Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.18
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

ТАНИЛЦ: Монгол Улсад янжуур тамхи, электрон тамхи импортлогчдын лобби хүчтэй явагдаж буй илрэлүүд

2026-3-09
0
ЖИРГЭХ

Тамхины салбар бол дэлхийн хамгийн зохион байгуулалттай, урт хугацааны стратеги бүхий лобби хийдэг салбаруудын нэг. Энэ салбарынхан зах зээлээ хадгалах, зохицуулалтыг сулруулах, хэрэглэгчийн суурийг алдахгүй байхын төлөө бүхнийг хийдэг. Тухайлбал, тамхи өвчлөлд нөлөөлж байгааг нотолсон шинжлэх ухааны баримтад эргэлзээ төрөх хэмжээнд олон нийтийн санаа бодлыг өөрчилж чадах стратеги боловсруулж, улс төрийн хэлэлцүүлэгт нөлөөлж, зохицуулалтыг сулруулахын тулд иргэний хөдөлгөөн мэт харагдах байгууллагуудыг санхүүжүүлдэг нь дэлхийд ил болсон танигдсан арга нь.

Тамхиныхан тамхины хяналттай холбоотой аливаа хуулийг нэгдүгээрт шууд юу юугүй эсэргүүцдэггүй, хоёрдугаарт судалгаа, эдийн засгийн нөлөөллийг ашигладаг, гурвадугаарт бүтээгдэхүүний ангилал өөрчлүүлэх гэж оролддог. Үүний нэг жишээ нь электрон тамхи хор багатай, тамхинаас гарахад тусладаг бүтээгдэхүүн учраас утаат янжуур тамхинаас ялгаатай зэргээр олон нийтийг төөрөгдүүлдэг. Дөрөвдүгээрт, хууль сулруулах, хойшлуулах, тавдугаарт нийгмийн маргаан үүсгэж, талцуулах загваруудыг ашигладаг байна.

Тамхины лобби илэрч буй эсэхийг дараах шинжүүдээр нь ялгаж болно. Хэрэв доорхоос 4-өөс дээш шинж илэрвэл идэвхтэй лобби явагдаж байх магадлал өндөр юм.

 

 

 

1

Тамхины тухай ямар нэгэн судалгааг тамхины салбар өөрөө санхүүжүүлсэн байх

✓

2

Тамхины бодлогыг чангатгах нь хар зах буюу далд, хууль бус худалдаа ихэснэ гэсэн санал дэвшүүлж гаргаж ирэх

✓

3

Татвар нэмэхийг эсэргүүцэх

✓

4

Вэйпийг тамхи биш гэж ангилах оролдлого хийх

✓

5

Амт, үнэр хориглохыг эсэргүүцэх

✓

6

Хуулийн заалт сулруулах саналууд, Жишээ нь, сургууль орчимд тамхи зарахыг зөвшөөрөхийг ятгах гэх мэт...

✓

7

Хууль, бодлого хойшлуулах оролдлогууд хийх

✓

8

Аль төрлийн тамхийг хор багатай гэсэн мессеж түлхүү явуулах

✓

9

Жижиг бизнесүүдийн нэр барих, жижиглэн борлуулалт гэх мэт...

✓

10

Ажлын байр буурах г.м эдийн засгийн айдас ашиглах

✓

11

Хэрэглэгчийг талцуулах (янжуур vs вэйп)

✓

12

Бодлогыг бүтээгдэхүүний маргаан руу шилжүүлэх

✓

Дээрх үйл ажиллагаа ихэвчлэн шууд бус нөлөөллийн сүлжээгээр явагддаг байна.

Эдгээрээс аргуудыг нь дурдвал:

1. Бодлогод нөлөөлөх

  • Шинэ бүтээгдэхүүн бол тамхи биш гэсэн ангилал гаргуулах гэсэн оролдлого хийх

2. Шинжлэх ухаан ба судалгааг ашиглах

  • Тамхиныхан эрсдэлийг харьцуулсан судалгаа санхүүжүүлэх
  •  Хор багатай гэсэн агуулгууд бүтээж, түгээх
  • Эрдэмтэн, эмч нарыг ашиглах

3. Олон нийтийн санаа бодолд нөлөөлөх

  • Хэрэглэгчдийг “янжуур vs вэйп” гэж хуваах
  • Залуусын хэрэглээ биш, “насанд хүрэгчдийн шилжилт” гэж тайлбарладаг байна.

Дээрх хүснэгт болон гурван аргуудыг харвал, Монгол Улсад бүх төрлийн тамхи импортлогчдын лобби маш хүчтэй явагдаж байгаа нь харагдаж байна.

Аль ч төрлийн тамхин бүтээгдэхүүн ямар ч насны хүнд хортой, эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлдөг нь нэгэнт нотлогдсон. Харин тамхины салбарынхан нийгэмд үргэлж эргэлзээ төрүүлэх замаар борлуулалтаа явуулж, зах зээлээ хадгалсаар иржээ. Үүний нотолгоо нь АНУ-ын тамхины томоохон компанийн “Бидний гол бүтээгдэхүүн бол эргэлзээ” хэмээн дотоод баримт бичигтээ бичсэн нь Сан Франциско дахь Калифорнийн их сургуульд хадгалагддаг ажээ.

