сайн байх хэд хэдэн дүр зураг харагдаж байна. Энэ оны хоёрдугаар хагас жил ч гэсэн нэгдүгээр хагас жилтэй харьцуулбал хамаагүй сайжирч гарах байх. Учир нь хамгийн том худалдааны түнш БНХАУ-ын эдийн засаг буцаад сэргэж байгаагийн дээр эдийн засгийн тэлсэн бодлого явуулж байна.

Хоёрдугаарт, дэлхийн зах зээл дээр зэсийн үнэ нэмэгдэж байна. Мөн боомтуудын хөрөнгө оруулалтыг эрчимтэй явуулж оны эхний хэдэн сар зогссон нүүрсний экспорт сайжирч эхэлсэн. Алт, төмрийн үнэ зэрэг гол нэрийн экспортын бүтээгдэхүүний үнэ тогтвортой зэргээс харахад ирэх онд эдийн засаг эрчимтэй сайжрах байх.

-Ирэх оноос бондуудын өр эхэлнэ. Энэ өрөө хойшлуулах уу эсвэл бонд гаргаж төлөх юм уу. Энэ талаар танд мэдээлэл бий юү?

-Тулгаж арга хэмжээ авч болохгүй. Тиймээс Сангийн яамнаас аль хэдийн ажлын хэсэг гаргаж Олон улсын банк санхүүгийн байгууллагатай хамтран ажиллаад эхэлсэн. Бонд аль цаг үед гаргах талаар судалж байна. Хэрэв таатай нөхцөл байдалтай байвал өнөөдөр ч гаргаж болно. Эргэн төлөлтийг түрүүлж хийх эсэх талаар ямар зохицуулалт хийхийг ажлын хэсэг судалж байгаа гэсэн.

 Б.Лхам