Сүүлийн жилүүдэд сэтгэл судлал, мэдрэлийн шинжлэх ухааны салбарын судалгаанууд Сэтгэл гутрал болон Нойргүйдэл нь хоорондоо нягт холбоотой төдийгүй бие биеэ өдөөдөг “муу тойрог” үүсгэдгийг онцолж байна. Эрдэмтдийн үзэж буйгаар эдгээрийг тусдаа асуудал бус, харин нэг системийн алдагдал гэж харах хандлага нэмэгдэж байгаа юм.
Судалгааны дүнгээр сэтгэл гутралтай хүмүүсийн 60-90 хувь нь нойрны хямралтай байдаг бол архаг нойргүйдэлтэй хүмүүс сэтгэл гутралд өртөх эрсдэл 2-4 дахин өндөр байдаг нь тогтоогджээ. Энэ нь нойрны асуудал нь зөвхөн дагалдах шинж тэмдэг биш, харин өвчний эхлэл, явцад нөлөөлөх чухал хүчин зүйл болохыг харуулж байна.
Мэргэжилтнүүдийн тайлбарласнаар уг холбооны цаана тархины химийн өөрчлөлт гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Тухайлбал, сэтгэл санааг зохицуулах серотонин буурах нь унтах дохио өгдөг дааврын ялгаралтыг алдагдуулж, унтах–сэрэх хэмийг доголдуулдаг байна. Үүний зэрэгцээ Циркадиан хэм буюу биеийн 24 цагийн дотоод цаг алдагдсанаар зарим хүн орой унтаж чадахгүй, зарим нь өглөө хэт эрт сэрэх шинж илэрдэг аж.
Мөн нойрны чанарт ч өөрчлөлт гардаг байна. Судалгаагаар сэтгэл гутралтай хүмүүсийн REM нойр буюу зүүдний үе шат эрт эхэлж, уртсах хандлагатай байдаг бол биеийг амраадаг гүн нойр багасдаг. Үүний улмаас сөрөг дурсамж, сэтгэл хөдлөл тархинд илүү хүчтэй хадгалагдаж, сэтгэл гутрал улам гүнзгийрэх нөхцөл бүрддэг байна.
Нөгөө талаас, стрессийн үед ялгардаг Кортизол даавар шөнийн цагаар өндөр хэвээр байх нь биеийг бүрэн амрах боломжийг хааж, нойргүйдлийг даамжруулдаг болохыг судлаачид анхааруулжээ.
Клиник туршилтуудаас үзэхэд нойргүйдлийг эмчлэх нь сэтгэл гутралын шинж тэмдгийг мэдэгдэхүйц бууруулдаг байна. Тухайлбал, нойрыг сайжруулах сэтгэл заслын арга (CBT-I) нь сэтгэл гутралын дахилтаас сэргийлэхэд чухал нөлөө үзүүлдэг гэж үздэг.
Иймд мэргэжилтнүүд нойрны асуудлыг үл тоомсорлохгүй байхыг зөвлөж байна. Унтах цагийг тогтмолжуулах, дэлгэцийн хэрэглээг багасгах, стрессийг бууруулах зэрэг энгийн дадлууд ч сэтгэл зүйн эрүүл мэндэд эерэг нөлөө үзүүлдэг болохыг онцолжээ.
Дүгнэж хэлбэл, сэтгэл гутрал ба нойргүйдэл нь бие даасан хоёр асуудал биш, харин харилцан хамааралтай эмгэгүүд бөгөөд нойрыг сайжруулах нь сэтгэл зүйн эрүүл мэндийг хамгаалах чухал алхам болохыг судалгаанууд харуулж байна.
Л.Баяр