Монгол Улсын хувьд Эрүүл мэндийн яамны мэдээлснээр тамхины хэрэглээнээс үүдэлтэй жил бүр 4,300 орчим хүн нас барж байна. Эдгээр нас баралтын 72 хувь нь 70-аас доош насанд тохиолдож байна.

Нөгөөтэйгүүр насанд хүрэгчдийн тамхидалтаас гадна 13-17 насны суралцагчдын 24.8% буюу 4 суралцагч тутмын 1 нь сүүлийн нэг сард электрон тамхи хэрэглэж, 5 суралцагч тутмын 1 нь янжуур тамхи татаж байгаа нь тамхины хэрэглээ огцом нэмэгдэж буйн илрэл бөгөөд тамхи импортлогчдын амжилттай маркетингийн нөлөөнд орж буйг харуулж байна. Жилд 4,300 хүн нас барж байгаа нь л Монгол Улсад өнөөдөр бүх төрлийн тамхины хяналт, зохицуулалтыг эргэн харах илрэл юм.

Вейп, электрон тамхи хэрэглэдэг хүүхдүүдийн хувьд дараа дараагийн хорт зуршилд буюу янжуур тамхи бусад төрлийн хорт зуршилд донтох эрсдэл 3-5 дахин нэмэгддэг талаар Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага болон бусад импакт өндөртэй судалгаануудаар нотлогдсон нь тамхи үйлдвэрлэгчид ирээдүйн хэрэглэгчийн зах зээлээ бэлдэж буйн тод илрэл юм.

Нөгөөтэйгүүр дэлхийн томоохон тамхи үйлдвэрлэгчдийн ихэнх нь янжуур тамхи, электрон тамхи, вейпийг цугт нь үйлдвэрлэж, борлуулж байгаа нь үүний нэг нотолгоо юм.

Эх сурвалжууд:

https://www.who.int/europe/teams/tobacco/who-framework-convention-on-tobacco-control-(who-fctc)

https://www.healthandenvironment.org/resources/resource-library/eh-history/tobacco-doubt-is-their-product?utm

https://www.industrydocuments.ucsf.edu/tobacco/?utm

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
    12 цаг 30 мин
  • Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
    12 цаг 39 мин
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
    12 цаг 47 мин
  • Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ой өнөөдөр тохиож байна
    13 цаг 36 мин
  • Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүсээс эртний чулуун хайрцагтай булш илэрчээ
    13 цаг 41 мин
  • Өвөрхангай аймгийн Засаг даргаар Т.Жамбалцэрэнг томилжээ
    13 цаг 52 мин
  • О.Батжаргал: Төрөө дээдэлдэг ард түмний хувьд төрийн тэргүүний ажил ариун байх ёстой, сэвтээж таарахгүй
    14 цаг 44 мин
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
    15 цаг 7 мин
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
    15 цаг 9 мин
  • Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
    15 цаг 23 мин
  • Ц.Ганзориг: Ерөнхийлөгч гүжир гүтгэлэгт нэр төрөө сэргээлгэх хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд өөрөө шийдвэрээ гаргасан
    15 цаг 33 мин
  • Н.Учрал: Эх хэл бол үндэстний оюун санааны дархлаа, тусгаар тогтнолын баталгаа юм
    15 цаг 35 мин
  • “Pizza Hut” сүлжээ рестораныг үүсгэн байгуулагч Дэн Карни таалал төгслөө
    15 цаг 41 мин
  • Улаанбурхан өвчний дэгдэлтийг таслан зогсоолоо
    15 цаг 52 мин
  • Grammy Awards 2027: Нэр дэвшигчдийн БҮРЭН жагсаалт
    15 цаг 53 мин
  • Роберт Паттинсон дараагийн Жеймс Бондын дүрийг бүтээнэ
    16 цаг 9 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: У.Хүрэлсүхийг яс шалгаж ард түмэнд мэдээлэх хэрэгтэй
    16 цаг 12 мин
  • Х.Нямбаатар: Тайвширч, хууртаж болохгүй. Түүнд маш олон арга заль бий
    16 цаг 12 мин
  • Дархан аваргыг гурвантаа хаясан Сумын заан П.Нямжав
    16 цаг 25 мин
  • Н.Алтанхуяг: Монголын төр шударга, ариун байх ёстой. Огцорлоо гээд асуудлыг орхиж болохгүй
    16 цаг 29 мин
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Дохио!!! Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Өвөлжилтийн бэлтгэл, отор нүүдлийн зохион байгуулалтыг эрчимжүүлэх чиглэл өглөө
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • МУГТ Э.Цэндбаатар энэ бямба гарагт Мухаммад Якубовтой тулалдана
  • ОХУ-ын АНУ-д суугаа Элчин сайд Александр Дарчиев гэнэт нас баржээ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • ПСЖ клубийн алтан эрин үе
  • П.Бат-амгалан дэлхийн аварга болж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчиллээ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
24 баримт
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК