Тулгар төрийн 2230, 2231, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 815. 816, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 110, 111 Ардын хувьсгалын 100, 101 жилийн ойн их баяр наадам дэлгэр сайхан болж өндөрлөлөө. Хүчит бөхчүүдээс шинэ аварга, шинэ арслан төрж, цэц мэргэн харваачдаас нь даян мэргэн мэндэлж, олон сайхан хурдан буян торгон жолоо өргүүлж монгол түмэн дэлгэр сайхан наадлаа.

Монголчууд эртнээс төрийн таван эрдэнэ хэмээн ихэс дээдсийнхээ дээл хувцсыг шинжиж ирсэн. Мандах төрийн малгай, Тэгш төрийн дээл, Бүтэх төрийн бүс, Хан төрийн хантааз, Түших төрийн гутал хэмээн шинждэг энэ уламжлал өдгөө төрийн тэргүүнийхээ үндэсний их баяр наадмаар өмсөж зүүсэн дээл, малгайг хүндэтгэн шинжихээр үргэлжилсэн. Төрийн тэргүүнээр сонгогдсоноосоо хойш анх удаа төрийн баяр наадмаа нээж байгаа Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх энэ жил цэнхэр торгон дээл, цэнхэр оройтой жанжин малгай, үүл, ус, уулан хээтэй мөнгөн тоноглолтой агсарган бүсээр гоёжээ.

Хөх толбот монголчуудын хувьд төрийн тэргүүний өмссөн дээлийн цэнхэр өнгө бэлгэдэл дүүрэн өнгө. Өөдлөн мандахын бэлгэдэл бүхий сампин оройтой жанжин малгай өмссөн төрийний дээл, малгай жимбийтэл таарч, өөлөхийн өөгүй байв.

Харин үүл, уул, усан хээ бүхий агсарган бүсээ бүслэхдээ төрийн тэргүүн буруу харуулаад бүсэлсэн нь зурагчдын дуранд тод үлдсэн байна. Усан хээ нь дээрээ гарч, уулан хээ нь уруугаа харж, үүлэн хээ нь доороо орсон төрийн тэргүүн “Бүтэх төрийн бүс”-ээ буруу харуулаад зүүжээ гэдгийг илтгэнэ.

Гэхдээ энэ бол төрийн тэргүүний гэхээс илүү Төрийн ёслолын албаныханы алдаа. Төрийн ёслол хүндэтгэлийн арга хэмжээг өө сэвгүй, яв цав зохион байгуулж, төрийн тэргүүнийг алдаа мадаггүй хувцаслах нь тэдний үүрэг шүү дээ.

О.Балдан-Очир