Өнөөдөр буюу тавдугаар сарын 10-ны энэ өдөр дэлхийн түүхэнд улс төр, дайн тулаан, шинжлэх ухаан, технологи, соёл урлаг, олон улсын харилцаанд нөлөөлсөн олон чухал үйл явдал өрнөжээ.

• ЭРТ ҮЕ БА ДУНДАД ЗУУН

МЭӨ 28 он: Хань улсын хаан Ченгийн үед Хань улсын одон орончид нарны толбыг ажиглан тэмдэглэжээ. Энэ нь нарны толбыг хүний нүдээр ажиглаж, түүхэн сурвалжид үлдээсэн хамгийн эртний тохиолдлуудын нэгэнд тооцогддог.

70 он: Йерусалемийн бүслэлтийн үеэр Ромын жанжин Титус хотын хэрмийн баруун хойд хэсгийг сэтлэхээр довтолжээ. Энэ нь хожим хот бүрэн унах үйл явцын нэг чухал үе болсон юм.

1291 он: Шотландын язгууртнууд Английн хаан I Эдуардын захиргаанд нэгдэхийг зөвшөөрсөн нь Англи, Шотландын харилцаанд шинэ хурцадмал үе эхлэхэд хүргэв.

1497 он: Флоренцийн аялагч Америго Веспуччи шинэ тивийг зорих аялалдаа зөвшөөрөлгүй хөдөлсөн гэдэг. Түүний аяллууд хожим Америк тивийн талаарх Европын ойлголтыг өөрчилсөн юм.

1503 он: Христофер Колумб одоогийн Кайманы арлуудад хүрч, олон яст мэлхий байсныг анзааран “Лас Тортугас” хэмээн нэрлэжээ.

1534 он: Жак Картье Ньюфаундлендийн бүсэд хүрч, Хойд Америк дахь Францын газарзүйн нөлөөг тэлэх эхлэл тавигдав.

• ШИНЭ ҮЕ БА УЛС ТӨРИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ

1655 он: Английн адмирал Уильям Пенн, генерал Роберт Венейблс нарын удирдсан цэрэг Испанийн мэдэлд байсан Ямайкийг эзлэн авчээ. Ингэснээр Карибын тэнгис дэх Английн нөлөө улам бэхжсэн байна.

1768 он: Английн хаан III Жоржийг шүүмжилсэн зохиолч, улс төрч Жон Уилкисийг хорих шийдвэр гарч, Лондон хотод үүнийг эсэргүүцсэн жагсаал өрнөв.

1773 он: Их Британийн парламент Цайны тухай хуулийг баталж, Зүүн Энэтхэгийн компанид худалдааны онцгой эрх олгов. Энэ нь Хойд Америк дахь колониудад эсэргүүцэл дагуулж, улмаар Америкийн хувьсгалын өмнөх хурцадмал байдлыг улам нэмэгдүүлсэн.

1775 он: Филадельфид 13 колонийн төлөөлөгчид нэгдэн Эх газрын хоёрдугаар конгрессийг нээжээ. Энэ нь Америкийн хувьсгалын улс төрийн гол төв болсон юм.

1796 он: Наполеоны удирдсан Францын арми Лоди гүүрний дэргэд Австрийн цэргийг ялж, Италийн аян дайнд томоохон давуу байдал олж авлаа.

1801 он: Ливийн Триполийн захиргаа АНУ-ын эсрэг дайн зарласнаар Барбарын дайн гэж нэрлэгдэх мөргөлдөөний нэг үе эхэлжээ.

• ШИНЖЛЭХ УХААН, НИЙГЭМ, СОЁЛ

1824 он: Лондоны Үндэсний галерей олон нийтэд үүд хаалгаа нээв. Энэ нь Их Британийн дүрслэх урлагийн өвийг олон нийтэд хүртээмжтэй болгосон чухал үйл явдал байлаа.

1833 он: Өмнөд Вьетнамын эзэн хаан Минь Манг жанжин Ле Ван Дуетийн булштай холбоотой шийдвэр гаргасны улмаас бослого дэгдэж, эзэнт гүрний дотоод зөрчил хурцдав.

1837 он: Нью-Йорк хотын банкууд хаалгаа барьснаар санхүүгийн хямрал гүнзгийрч, ажилгүйдэл нэмэгдэв. Энэ нь Америкийн эдийн засгийн томоохон донсолгооны нэг болсон юм.

1844 он: Канадын нийслэлийг Кингстоноос Монреал руу шилжүүлжээ. Энэ нь төрийн төвлөрлийг өөрчлөх шийдвэр байв.

1857 он: Энэтхэгт Британийн ноёрхлын эсрэг томоохон бослого өрнөж, хожим Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын анхны дайн гэж нэрлэгдэх болсон юм.

