Баянзүрх дүүргийн нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг нэгэн христийн сүмд эрэгтэй хүүхдийг ихэвчлэн сургалтад хамруулдаг гэх. Ингэхдээ тэдэнд гадаад хэлээс гадна хүмүүжлийн олон талт хичээлийг заадаг байна. Тэндэхийн номлогч гээд дунд эргэм насны гадаад нөхөр байдаг гэх. Гаднаас нь харахад эелдэг даруухан зантай, тусламж гуйсан болгонд өглөгийн гараа сунгаж тусалдаг. За ер нь бол тэнгэрийн элч гэлтэй нэгэн гэх юм уу. Гэвч тэрбээр зүсээ нуусан чөтгөр гэдгийг нэгэн өмгөөлөгч эгч маань хэлэв.

Түүний хэлснээр 10 гаруй настай нэгэн хүүгийн ээж тусламж гуйж ирсэн бөгөөд учрыг тодруулахад хүү нь тэр сүмд явснаас хойш ааш авир нь өөрчлөгдөж, нэг зүйлээс их айдаг болжээ. Хүүтэй багагүй ярилцсаны эцэст номлогч нь өдөр бүр шахуу биеийнх нь эмзэг хэсэгт нь хүрч, таалахыг оролддог болсон тухай ярив. Ээж нь ч санаа зовж, "Тэр сүмээсээ хурдан гар. Сургуулийнхаа хажуугаар дугуйланд яв" гэхэд "Эцэг цээрлүүлнэ. Би замаасаа буцаж болохгүй" гэх ухааны юм яриад таг болжээ. Эцэг, эх нь хичнээн аргадаж, гуйгаад дийлсэнгүй. Цагдаад мэдэгдэе гэхээр хүүгийхээ нэр төрийг бодоод чадсангүй гэнэ. Арга буюу танил өмгөөлөгчид маань ийн хандсан аж. Дээрх ээжийн хэлснээр номлогчийн эл бузар үйлдэл ганц нэгээр тогтохгүй байх магадлалтай гэсэн. Ийм хэргийн талаар өмгөөлөгч эгч яриад хүүтэй нь уулзаж үзсэн. Цагдаад мэдэгдэхгүй гэж байна лээ" гэв. Нэгэнт хүү цагдаад мэдэгдэж, мэдүүлэг өгөхөөс татгалзаж байгаа бол хэн ч юу ч хийж чадахгүй нь дамжиггүй. 

Энэ мэтчилэн шашны нэр барьж, нөмрөг зүүсэн нөхдийн цаана бузар, булхай үүрлэсэн олон жишээ бий.

Шашны нэр баригсад бурхны нэр барьж ард түмний тархийг угаахдаа аль бага балчир гэсэн үр хүүхдүүдээс минь эхэлж, өөрийн эрхшээлдээ оруулах болоод нэгэнтээ 25 жил өнгөрч. Он цагийн хэлхээсийг урагшлуулбаас, Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулиар Монгол Улсад шашны олон байгууллага зэрэгцэн оршиж, үйл ажиллагаа явуулах нөхцөл бүрдсэн бөгөөд 1994 оноос сүм, хийд шинээр байгуулах зөвшөөрөл олгож эхэлсэн түүхтэй. Харамсалтай нь, зөвшөөрөл олгохдоо ямар ч цензурь тогтоож, үйл ажиллагааны цар хүрээ зэрэгт хяналт шалгалт хийдэггүй байсны гороор улсын хэмжээнд 420 орчим сүм байгуулагджээ. Эдгээрийн 55 орчим хувь нь христийн, 36 хувь нь буддын, зургаан хувь нь исламын, үлдсэн гурван хувь нь бусад чиглэлийнх гэсэн тооцоо бий. Хамгийн сүүлд гэхэд Булган аймгийн Булган сумын ИТХ хуралдан, “Итгэл долоо дахь өдрийн адвентист” сүм, “Мөнх амин үг”, “Үнэний зам” чуулган, Рашаант сумын “Сансар төгс сайн мэдээ” сүм, Орхон сумын “Эрдэнэт баптист” сүмийн “Галил” цугларалтын газарт нэг жилийн хугацаатай үйл ажиллагаа явуулахыг зөвшөөрсөн байдаг. 

Тэгвэл эдгээр байгууллагын багахан хэсэгт нь тагнуул, цагдаа, прокурорын байгууллагаас хийсэн шалгалтын хариуг танилцуулъя. 

Хүүхдийг өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр шашны сургуульд хамруулах, сурталчилгаанд ашиглах, үйл ажиллагаанд татан оролцуулах зэргийг Зөрчлийн тухай хууль болон Хүүхдийн эрхийг хамгаалах тухай хуулиар хориглох заалтыг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэж байгаа билээ. Яг ийм цаг үед Төв аймгийн Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах салбар зөвлөлийн удирдамжаар тус аймгийн Прокурорын газар, Тагнуулын хэлтэс, Цагдаагийн газар, Хуулийн хэлтэс, Татварын хэлтсийн бүрэлдэхүүнтэй хамтарсан ажлын хэсэг Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийн хэрэгжилтийг Борнуур, Баянчандмань, Жаргалант, Батсүмбэр сумдад шалгалт хийсэн байна. 

Шалгалтаар иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллага нь тусгай зөвшөөрөлгүйгээр шашны үйл ажиллагаа явуулж, хүүхдүүдийг эцэг, эх, багш, сурган хүмүүжүүлэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр хараа хяналтгүй цуглуулж, шашины үйл ажиллагааг сурталчлах, номлох, бэлэг сэлт тараах, хооллох зэргээр Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийг зөрчиж үйл ажиллагаа явуулж байсан 18 аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэний зөрчидтэй үйл ажиллагааг таслан зогсоожээ. 

Энэ бол зөвхөн нэгхэн аймгийн дөрөвхөн суманд хийсэн шалгалтын дүн.

Үүний цаана 21 аймаг, 360 гаруй суманд шашны суртал ухуулга ямар түвшинд өргөжин тэлж, тэр хэрээрээ балчир үрсийн минь тархийг угааж, бүр хүчирхийлж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй болоод байна. Тиймээс л энэ мэт байгууллагуудын үйл ажиллагаа, сурталчилгаа, олон нийтийг хамарсан арга хэмжээнд хяналт тавих зэргийг хуулиар нарийвчлан зохицуулах зайлшгүй шаардлага үүсээд байна. Шашин бол хүний оюун санааг гэгээрүүлэгч, ёс суртахууны хэм хэмжээг тогтоогч гэж үздэг. Энэ ч утгаараа тухайн хүний аливаад хандах хандлагад шашны номлол даацтай жин үзүүлдэг аж. Тэгвэл манай улсад бодит байдал ямархуу нөхцөл байдалтай байна вэ. Тэртээ 1993 онд батлагдсан Төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хууль хэдийн үеэ өнгөрөөж, өвгөрсөн хууль гэж болно. Адаглаад л 2016-2018 оны хооронд л гэхэд зөвхөн Улаанбаатар хотод шашны 44 байгууллага шинээр нээгдсэний дийлэнх нь христийнх гээд боддоо.

Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй шашны байгууллагуудын хувьд буддын шашин нь хүний эрүүл энх явах, ажил үйлсээ бүтээх, хийморь лундаагаа хамгаалах зэргээр итгэл үнэмшил дээр нь дөрөөлж мөнгө босгодог гэхэд болно. Тэгвэл христийн шашныхан нийт хүн амын эмзэг бүлэг бүлгийн чухал хэрэгцээ буюу ходоодыг урхидах башир аргаар дагагчдын тоогоо нэмж, хүрээгээ улам тэлсээр байна.

Яг ийм үед “Хүн бүр шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөтэй, шашин шүтлэгээр нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно” гэдэг Үндсэн хуулиар олгогдсон эрх яриад суух нь дэндүү инээдтэй учир Шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөний хуулийг батална гэж баахан ярьж ярьж таг болсон. 

Чухам ямар учраас хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийг хийлгүйгээр таг болсны нарийн учрыг мэдэхгүй ч хууль батлагдвал одоогийн үүсээд байгаа замбараагүй байдал хумигдах сайн талтай ч шашны байгууллагаар дамжин орж ирдэг, гадагшилдаг мөнгөний хэмжээ багасах учир хуулийн төслийг хэлэлцүүлэхгүй байх сонирхол зарим хүмүүст байгааг онцолж байсныг та бүхэн мартаагүй байх. Ийм шуум гарахтай зэрэгцэн таг болсон хуулийн төсөл өнөөдөр хэн нэгэн эрхмийн өрөөний буланд тоосонд дарагдаж хоцорсон.

Эндээс үзвэл, үнэхээр л шашнаар дамжуулж үр хүүхдүүдийг минь, тэднээр дамжуулж эх орныг минь эрхшээх бодлого яваад байгаа юм шиг. Адаглаад христийнх гэх тодотголтой сүмийн тоо өдрөөс өдөрт нэмэгдэж, дагагчдын тоо өссөөр байна. Үүний золиос нь дээр өгүүлсэн хүү ч байхыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс л шашны байгууллагад тавих хараа хяналтыг чангаруулж, тагнуул, цагдаа, прокурорын байгууллагууд хяналт, шалгалтыг шат дараалж зохион байгуулж байхгүй бол монголчууд шашны нөлөөнд торлогдож, ирээдүй хойч үе маань бэлгийн хүчирхийллийн золиос болж байж мэдэх нь ээ.

Г.Нацаг