Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.18
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Оюу толгойн далимаар дэлхийн дунджийг гүйцэж очсон нь

2026-4-29
0
ЖИРГЭХ

 257 хувийн өсөлт: дундаж орлогод хүрсэн 15 жил

Монгол Улсын эдийн засаг сүүлийн 15 жилд цоо шинэ түвшинд гарлаа. Үүнийг Дэлхийн банкны нэг хүнд ногдох ДНБ-ий өсөлтийн статистик илүү тодорхой харуулж байна.

2010-2024 оны хооронд Монгол Улсын нэг хүнд ногдох ДНБ 2,625 ам.доллароос 6,751 ам.долларт хүрчээ. Энэ нь 15 жилийн хугацаанд 257 хувиар өссөн гэсэн үг. Үүгээрээ  манай улс нэг хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээгээр дэлхийн хамгийн өндөр өсөлттэй 20 орны нэгд багтаж байна. Дунджаар жил бүр манай нэг хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ 275 ам.долларooр өсөж байсан гэсэн үг. Харин үүнд Оюу толгойн хувь нэмэр жил бүр 527 ам.доллар байсныг MMCG-ийн судалгаанаас харж болно.

Гэхдээ энэхүү өсөлт, энэ том хувь нэмэр дардан замаар бий болоогүйг эргэн саная. Гадаад зах зээлийн түүхий эдийн үнээс хамааралтай, 1 хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээгээрээ дэлхийд “ядуувтар” ангилалд ордог байсан Монгол Улсын хувьд эдийн засгийн уналт, сэргэлтийн үе нь Оюу толгой шиг мега төсөлтэй хэрхэн холбогдож байгааг харах нь зарим хүнд “магтуу” санагдаж мэдэх ч үнэндээ бидэнд сургамж юм.

MMCG компанийн гаргасан “Монгол Улсын эдийн засаг, нийгэмд "Оюу толгой" компанийн оруулж буй хувь нэмэр судалгаа”-аар 2011 онд манай ДНБ-ийн өсөлт 17.3 хувь хүрч цойлоход “Оюу толгой” 13.5 хувийг нь бүрдүүлсэн гэж тайлбарлажээ. Өөрөөр хэлбэл, “Оюу толгой” төслийн хөрөнгө оруулалт орж ирээгүй бол эдийн засгийн өсөлт 2011 онд 3.8 хувь байх байсан гэсэн үг. Тэр их өсөлтийн үед дэлхий бидэнд яаж “бөхөлзөж” байсныг гадаадад ертөнцтэй ойр байсан монголчууд илүү их мэдэрсэн нь гарцаагүй. Харин 1 хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээ 2011 онд 1111 ам.доллароор өсөж 3736 ам.доллар болоход “Оюу толгой” компани 647 ам.долларыг нь бүрдүүлсэн байна. Эдийн засгийн төсөөлөл ямар өөдрөг, ирээдүй ямар их гэрэлтэй байсныг энэ хөдөлшгүй тоо бэлхнээ илтгэнэ.

Харамсалтай нь, дотоодын улс төрийн талцал хуваагдлаас болж Оюу толгойн гүний уурхайн хөрөнгө оруулалт 2015 он хүртэл гацаж, гадаад зах зээл дээр түүхий эдийн үнэ унаснаар эдийн засагт туссан гэрэл сарниж, эргээд харанхуй ноёлж эхэлсэн. 2016 онд манай эдийн засаг 21.5%-иар агших байв. Энэ нь таван айл тутмын нэг нь “таг харанхуй” болох бодит аюул нүүрлэсэн гэсэн үг. Энэ үед Оюу толгой ДНБ-ий өсөлтөд 22.7%-ийн бодит дэмжлэг үзүүлснээр манай эдийн засаг 1.5 хувийн өсөлттэй гарчээ. Хэрэв Оюу толгой 2013 оноос зэсээ экспортолж эхлээгүй, гүний уурхайн хөрөнгө оруулалт шийдэгдээгүй байсан бол 2016 онд эдийн засагт “зуд” нүүрлэж 21.2%-иар агших байсныг уг судалгаанаас харж болох нь. Харин 1 хүнд ногдох ДНБ-ний хэмжээ 2011 оныхоос уруудаж, 3607 ам.доллар болсон бөгөөд үүний 20 хувь буюу 719 ам.доллар нь зөвхөн Оюу толгойн “гавьяа” байжээ. Төлбөрийн тэнцэл суларсан, түүхий эдийн үнэ унасан, төсөв алдагдалтай байсан гэхэд зөөлөн “газардсан” байгаа биз.

