2018 он. Индонез улсад Азийн зуны спортын наадам болж, Монголын шилдэг тамирчин Пүрэвдоржийн Орхон алтан медаль хүртэж байв. Тэмцээн өндөрлөсний дараахан түүний допингийн шинжилгээний сорьцоос хориотой эмийн бодис илэрч, Олон улсын допингийн эсрэг агентлагийн дүрэмд хатуу заасны дагуу түүний алтан медалийг хурааж, барилдах эрхийг дөрвөн жилээр хасссан билээ. Энэ дүрмийг тив, дэлхийн тэмцээн уралдаан, олимпын наадамд өрсөлдсөн хэн бүхэн дагаж мөрдөх журамтай. Ингэж гавьяат тамирчин П.Орхон спортын бүх төрлийн тэмцээн уралдаанд оролцох эрхээ 2022 он хүртэл хасуулсан юм. Тэрбээр допинг хэрэглэснээ хүлээн зөвшөөрөхгүйгээр барахгүй манай спортын зарим зүтгэлтний зүгээс арбитрын шүүхэд хүртэл хандаж үзсэн. Гэвч дүрэм бол дүрэм. Допингийн төрлийн бодис илэрвэл энэ нь эцсийн дүн гэж үздэг тул заргалдаад ч тусыг олохгүй.

Тэгвэл Монголчуудын өнө эртний өв соёл болох үндэсний бөх рүү маань допингийн хар сүүдэр дайрч аварга, арслан цолтой бөхчүүд ч нэр холбогдох болсон нь өнөөгийн бодит үнэн. Төрийн наадмын түрүү, үзүүр хүртсэн бөхөөс ч допинг илэрч байна.

Анх 2002 оны баяр наадамд шөвгөрсөн дархан аварга А.Сүхбатаас хориотой төрлийн бодис илэрч, өдгөө 31 бөх болтлоо нэмэгджээ. Гэвч хариуцлагыг тэгш үүрсэн нь цөөн. Допинг хэрэглэсэн бөхчүүдээс цолоо хураалгасан нь Н.Адъяабат, Б.Ганзориг, Б.Суманчулуун нар. 

Допингийн хариуцлага бага цолтонд хатуу тусч, том цолтой бөхийн толгойг илдэг байж болохгүй юм. Хамгийн сүүлийн жишээ гэвэл Э.Оюунболд аварга. Түүнийг аварга болоход Монголчууд төдийгүй Хэнтийчүүдийн магнай тэнийтэл баярласан ч харамсалтай нь удаан үргэлжлээгүй баяр байв. 2019 оны наадмаар түрүүлсэн Э.Оюунболд, өсөх идэр чимэг хүртсэн начин Д.Цэрэнтогтох нараас допинг илэрснийг бүгд мэднэ. Уг асуудалтай холбогдуулан тэдэнд унасан бөхчүүдэд цол нөхөн олгох шийдвэр гарсан ч асуудал аажимдаа бүдгэрч, замхрах тийшээ оржээ. Угтаа бол олон улсын дүрмээр авч үзвэл аварга Н.Батсуурь даян чимэг, өөр бусад бөхүүд начин, харцага, заан цолтой болох байв. Гэвч ийм зүйл болсонгүй. Хоёр жил өнгөрч, дараа дараагийн допингийн асуудал гарсаар.  

Э.Оюунболдын цолыг хураах эсэх нь чухамдаа Ерөнхийлөгчийн мэдэлд бий.

Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын хувьд хурууныхаа үзүүрийг хөдөлгөх төдийд л шударга ёсыг тогтоох боломжтой. Гэвч уг асуудлыг даамжруулсаар хоёр жилийг үдэж буй нь харамсалтай гэлтэй. Түүний бүрэн эрхийн хугацаа ч дуусаж байна. Уг нь тэр өөрөө тамирчин хүн. Их спортыг удирдаж явсан туршлагатай. Энэ утгаараа спортын дүрэм журмыг “А-Я” хүртэл алдаа мадаггүй мэдмээр. Э.Оюунболдын цолыг хураавал Улсын баяр наадмаар сүүлийн хоёр жил допинг хэрэглэсэн бөхчүүдийн асуудлыг ч хөндөж болох байсан. Учир юу гэвэл нутгийнх нь бөх, тодруулбал, Баянхонгор аймгийн бөх Д.Цэрэнтогтохын өсөх идэр чимэг, Б.Бат-Оршихын улсын харцага цолыг хураах нөхцөл үүсэх юм. Мөн барилдах эрх ч үүнд багтана. Энэ шалтгаанаар Ерөнхийлөгч Х.Баттулга шударга ёс тогтоох дургүй байна уу гэх хардлага төрж байна. Э.Оюунболдын цолыг хурааж чадаагүй цаад шалтгаан нь нутгийнхаа бөхчүүдийг хамгаалж үлдэх гэсэн далд нүүдэл биш биз. Хэрэв тийм биш бол Монголын төр өгч чадсан шигээ авч чаддаг байх үлгэр дуурайллыг үзүүлээч. 

А.Сүх