Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж засаглалын хямралаа засах сонгуулийн амлалттайгаар парламентад 65 буюу үнэмлэхүй олонхийн суудал авсан МАН үндсэн ажлынхаа ард бараг гарчихлаа. Энэ хүрээнд Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслөөр Ард нийтийн санал асуулга явуулах хугацааг ирэх сарын 30, 31-нд, гадаадад оршин суугаа иргэдийн дунд 19, 20-нд товлосон нь эхний ээлжид дэмжлэг хүлээв. Гэвч санал асуулга явуулах зардлын хэмжээг 29 тэрбум байхаар төлөвлөсөн нь зарим шүүмжлэл дагуулж буй.
Өмнөх парламентын үед Н.Батбаяр нарын гишүүдийн зүгээс өргөн барьсан Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийн хүрээнд нийт 5.5 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт гаргаж Ард нийтийн санал асуулга явуулахаар төлөвлөсөн ч, хөрөнгийг хаанаас хуваарилах нь тодорхойгүй байсаар үндсэн төслийнхөө хүрээнд бүдгэрсэн. Харин энэ удаад Ард нийтийн санал асуулга явуулахад Ерөнхийлөгчийн сонгуультай дүйцэхүйц хэмжээний зардал гаргах санал гарсан нь энэ. Гэвч энэ мөнгийг хаанаас гаргах нь өнөөг хүртэл тодорхойгүй байна. Ард нийтийн санал асуулга явуулах тухай тогтоолд санхүүжилтийг Засгийн газрын нөөц сангаас гаргахаар, бүр тодруулбал “Тогтоосон зардлыг холбогдох хууль тогтоомжид нийцүүлэн шийдвэрлэхийг Монгол Улсын Засгийн газарт (У.Хүрэлсүх) даалгасугай” хэмээн заасан ч Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын Л.Оюун-Эрдэнэ “Засгийн газрын нөөцөөс ийм дүнтэй мөнгө гарах ямар ч боломжгүй. Энд байгаа тоо нөөц хөрөнгийн нийт дүнгээс ч их байна. Нэгдүгээрт, жилийн эцэс болж буй тул Засгийн газрын нөөц сангийн мөнгө бараг дуусчихсан. Хоёрдугаарт, Үндсэн хуулийн цэцийн энэ оны тавдугаар сарын 27-ны дүгнэлтээр “Сонгууль болон сонгуультай төстэй бусад үйл ажиллагааны зардлыг Засгийн газрын нөөц сангаас санхүүжүүлэхийг Засгийн газарт даалгах нь Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжийг зөрчиж байна” гэж үзсэн. Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуульд Засгийн газрын нөөцийн хөрөнгийг байгалийн гамшиг, аюулт үзэгдэл зэрэг урьдчилан тооцох боломжгүй зүйлд зарцуулна гэж тусгасан. Тиймээс санхүүжилтийг яаж шийдэхээ ярилцах хэрэгтэй” гэсэн хариуг өгсөн.
Сайд Л.Оюун-Эрдэнийн хэлснээр Ард нийтийн санал асуулга явуулах зардлыг Засгийн газрын нөөц хөрөнгөөс гаргасан тохиолдолд тэр нь Үндсэн хуулийн зөрчил бол Цэцэд дуудагдах хэрэг. Хоёрдугаарт, У.Хүрэлсүхийн танхимд ийм хэмжээний нөөц хөрөнгө байхгүйг тэрбээр гишүүдэд учирласан нь энэ. Харин “УИХ тарж, ард нийтийн санал асуулгатайгаа хамт сонгууль явуулах хувилбарыг ярьж байгаа” тухайгаа УИХ-ын дарга Г.Занданшатар сэтгүүлчидтэй уулзах үеэрээ онцолжээ. Тэрбээр “УИХ-ын даргын дэргэдэх зөвлөл болон гишүүдийн түвшинд энэ асуудал яригдаж байгаа. Энэ бол боломжит хувилбар. Ард нийтийн санал асуулгынхаа ирцийг хүргэх, ардчиллаа аврах, парламентын засаглалаа хамгаалж үлдэх үүднээс ийм санаачилга гаргая гэж ярьж байна. Гэхдээ улс төрийн үр дагаварын хувьд улс орныхоо тогтвортой байдлыг хангах, цаашдаа ийм асуудал байнга хөндөгддөг болох вий гэх мэт эрсдэлүүдийг тооцож байж шийдэх асуудал.
Ард нийтийн санал асуулга явуулах зардлын хэмжээг бууруулахыг Сонгуулийн ерөнхий хорооноос шаардаж байгаа. Бүх зардал нь нийлээд 30 тэрбумд хүрэх тооцоо гарчихаад байна шүү дээ. Санал асуулга зохион байгуулах бүх байгууллага зардлаа бууруулах ёстой. Мөн цаг агаарын нөхцөл байдлыг судлаад санал асуулга явуулах товоо тодорхой болгоно. Цаг уур, орчны шинжилгээний газар цаг агаарын нөхцөл байдлыг ирэх (энэ) долоо хоногт нарийвчилж гаргаж өгнө. Үүнээс гадна дээр ярьсан хувилбар тодорхой болсны дараа ард нийтийн санал асуулга явуулах тухай тогтоолоо батална” гэжээ.
Эндээс харахад Ард нийтийн санал асуулга явуулах зардлыг шийдэх Г.Занданшатар даргын шийдэл нь юу вэ? Үүний санал асуулгатай хамт сонгууль явуулах гээд байна уу? гэдэг нь анхаарал татаж эхэллээ.
Г.Эрхэс