Харин эдийн засгийн макро орчин харьцангуй тогтвортой он жилүүдэд “Оюу толгой” зөөлөн “газардуулагч” бус хөгжил өөд зүтгүүлэх “бүүст” буюу хурдасгуурын үүрэг гүйцэтгэж иржээ. Энэ нь гүний уурхайн бүтээн байгуулалт шувтрах шатандаа орсон 2022 онд илүү тод мэдрэгджээ. MMCG компанийн судалгаанд “Дэлхийн зах зээл дээрх уул уурхайн түүхий эдийн үнэ эргэн сэргэсэн, гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын ажил эрчимжсэнээр 2018 онд “Оюу толгой” компани эдийн засгийн өсөлтийн хурдасгуурын үүргээ дахин гүйцэтгэсэн.

“Гүний уурхайн олборлолтыг 2023 онд эхлүүлснээр “Оюу толгой” компани Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтөд тогтвортой хувь нэмрээ оруулах нөхцөл бүрджээ” хэмээн дүгнэсэн байна. Мөн Дэлхийн банкны ангиллаар тухайн улсын нэг хүнд ногдох ДНБ 4470 америк доллароос дээш бол дунджаас дээш орлоготой улс орон гэж тодорхойлдог. 2022 оноос Монгол Улсын нэг хүнд ногдох ДНБ 5000 ам.долларт хүрч, дунджаас дээш орлоготой улс орон болсон бөгөөд үүнд Оюу толгой даацтай хувь нэмрийг оруулсан” гэжээ.

Орон нутгаа төвхнүүлсэн хариуцлага

Дэд бүтэц муутай, алслагдмал Монгол оронд уурхай нээгдэнэ гэдэг эрдэс түүхий эд экспортлох тухай асуудал биш. Хөгжил нь “царцсан”, дэд бүтэцгүй, алслагдмал зэлүүд нутагт амьдрал “төвхнөх”-ийн тулд асар их хэрэгцээ шаардагддаг. Ханбогд сумын хүн ам сүүлийн 15 жилд хэд дахин өссөн нь үүний бэлэн жишээ. Хүн нэмэгдэхийн хэрээр хүнс нэмэгдэхээс гадна сургууль цэцэрлэг, эмнэлэг, орон сууц, тог цахилгаан, ус дулааны хэрэгцээ “гал команд” шиг нэхэгддэг.

Энэ суурь хэрэгцээг улсын төсвөөр шийдэхийг хүлээвэл хэдэн арван жил шаардлагатай болох вий. Тиймээс орон нутгаа хөгжүүлэх ачааг уул уурхайн компаниуд үүрэлцдэг.

Оюу толгой 2013 оноос хойш орон нутгийн дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд 248.1 тэрбум, бизнес эрхлэлтийг дэмжихэд 13 тэрбум төгрөг зарцуулжээ. Үүнээс үлэмж хэсгийг нь авто зам барих, тээвэр ложистикийн үйл ажиллагааг сайжруулахад чиглэсэн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтад зарцуулсан байна. Ханбогд сум болон бусад түншлэгч сумдын цахилгаан эрчим хүч, инженерийн шугам сүлжээг сайжруулахад 44.6 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийжээ. Зэлүүд нутаг замтай болно гэдэг хөгжлийн судас нь холбогдож буй хэрэг. 

Эдгээр хөрөнгө оруулалт нь “Оюу толгой” компаниас гадна “Говийн оюу хөгжлийг дэмжих сан”, “Ханбогдын хөгжлийн хурдасгуур Оюу толгойн сан” зэрэг орон нутгийн хөгжилд зориулсан тусгайлсан сангуудаар дамжиж орон нутгийн иргэдэд хүрдэг. MMCG-ийн судалгаанд орон нутгийн зөвхөн дэд бүтэц, бизнесийг дэмжихэд 2013-2024 онд  “Говийн оюу хөгжлийг дэмжих сан”, “Ханбогдын хөгжлийн хурдасгуур Оюу толгойн сан” -аас нийт 261.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдсэн талаар дурджээ. Үүнээс говь нутгийн бизнес эрхлэлт, уламжлалт мал аж ахуйг дэмжиж, ажлын байрыг нэмэгдүүлэхэд 13 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн дэмжлэг үзүүлсэн аж.

Гүний уурхайн хөрөнгө оруулалт эрчимтэй үргэлжилж, бүтээн байгуулалт ид өрнөж байх үед буюу 2017-2018 онд Ханбогд сумын ундны усны эх үүсвэрийг судалж тогтоогоод, ус хангамжийн буюу газрын доорх усыг цэвэршүүлэн, ундны усаар хангах цогцолбор барихад 6.9 сая ам.доллар буюу өнөөгийн үнэ цэнээр 24.6 тэрбум төгрөг зарцуулсан байна. Мөн 640 хүүхдийн багтаамжтай сургууль, 200 хүүхдийн багтаамжтай цэцэрлэгийн цогцолбор барихад 7.2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийсэн.