1872 он: АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд анх удаа эмэгтэй хүн нэр дэвшив. Эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрхийн төлөө тэмцэгч Виктория Вүдхалл ийнхүү түүхэн алхам хийжээ.

1876 он: АНУ-ын тусгаар тогтнолын 100 жилийн ойд зориулсан үзэсгэлэнг Ерөнхийлөгч Улисс Грант, Бразилийн эзэн хаан II Дом Педро нар нээлээ.

1877 он: Румыны парламентын доод танхим Османы эзэнт гүрнээс тусгаар тогтнох асуудлыг хэлэлцэн, улс төрийн томоохон өөрчлөлтийн босгон дээр иржээ.

1908 он: Баруун Виржини мужийн Графтон хотод анх удаа Эхчүүдийн өдрийг тэмдэглэв. Хожим энэ өдөр олон улсад өргөн дэлгэрсэн юм.

1924 он: АНУ-ын Холбооны мөрдөх товчооны анхны даргаар Жон Эдгар Хүүвер томилогдож, энэ албыг олон арван жил хашсан байна.

1954 он: “Билл Хейли ба түүний хамтлаг”-ийн “Цагийг тойрон рок” дуу хөгжмийн жагсаалтыг тэргүүлж, рок-н-ролл урсгалын шинэ эрин эхэлснийг илтгэв.

1962 он: Марвелын алдарт комиксын дүр “Гайхамшигт Халк” уншигчдын хүртээл болж, хожмын поп соёлын томоохон бэлгэдлийн нэг болсон юм.

1970 он: Үндэсний хоккейн лигийн шигшээ тоглолтын долоо дахь тоглолтод Бобби Ор нэмэлт цагт ялалтын гоол оруулж, Бостон Бруинс баг аваргалав. Энэ мөч спортын түүхэнд домог болон үлдсэн.

1975 он: Сони компани дүрс бичлэг тоглуулагч төхөөрөмжөө Японд худалдаанд гаргаж, гэр ахуйн электроникийн шинэ хэрэглээг түгээн дэлгэрүүлэв.

• ДЭЛХИЙН ДАЙН БА ОЛОН УЛСЫН ҮЙЛ ЯВДАЛ

1946 он: АНУ-ын Батлан хамгаалах яам Цагаан элсний туршилтын баазад алсын тусгалтай пуужинг амжилттай туршжээ. Энэ нь дайны дараах пуужингийн технологийн шинэ эрин эхэлснийг илтгэсэн үйл явдал байв.

1948 он: Бүгд Найрамдах Хятад Улсын удирдагч Чан Кайши коммунист хүчний өсөлттэй холбоотой улс төрийн нөхцөлд түр тохиролцоонд хүрэх алхам хийжээ.

1969 он: Вьетнамын дайны үеэр 937 дугаар өндөрлөгийн төлөөх тулаан эхэлж, цус асгаруулсан ширүүн мөргөлдөөн өрнөв.

• ОРЧИН ЦАГ

1981 он: Францын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Франсуа Миттеран ялалт байгуулж, тус улсын тавдугаар Бүгд Найрамдах улсын үеийн анхны социалист удирдагч болов.

1993 он: Тайландын Кадер тоглоомын үйлдвэрт гарсан түймрийн улмаас 156 ажилтан амиа алдсан нь үйлдвэрлэлийн аюулгүй байдлын эмгэнэлт жишээ болсон юм.

1994 он: Нелсон Мандела Өмнөд Африкийн Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөж, тус улсын анхны хар арьст Ерөнхийлөгч болов. Энэ нь арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах дэглэмийн дараах шинэ эрин эхэлснийг бэлгэдсэн түүхэн мөч байлаа.

1997 он: Ираны Хорасан мужид 7.3 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, олон мянган хүн амиа алдан, хэдэн арван мянган хүн орон гэргүй болжээ.

2002 он: ОХУ-д нууц мэдээлэл дамжуулсан нь тогтоогдсон Холбооны мөрдөх товчооны мөрдөгч Роберт Ханссенд бүх насаар нь хорих ял оноов. Энэ хэрэг Хүйтэн дайны дараах хамгийн дуулиантай тагнуулын хэргүүдийн нэг болсон юм.

2005 он: Гүржид айлчилж байсан АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жорж Бушийн амь насанд гар бөмбөгөөр халдахыг завдсан хэрэг гарч, олон улсын анхаарлыг татав.

2012 он: Сирийн нийслэл Дамаскт амиа золиослогч этгээдийн халдлагын улмаас 55 хүн амиа алдаж, 400 хүн шархаджээ. Энэ нь Сирийн мөргөлдөөний хамгийн хүнд цохилтуудын нэг байв.

2013 он: Нью-Йорк хотод Дэлхийн худалдааны төвийн шинэ цогцолборын гол барилга “Нэг дэлхий” төв ашиглалтад орж, Хойд ба Өмнөд Америк тивийн хамгийн өндөр барилга болов.