Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.18
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Хууль бус наймааны эрин үе эхлэх үү?

2026-6-25
0
ЖИРГЭХ

Улсын Их Хурлаар хэлэлцэгдэж буй Тамхины хяналтын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөлд бүх төрлийн амт, үнэртэй тамхин бүтээгдэхүүнийг хориглох зохицуулалт тусгагдсан. Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооноос уг төслийг чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэх санал гаргаснаар энэхүү асуудал бодит шийдвэр болох шатандаа ойртож байна. Хэрэв уг зохицуулалт батлагдвал Монгол Улсад өргөн хэрэглэгддэг гаатай, капсултай буюу хэрэглэгчдийн дунд “хагалдаг тамхи” гэж нэрлэгддэг бүтээгдэхүүнүүд зах зээлээс бүрэн алга болох юм.

Энэхүү саналын цаад зорилго нь хүүхэд, залуусын тамхины хэрэглээг бууруулах, олон нийтийн эрүүл мэндийг хамгаалах явдал. Гэвч бодлого боловсруулахдаа зөвхөн зорилгыг бус үр дагаврыг нь давхар үнэлэх шаардлагатай байдаг. Учир нь эрэлт хэвээр байгаа бүтээгдэхүүнийг хориглох нь хэрэглээг арилгах бус, харин нийлүүлэлтийн сувгийг өөрчлөх эрсдэлтэй. Түүхээс харахад аливаа эрэлттэй бүтээгдэхүүнийг бүрэн хориглосон тохиолдолд зах зээл ихэвчлэн хууль бус хэлбэрээр нөхөгдөж ирсэн байдаг. Тамхины бүтээгдэхүүн ч үүнээс ялгаагүй.

Хэрэглэгчдийн хүсэж буй бүтээгдэхүүн албан ёсны худалдаанаас алга болсон ч хил дамнасан хууль бус худалдаа, жижиглэнгийн далд борлуулалт, гарал үүсэл тодорхойгүй бүтээгдэхүүний эргэлт нэмэгдэх магадлал өндөр байдаг. Монгол Улсын хувьд энэ эрсдэл бүр ч бодитой. Учир нь өнөөдөр ч “шагийн тамхи” хэмээн нэрлэгддэг, хилээр хууль бусаар нэвтэрсэн бүтээгдэхүүнүүд зах зээл дээр оршсоор байна.

Хэрэв хэрэглэгчдийн эрэлт өндөртэй бүтээгдэхүүнийг хууль ёсны сувгаар худалдаалах боломжийг бүрэн хаавал уг эрэлт хууль бус сувгаар нөхөгдөх нөхцөл бүрдэх юм. Үүний үр дүнд төр татварын орлогоо алдахаас гадна хэрэглэгчид чанарын хяналтгүй, гарал үүсэл нь тодорхойгүй бүтээгдэхүүн хэрэглэх эрсдэлтэй болно. Өөрөөр хэлбэл, зах зээл дээрх бүтээгдэхүүний аюулгүй байдал, хяналт сулрах магадлалтай. Олон улсын туршлагаас харахад ийм эрсдэл онол төдий зүйл биш юм. Австрали улс сүүлийн арван жилд дэлхийн хамгийн өндөр тамхины татварын бодлогыг хэрэгжүүлсэн орнуудын нэг болсон. Гэвч татварын огцом өсөлттэй зэрэгцэн хууль бус тамхины зах зээл эрчимтэй тэлжээ. Австралийн албан ёсны болон судалгааны байгууллагуудын сүүлийн тооцоогоор тус улсын хууль бус тамхины зах зээлийн хэмжээ 5.6 тэрбум австрали долларт хүрсэн бөгөөд нийт тамхины зах зээлийн талаас илүү хувийг эзлэх хэмжээнд хүрсэн байна.

Мөн зарим тооцоогоор Австралид хэрэглэгдэж буй тамхи, никотин агуулсан бүтээгдэхүүний 80 хүртэлх хувь нь хууль бус эх үүсвэртэй болсон гэж мэдээлэгдэж байна. Үүний улмаас Австралийн Засгийн газар жил бүр хэдэн тэрбум долларын татварын орлого алдаж, хууль бус тамхины худалдаа нь зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүлэглэлүүдийн томоохон орлогын эх үүсвэр болсон талаар хууль сахиулах байгууллагууд анхааруулж байна. Шинэ Зеланд болон Канад зэрэг орнуудад ч тамхины бүтээгдэхүүний үнэ өсөх, зохицуулалт чангарах үед хууль бус худалдааны хэмжээ нэмэгдсэн талаар судалгаа, хэвлэл мэдээллийн эх сурвалжууд мэдээлсээр ирсэн.

Мэдээж амт, үнэртэй тамхины хэрэглээг бууруулах зорилго буруу биш. Гэвч тухайн бүтээгдэхүүний эрэлт бодитоор оршин байгаа нөхцөлд хориг нь ямар үр дагавар үүсгэхийг урьдчилан тооцох шаардлагатай. Хэрэв хууль ёсны зах зээлээс бүтээгдэхүүн алга болж, оронд нь хууль бус худалдаа цэцэглэвэл эрүүл мэндийг хамгаалах зорилго биелэхгүйгээс гадна татварын орлого буурч, далд эдийн засаг тэлэх сөрөг үр дагавар гарч болзошгүй. Тиймээс амт, үнэртэй тамхийг хориглох асуудлыг зөвхөн эрүүл мэндийн бодлогын хүрээнд бус, хууль бус худалдаа, татварын орлого, хил гаалийн хяналт, хэрэглэгчийн зан төлөв зэрэг олон хүчин зүйлийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай байна. Эс бөгөөс сайн зорилготой бодлого бодит амьдрал дээр эсрэг үр дүн авчрах эрсдэл үргэлж байдаг.

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • 2026 оны өвлийн монгол хэл бичгийн болон элсэлтийн шалгалтын бүртгэл энэ сарын 23-нд дуусна
    10 цаг 38 мин
  • Улс хоорондын шуудан илгээмжийн нийт бараа эргэлт 40.5 хувиар өсжээ
    10 цаг 46 мин
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
    10 цаг 55 мин
  • Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 120 жилийн ой өнөөдөр тохиож байна
    11 цаг 43 мин
  • Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүсээс эртний чулуун хайрцагтай булш илэрчээ
    11 цаг 48 мин
  • Өвөрхангай аймгийн Засаг даргаар Т.Жамбалцэрэнг томилжээ
    11 цаг 59 мин
  • О.Батжаргал: Төрөө дээдэлдэг ард түмний хувьд төрийн тэргүүний ажил ариун байх ёстой, сэвтээж таарахгүй
    12 цаг 52 мин
  • Азийн Испорт болон оюуны анхдугаар наадам 2027 оны арваннэгдүгээр сард болно
    13 цаг 14 мин
  • Я.Содбаатар: 2019, 2020 оны намын санхүүжилтэд хөндлөнгийн аудит оруулна
    13 цаг 17 мин
  • Өнөөдөр "Олон улсын оюутны эрхийг хамгаалах өдөр"
    13 цаг 31 мин
  • Ц.Ганзориг: Ерөнхийлөгч гүжир гүтгэлэгт нэр төрөө сэргээлгэх хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд өөрөө шийдвэрээ гаргасан
    13 цаг 41 мин
  • Н.Учрал: Эх хэл бол үндэстний оюун санааны дархлаа, тусгаар тогтнолын баталгаа юм
    13 цаг 43 мин
  • “Pizza Hut” сүлжээ рестораныг үүсгэн байгуулагч Дэн Карни таалал төгслөө
    13 цаг 48 мин
  • Улаанбурхан өвчний дэгдэлтийг таслан зогсоолоо
    14 цаг 0 мин
  • Grammy Awards 2027: Нэр дэвшигчдийн БҮРЭН жагсаалт
    14 цаг 1 мин
  • Роберт Паттинсон дараагийн Жеймс Бондын дүрийг бүтээнэ
    14 цаг 16 мин
  • Л.Мөнхбаясгалан: У.Хүрэлсүхийг яс шалгаж ард түмэнд мэдээлэх хэрэгтэй
    14 цаг 20 мин
  • Х.Нямбаатар: Тайвширч, хууртаж болохгүй. Түүнд маш олон арга заль бий
    14 цаг 20 мин
  • Дархан аваргыг гурвантаа хаясан Сумын заан П.Нямжав
    14 цаг 33 мин
  • Н.Алтанхуяг: Монголын төр шударга, ариун байх ёстой. Огцорлоо гээд асуудлыг орхиж болохгүй
    14 цаг 37 мин
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Дохио!!! Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Өвөлжилтийн бэлтгэл, отор нүүдлийн зохион байгуулалтыг эрчимжүүлэх чиглэл өглөө
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • Яруугийн уугуул Яруухан гарьд М.Лхагвагэрэлийн тухай сонирхолтой 24 баримт
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Г.Тэмүүлэн: Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалахад төсөв мөнгө харамлах шаардлаггүй
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • МУГТ Э.Цэндбаатар энэ бямба гарагт Мухаммад Якубовтой тулалдана
  • ОХУ-ын АНУ-д суугаа Элчин сайд Александр Дарчиев гэнэт нас баржээ
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • FIBA 3x3 AmeriCup 2026 тэмцээний тойм
  • Экспорт өмнөх оны мөн үеэс 45.3 хувиар өсжээ
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • ПСЖ клубийн алтан эрин үе
  • П.Бат-амгалан дэлхийн аварга болж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчиллээ
  • ОХУ-ын талд тагнуул хийсэн гэх сэжгээр АНУ-ын армийн алба хаагчийг Их Британид баривчилжээ
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
24 баримт
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • Этгээд хоригтой 24 улс
  • 24 БАРИМТ: Дэлхий дээрх бидний анзаардаггүй "этгээд" баримтууд
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК