Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар гэж байлаа. АН-ын үед. Норовын Алтанхуягийг Ерөнхий сайдаас нь, намын даргатай нь хамт унагаасан үе юм. Тэртээх 2014 он. Тэгэхэд Ч.Сайханбилэг танхимынхаа Эрүүл мэнд, спортын сайдгүйгээр 40 дэх хоногтойгоо золгож асан удаатай. Хуульд зааснаар Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн албан тушаалаас огцорсон, чөлөөлөгдсөн тохиолдолд орны хүнийг 30 хоногийн дотор УИХ-д танилцуулж, нөхөн томилох үүрэгтэй байсан ч МАХН-тай “хамтарсан” АН-д сайдын томилгоо асуудал байв. Үүгээр Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг хуулиа биелүүлэхгүй яг 10 хоносон. Засгийн газрын гишүүнийг нөхөн томилоогүй тохиолдолд хариуцлага тооцох заалт хуульд байдаггүй нь Ерөнхий сайдын албатай түүнийг санаа амар байх шалтгаан болсон. Гэхдээ үүний цаана Ерөнхий сайдаас үл хамаарах шалтаг, шалтгаан ч бас байгааг бүгд мэдэж байсан юм.

Эрүүл мэнд, спортын сайд асан Г.Шийлэгдамбыг албан өрөөнөөсөө хуулийнханд саатуулагдсаны дараа энэ салбарыг удирдах марафон МАХН-д өрнөж эхэлсэн. Хамтарсан Засагт багтсан "Шударга ёс” эвслээс МАХН-д "өмчлөгдсөн” суудал учир ингэхээс ч өөр аргагүй байсангүй. Улмаар МАХН-ын Гүйцэтгэх товчоо хуралдаж Л.Жамбалжавын нэрийг дэвшүүлсэн ч Ерөнхий сайд бүрэн эрхийнхээ хүрээнд татгалзсан хариу өгсөн байдаг. Ерөнхий сайдын татгалзсан шалтгаан, МАХН-ын дараагийн нүүдэл цаашид ил болсноор Н.Энхбаяр Шадар сайд, Ц.Оюунбаатар Эрүүл мэнд, спортын сайд болох тухай яриа улс төрийн хүрээнийхэн дунд өрнөж байлаа шүү дээ.

Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газраас Ерөнхий сайдад хүргүүлсэн албан бичиг, Ерөнхийлөгчийн хуулийн бодлогын зөвлөхийн тайлбараар Н.Энхбаярыг ялгүйд тооцох хугацаа дуусгавар болоогүй учраас Шадар сайд болох нь байтугай улс төрийн ямар ч албан тушаал хаших боломжгүй байв. Гэхдээ асуудал маргаантай хэвээр явсаар эцэстээ нэг мөр болсон. МАХН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч Ц.Шаравдорж намын даргынхаа улс төрийн албан тушаал хаших эрх хязгаарлагдсан хэвээр байгаа тухай сонинд өгсөн ярилцлагадаа тодорхой дурдсан. Харин Х.Тэмүүжин гишүүн Өршөөлийн хуулиар ялыг бүхэлд нь өршөөсөн гэж тайлбарласан байлаа. Өөрөөр хэлбэл, Н.Энхбаяр төрийн албан тушаалд сонгогдож, томилогдоход харшлах эрх зүйн болон бусад ямар нэг хүчин зүйл байхгүй гэдгийг онцолж байсан удаатай. Ийм нэг хэнийх нь үнэн болох нь тодорхойгүй, өөрөөрийнхөө үзэмжээр тайлбарласан зөрөлдөөнөөс үүдэн Засгийн газрын танхим бүрэлдэхүүнээсээ хоёр ч сайдаа буюу Эрүүл мэндийн сайд дээрээ Шадар сайдаа нэмж алдсан удаатай.

Уг нь хуулийг нэг мөр л ойлгож, тайлбарладаг баймаар. Асуудалд цэг тавьж хуулийг тайлбарлах эрх уг нь Улсын дээд шүүхэд бий. Гэвч тэд ч таг чиг. Айсных уу, арьсаа бодсоных уу, бүү мэд.

Хэрвээ Н.Энхбаяр ялтайд тооцогдож буй бол түүнд томилогдох эрх үгүй байв. Туршлагатай улстөрчийн хувьд өөрөө ч үүнийгээ хамгийн сайн мэдэх хүний нэг. Ялгүй болсон бол АН, "Шударга ёс” эвслийн хооронд байгуулсан гэрээ ёсоор Н.Энхбаяр Ч.Сайханбилэгийн танхимд Шадар сайдын хувиар суух нь цаг хугацааны л асуудал байв. Гэхдээ асуудлын энэ асуудлын шийдэл нь Н.Энхбаярыг Шадар сайдаар ажиллуулах нь хэр зохистой болох, ямар нөлөө, уршиг дагуулах гэсэн өөр нэг зарчмын асуудалд болж байсан хэрэг. Нөгөө талаар энэ мэт "тоглоомын” гэмээр улс төрийн ард Монгол төрийн босго улам доошилж, намссаар буйд асуудлын бас нэг зангилаа оршиж байлаа.