Орон нутгийн дэд бүтэц, хөгжилд оруулсан хувь нэмрийг нийгмийн хариуцлага гэдэг үгээр тайлбарлахад хангалтгүй. Харин байгалийн нөөцийг хөгжилд шингээхийн төлөөх хариуцлага юм. Тиймээс л бид эдийн засгийнхаа суурийг сайтар “уншиж” ухаж ойлгох нь ирээдүйн хөгжлийн хурднаас хоцролгүй зэрэгцэх нь чухал билээ.

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (2)

  • Vinniy Uso (185.165.240.56)
    REACH OUT TO ALPHA KEY A LICENSED CRYPTO RECOVERY HACKER EXPERT Alphak key recovery surprised me after couple of trials with some fake recovery hacker too but alpha key recovery really amazed me after witness there great work and honesty once it comes to recovery hacking expert alpha key recovery remain the best in the world reach them out now if you are a victim of any kinda scam refering to credit card scam , data lost, crypto investment and many more info below and be a living witness too Mail: [Service@alphakeyrecovery.com](mailto:Service@alphakeyrecovery.com) WhatsApp: +15714122170 Signal: +15403249396 Website: [www.alphakeyrecovery.com](http://www.alphakeyrecovery.com)
    2026 оны 04 сарын 29 | Хариулах
  • Мэри Жордан (105.113.9.201)
    Амьдрал заримдаа маш харгис хэрцгий байж болох ч хууран мэхлэгч хамтрагчтай байх үед бүр ч дор байж болно. Би эхнэр/нөхөр маань түүнтэй нууц амрагийн холбоотой байгааг {jbeespyhack@gm ail c o m}-ийн тусламжтайгаар олж мэдсэн бөгөөд тэр надад түүний мэдэгдэлгүйгээр алсаас төхөөрөмжид нь хандах боломжийг олгосон. Би бүх сошиал медиа аппликейшн, дуудлагын бүртгэл, мессеж, устгасан өгөгдөл, мессежүүдэд хандах боломжтой болсон. Худал хуурмаг, хорон санааны хохирогч болохгүй. Түүнтэй холбогдож, аюулгүй байгаарай.
    2026 оны 04 сарын 29 | Хариулах
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
    11 цаг 40 мин
  • Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
    11 цаг 49 мин
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
    11 цаг 57 мин
  • Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ой өнөөдөр тохиож байна
    12 цаг 46 мин
  • Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүсээс эртний чулуун хайрцагтай булш илэрчээ
    12 цаг 51 мин
  • Өвөрхангай аймгийн Засаг даргаар Т.Жамбалцэрэнг томилжээ
    13 цаг 2 мин
  • О.Батжаргал: Төрөө дээдэлдэг ард түмний хувьд төрийн тэргүүний ажил ариун байх ёстой, сэвтээж таарахгүй
    13 цаг 54 мин
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
    14 цаг 16 мин
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
    14 цаг 19 мин
  • Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
    14 цаг 33 мин
  • Ц.Ганзориг: Ерөнхийлөгч гүжир гүтгэлэгт нэр төрөө сэргээлгэх хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд өөрөө шийдвэрээ гаргасан
    14 цаг 43 мин
  • Н.Учрал: Эх хэл бол үндэстний оюун санааны дархлаа, тусгаар тогтнолын баталгаа юм
    14 цаг 45 мин
  • “Pizza Hut” сүлжээ рестораныг үүсгэн байгуулагч Дэн Карни таалал төгслөө
    14 цаг 51 мин
  • Улаанбурхан өвчний дэгдэлтийг таслан зогсоолоо
    15 цаг 2 мин
  • Grammy Awards 2027: Нэр дэвшигчдийн БҮРЭН жагсаалт
    15 цаг 3 мин
  • Роберт Паттинсон дараагийн Жеймс Бондын дүрийг бүтээнэ
    15 цаг 19 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: У.Хүрэлсүхийг яс шалгаж ард түмэнд мэдээлэх хэрэгтэй
    15 цаг 22 мин
  • Х.Нямбаатар: Тайвширч, хууртаж болохгүй. Түүнд маш олон арга заль бий
    15 цаг 22 мин
  • Дархан аваргыг гурвантаа хаясан Сумын заан П.Нямжав
    15 цаг 35 мин
  • Н.Алтанхуяг: Монголын төр шударга, ариун байх ёстой. Огцорлоо гээд асуудлыг орхиж болохгүй
    15 цаг 39 мин
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Дохио!!! Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Өвөлжилтийн бэлтгэл, отор нүүдлийн зохион байгуулалтыг эрчимжүүлэх чиглэл өглөө
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • МУГТ Э.Цэндбаатар энэ бямба гарагт Мухаммад Якубовтой тулалдана
  • ОХУ-ын АНУ-д суугаа Элчин сайд Александр Дарчиев гэнэт нас баржээ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • ПСЖ клубийн алтан эрин үе
  • П.Бат-амгалан дэлхийн аварга болж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчиллээ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
24 баримт
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК