Энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар манай улсын нийт гадаад өр 23.5 тэрбум ам.доллар буюу өнөөгийн ханшаар тооцвол 49.7 их наяд төгрөг хүрсэн хэмээн Сангийн сайд Б.Чойжилсүрэн өнгөрсөн долоо хоногт мэдээлсэн нь эдийн засгийн шинжээчдийн анхаарлыг татаад байна. Түүний мэдээлсэн эргэлзээгүй бол манай улсын нийт гадаад өр энэ оны хүлээгдэж буй Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 210 хувийг даваад байна гэсэн үг. Сангийн сайдыг мэдээлэл хийсний дараа гаднын хөрөнгийн зах зээл дээр арилжаалагдаж буй манай улсын бондын ханш унасан бөгөөд дотооддоо хууль бусаар санхүүжүүлсэн, төсөвт тусгагдаагүй хэд хэдэн хөтөлбөрийг зогсоож буйгаа мэдэгдсэн. Хууль зөрчин санхүүжүүлсэн “Сайн” нэртэй хөтөлбөрүүдийг зогсоолоо хэмээн мэдэгдсэний цаана нэгдсэн төсвийн орлого 1.8 их наяд төгрөгөөр тасарсан зэрэг бодит үнэн буй. Ийм байхад Төсвийн хууль зэрэг бусад хууль тогтоомжийг зөрчин зарлагаа өсгөсөн нь нэг ёсондоо ард түмнийхээ өрийг л нэмэгдүүлсэн ноцтой алдаа гэсэн Сангийн сайдын үг үнэний ортой.

Гэхдээ хамгийн хачирхалтай нь гадаад өрийг нэмэгдүүлсэн, хууль бус хөтөлбөрийг санхүүжүүлсэн хүмүүс нь хариуцлага хүлээхийн оронд тушаал дэвшээд явж байгаа нь эргээд Сангийн сайдын үгийг эргэлзээнд оруулж байна. Учир нь, С.Баярцогтыг Сангийн сайд байхад хэлтсийн дарга байснаа АН-ын Засгийн газрын үед тушаал дэвшин Сангийн яамны Санхүүгийн бодлогын газрын дарга болоод Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газрын үед ч Санхүүгийн бодлого, өрийн удирдлагын газрын даргаар үргэлжлүүлэн ажиллаж байсан Б.Нямаа өдгөө Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх болоод байгаа. Санхүүгийн бодлого, өрийн удирдлагын газар гэдэг бол нэг ёсондоо Засгийн газрын өр, хэрэгжүүлэх хөтөлбөр, гаднын хөрөнгийн зах зээлд улсын нэр хүнд хэр байх зэргийг тодорхойлдог газар. Товчхондоо өнгөрсөн дөрвөн жил Ардчилсан намын Засгийн газрын хийсэн ажил, хэрэгжүүлсэн бодлого буруу байсан бол үүрэлцэх хүмүүсийн нэг нь яах аргагүй Сангийн яамны Санхүүгийн бодлого, өрийн удирдлагын газрын дарга нь. Б.Нямаа зөвлөх Чингис, Самурай бонд муухай, “Сайн” хөтөлбөрүүд муу гэж ярих ёсгүй, тодруулбал эрхгүй хүн. Энэ талаар баримт өгүүлье.

2014 оны нэгдүгээр сарын 24. Монгол телевизийн “Оргил цаг” мэдээллийн хөтөлбөрийн зочноор Сангийн яамны Санхүүгийн бодлого, өрийн удирдлагын газрын дарга Б.Нямаа оролцлоо. Тэрбээр “... самурай бонд эдийн засгийг урт хугацаанд дэмжих төслүүдэд зарцуулагдана. Японы зах зээлээс цаашдаа томоохон хэмжээний хөрөнгө оруулалтыг татах, тэндээс санхүүжилтийн эх үүсвэрийг босгох бололцоотой болж байгаа... ” гэж ярьж байлаа. Энэ ярилцлагаас Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Нямаа тухайн үед ард түмний тархийг хэрхэн угааж байсныг харж болно. Үнэхээр л Чингис, Самурай бонд өнөөдөр яриад байгаачлан муугийн жишээ нь үнэн бол шүү дээ. Түүний ярилцлагаас сонирхуулъя.

- Сэтгүүлч: Гадаад дотоодын шинжээчид Монгол Улс ойрхон бонд гаргах нь эрсдэлтэй, сөрөг талууд их бий гэх юм. Өрийн хэмжээ хэтэрчихсэн байгаа юу?

- Б.Нямаа: Монгол Улсын өрийн хэмжээг Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулиар тогтоож өгсөн хязгаарт барих ёстой. Энэ нь  2013 оны хувьд ДНБ-ний 50 хувьтай тэнцэх хэмжээнд байх ёстой гэсэн хязгаартай. Өнгөрсөн оны эцсийн байдлаар 49.7 хувьтай тэнцэх хэмжээнд гарсан байгаа. Самурай бонд энэ өрийн хязгаарт багтаж гарч байгаа. Цаашдаа бид эдийн засгийн идэвхжүүлэх энэ чиглэлээр тодорхой хэмжээний санхүүжилтийн эх үүсвэр босгох шаардлага гарна гэж байлаа.

Тэрбээр мөн л Үндэсний олон нийтийн телевизэд өгсөн ярилцлагадаа “Монгол Улс өрийн хязгаараа эвдээгүй” хэмээн баталж байлаа. Түүний МҮОНТ-д өгч байсан ярилцлагыг хүргэе.

- Сэтгүүлч:Энэ онд улсын өр дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 40 хувиас хэтрэх ёсгүй хуулийн зүйл заалттай. Сая 290 сая ам.доллартай тэнцэх 30 тэрбум иенийн “Самурай” бонд гаргалаа. Энэ нь хуульд заасан өрийн дээд хязгаарыг эвдсэн гэж үзэж болох уу?

- Б.Нямаа:Бид энэ онд манай улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 20.5 их наяд төгрөг хүрнэ гэж тооцсон. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулиар улсын өр үүний 40 хувиас хэтрэх ёсгүй гэсэн үг л дээ. Үүгээр тооцвол өмнөх дээрээ нэмж энэ онд 1.5 их наяд төгрөгийн зээл авах бололцоотой гэсэн судалгаа гарсан. Тиймдээ ч энэ оны төсөвт шинээр үүсгэх өрийг 1.5 их наяд төгрөг байхаар тусгаж өгсөн. Үүнд гадаадын төдийгүй, дотоодын зах зээлд гаргах бонд бүгд багтах ёстой. Хөгжлийн банкны сая арилжаалсан 290 сая ам.доллартай тэнцэх 30 тэрбум иенийн бонд дээрх 1.5 их наяд төгрөгийн хүрээнд гарсан юм. Өөрөөр хэлбэл, энэ онд тодорхой хэмжээний орон зай гарсан учраас “Самурай” бондыг Японы зах зээлд арилжаалсан гэж ойлгож болно.

- Сэтгүүлч:Энэ онд дотоодын нийт бүтээгдэхүүн тооцоолсон хэмжээнд хүрэхгүй бол, нэмж бонд гаргах асуудал нэлээд хүндрэлтэй болох нь ээ?

- Б.Нямаа:Энэ онд манай дотоодын нийт бүтээгдэхүүн төлөвлөсөн, тооцоолсон хэмжээнд хүрэхгүй бол Засгийн газар бонд болон шинээр үүсгэх өрөө багасгах шаардлага гарна. Тэр ч үүднээс холбогдох байгууллагууд эрсдэлийг урьдаас тооцож, нийт гаргахаар төлөвлөсөн “Самурай” бондын тал орчим хувийг гаргалаа. Оны дундаас эдийн засгийн байдал тодорхой болохоор хэдий хэмжээний бонд нэмж гаргах вэ гэдгээ тооцоолох боломжтой болно гэж ярьж байжээ. /http://www.mnb.mn/i/15790/

Сангийн сайдын мэдээлэлд дурдсан гадаад өрийн хэмжээ хэтрэхэд гол нөлөө үзүүлсэн бондуудыг Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Нямаа лав тухайн цаг үед магтан сайшааж байж гэдэг нь дээрх хоёр ярилцлагаас харагдана. Тэгвэл эндээс Ардчилсан намын үед албан тушаалд томилогдсон, улсын санхүү, өрийн бодлогыг дөрвөн жил хариуцсан залуу Ардын засгийн үед яагаад дахин тушаал дэвшив гэдэг сонирхолтой асуулт урган гарна. Боловсон хүчний нөөц бололцоо сайтай гэдгээрээ гайхуулдаг намынхан яагаад заавал АН-ын тамгатай, Чингис, Самурай бондод оролцоотой, “Сайн” хөтөлбөрт хүрэлцээтэй хүнээр Ерөнхий сайддаа зөвлүүлээд байна вэ. Арай бонд авахад гарын үсэг зурсны гавьяа нь энэ засгийн үед үнэлэгдээд байгаа юм биш биз. Тэгвэл МАНАН Монголын улс төрөөс мөддөө сарнихгүй гэдэг улс төр судлаачдын үг үнэн болж таарах нь. Б.Нямааг АН-ын лидер С.Баярцогтын баруун гар гэдэг, бас сонгуулийн өмнөхөн боловсруулсан таван “Сайн” хөтөлбөрийн авторын нэг гэдэг шүү дээ.