"Тоглоом”-ын улс төрийн хүүхэлдэй болчихоод байгаа Ц.Оюунбаатар үүний нэг жишээ болсон нь ганц үнэн. УИХ-д суух эрх нь нээлтгэй байхад намын дарга Н.Энхбаярынхаа хэрхэн лүндэгнэхийг хүлээж, байсхийгээд Төрийн ордонд зангиа зүүн зочилдог ч тангаргаа өргөж чадалгүй буцаад л гараад явчихдаг үзэгдэл 2012-2013 онд үргэлжилж байсныг хүмүүс мартаагүй. Арайхийж УИХ-ын гишүүн болсныхоо “өр”-ийг төлөхийн тулд бас жил гаруй хугацаанд Н.Энхбаярыг өршөөлд хамруулах хуулийн төсөл сугавчилж гүйсэн. Хуулийн төсөл нь санасны дагуу батлагдаагүй ч МАН-ын зургаан сайдыг Засгийн газраас гаргасньг дараа Эвслийн бүлгээс дэмжлэг хүлээн Шадар сайдын сууцалд заларсан энэ эрхэм Эрүүл мэнд, спортын сайдын албан тушаалд горилогч болчихоод гүйж явсан нь саяхан. Н.Энхбаяр даргынхаа улс төрийн замналыг үргэлжлүүлэх, буурийг нь засах ганцхан шалтгаанаар шүү дээ.

Санаж байгаа бол Ц.Оюунбаатар Шадар сайд болсныхоо дараа гишүүдийн асуултад "Шадар сайдын суудал шагнал биш. Монгол төрийн ажил. Би Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газарт биш, Монгол Улсад ажиллана. Тэр утгаараа хэн нэгний төлөө, намын тусын тулд ажиллахгүй” гэдгээ илэрхийлж байв. Харин удалгүй тэрбээр "Шадар сайдын асуудлыг МАХН дээр ярьсан. "Шударга ёс” эвслийн тэргүүн нь төрийн өндөр албан тушаалд байж, улс төрийн сонгуульдаа бэлдэх нь зүйтэй гэдэг шийдвэр гарсан. Үүнийг би хүлээн зөвшөөрч байгаа. Энэ хүрээнд намын бүлгээс Ерөнхий сайдад нэрсийг өргөн барьсан. Одоо бол Ерөнхий сайдын шийдэх асуудал үлдсэн” хэмээн ярьж байлаа.

Ц.Оюунбаатар "Зангиатай зочин”-ы дүр бүтээж явах тэр үедээ Н.Энхбаярыг УИХ-д орж ирэх боломж бололцоо нь бүрдвэл баяртайгаар хүлээж авахаа илэрхийлж байсан. Өршөөлийн хуулийг өргөн барьж, УИХ-аар батлуулсан хүн нь ч тэр. Энэ бүхнээс үзвэл Ц.Оюунбаатар Н.Энхбаярт өртэй биш, харин ч гавьяатай байж мэдэх.

Гэхдээ өөрийг нь ямар ч байсан УИХ-ын гишүүн болгосон өрийг өчигдөр Өршөөлийн хуулиар, өнөөдөр Шадар сайдын суудлаар "төлөх” гэж мачийж яваа нь маргашгүй үнэн байв. (Яг үнэндээ Н.Энхбаяр махийлгаж байгаа гэж хэлбэл үнэнд илүү ойр сонсогдоно) Н.Энхбаярын хувьд өгч чаддаг шигээ авч чаддаг нэгэн. Улс төрд Энхбаяризм болтлоо өргөжсөн энэ арга нь Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газарт Ц.Оюунбаатараар дамжин тодорсон нь энэ.

Ц.Оюунбаатар гишүүн нэгэнт Шадар сайдаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтээ МАХН-ын Гүйцэтгэх товчоо, Ерөнхий сайдад хүргүүлчихсэн учраас Засгийн газарт хэн ч биш, ердөө л УИХ-ьш сул гишүүн болох байв. Өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдсөн түүний орных нь хүнийг томилох учиртай хүн нь Н.Энхбаяр л байв. Өөр хүн үү гэдэг нь асуудал дагуулж байсан болохоос Эвслийн бүлгийн шийдвэрээр Ц.Оюунбаатар уг нь Ч.Сайханбилэгийн танхимын Эрүүл мэнд, спортын сайдад нэр дэвшигч байлаа. Гэвч уулын буга ч үгүй, унасан бух ч үгүй болж мэдэх эрсдэл байсан нь МАХН-д үүссэн асуудлыг зөвхөн Н.Энхбаяр л шийддэгт оршиж байлаа. Түүний таалал хэрхэхээс Ц.Оюунбаатар гэдэг хувь хүний төдийгүй, Монгол Улсын Засгийн газрын бүтэц бүрэлдэхүүний асуудал шийдэгдэх болчихоод байлаа. Ийнхүү Монгол төрийн ажил "улс төрийн тоглоомчид”-ын хүсэл зоригоос хамаардаг, тэдний албан тушаал, эрх мэдлийн барьцаанд хүлэгдчихдэг болсон байнгын үзэгдлийг жамаараа яваа улс төр гэх үү, замаасаа гажсан дампуурал гэх үү?. Одоо тэр Сонгуулийн хуулийн асуудлаар хамгийн гол тоглогч болж байх шиг. Хамгийн гол нь, нэг хүнд зориулсан "хориг" бүхий хууль батлах гэж байна хэмээн сурталдах болсон нь өнөөдрийн асуудлын гол учиг. Гэхдээ дан ганц Н.Энхбаярт зориулсан хууль өнөөдрийг хүртэл хугацаанд батлагдаагүй, батлаагүй нь бидэнд байгаа бодит баримт юм. Үлдсэн тайлбарыг уншигч Танд үлдээе?!. Тэр Монголын хувьд хэн бэ?!!!

Г.Эрхэс