Улаанбаатар
Өнөөдөр / 2026.11.19
Өдөртөө
Шөнөдөө
ХАЙЛТ ХИЙХ
Эхлэл
Улс төр
Эдийн засаг
Нийгэм
Дэлхий
24 баримт
24 фото
COP17
Спорт
Видео
Сошиал мэдээ
  • Эхлэл
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • 24 баримт
  • 24 фото
  • COP17
  • Спорт
  • Видео
  • Сошиал мэдээ

Ч.Энхзаяа: Энэ сонгуульд олон бие даагч нэр дэвшиж байгаа нь ард түмний захиалга юм

2020-6-01
0
ЖИРГЭХ

Монгол-германы технологийн их сургуулийн үүсгэн байгуулагч, доктор профессор Ч.Энхзаяатай ярилцлаа.


-Сайн байна уу, та өөрийгөө товч танилцуулна уу?

-Би нийслэлийн Баянгол дүүрэг буюу тухайн үеийн Октябрийн районы төмөр замын эмнэлгийн төрөхөд төрсөн. МУИС-ийг олон улсын харилцааны мэргэжилтэн, ХБНГУ-ын Дрездений технологийн их сургуулийг эдийн засгийн ухааны доктор зэрэгтэй төгссөн. Монголдоо МУИС-ийн багш,  Ашигт малтмал газрын тосны хэрэг эрхлэх газрын зөвлөх, олон услын төслийн зөвлөх, ахлагч, төслийн захирал гэх мэт ажил үүргийг гүйцэтгэж ирсэн. Германд дээрх сургуульдаа багш, эрдэм шинжилгээний ажилтан, Дойче банк болон Европын парламентын судалгааны албаны шинжээч, хэлэлцээрийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан. 2012 оноос хойш дэлхийн мэдлэгийг монгол хөрсөн дээр нутагшуулах үйлсэд зүтгэж Монгол-германы технологийн их сургуулийн үүсгэн байгуулагч багийн гишүүнээр ажиллаад одоо Удирдах зөвлөлийн гишүүн, доктор профессороор ажиллаж байна.  Нутагтаа ирээд Баянгол дүүрэгтээ амьдарч байгаа.

- Гаднынхан монголчуудыг санхүүгийн сахилга батаа сайжруулахыг сануулсаар ирсэн. Санхүүгийн сахилга бат чухам хаана, тодруулбал аль салбарт алдагдаад байдаг юм бол?

-Санхүүгийн сахилга бат аль нэг тодорхой салбараар хязгаарлагдахгүй. Орлогоо яаж зарцуулах талаар урдчилан төлөвлөөд тэр төлөвлөгөөгөө ягштал биелүүлэх хандлагыг хэлэх бөгөөд улсын төсөв төдийгүй хувь хүн, гэр бүл, байгууллагын чадварыг илэрхийлнэ. Өөрт байгаа баялгийг хэдийд, юунд хэрхэн  эрэмбэлэн зарцуулж байгаагаараа бид ахуй амьдарлаа хэр чанартай болгож буйгаа харуулна. Миний бодлоор санхүүгийн сахилга бат нь бодитой төлөвлөгөө гаргахаас эхлэнэ. Төлөвлөгөө мань бодитой бус, амьдралд нийцэхгүй  мөрөөдлийн жагсаалт бол яаж түүнийг сахих билээ? Улсаар яривал дэлхийн зах зээл дэх зэс, алт, нүүрсний үнийг бодитой тооцохгүй, мөрөөдөн төлөвлөөд ард түмний амьдралд хэрэгтэй хөрөнгө оруулалт хийж чадахгүй ёстой нөгөө “урд хормойгоороо хойд хормойгоо” гэгч болдог. Төлөвлөлт, сахилга хоёр бол ур чадвар гэхээсээ илүү хандлага.  

-Гаднын хөрөнгө оруулалтыг илүү татах ямар бодлого бидэнд үгүйлэгдэж байна вэ?

-Дэлхийд баримталдаг хөрөнгө оруулагч татах үндсэн “тоглоомын дүрэм” нь итгэл юм. Итгэл бол тухайн орны эрх зүйн болон бодлогын тогтвортой байдлаар бүрддэг. Өөрөөр хэлвэл өнөөдөр нэгийг хэлээд маргааш нөгөөх болвол итгэл маш хурдан алга болчихдог эмзэг зүйл. Нэгэнт итгэл алдарсан бол буцаад бий болгоход илүү их хугацаа шаарддаг. “Нэр хугарахаар яс хугар” гэж монголчууд хэлдэг шүү дээ. Ийм сайхан амьдарлын ухаантай ард түмэн мөртлөө гадагшаагаа буюу дэлхийн ард түмний итгэлийг бүрдүүлж чадахгүй, янз бүрийн өнгөтэй жагсаалтанд ороод алиагаа алдаад сууж байна. Мэдээж анх тохирсон нөхцөлд өөрчлөлт орох байна. Гол нь  үнэхээр тэгсэн бол үндэслэлээ ойлгомжтой гаргаад, саналаа нэг дуу хоолойгоор дэвшүүлээд, хэлэлцээрийн ширээнд нөгөө талаа уриад, өөрсдөө хариуцлагатайгаа харуулаад харилцан хүндэтгэлтэйгээр хүн шиг ярилцахад ямар ч хүмүүстэй учраа ололцож болно. Дэлхийд тийм жишиг хангалттай байна. 

-Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж байгаа ажлыг зарим хүмүүс сонгуулийн шоу гэж үзэж байна. Нийгмийн даатгалаас чөлөөлөх, ахмадын зээлийг тэглэх, хүүхдүүдэд 100 мянган төгрөг гэх мэт ажил. Та энэ бүгдийг хараад эдийн засгийн эх үүсвэр нь баталгаатай, сонгуулийн дараа эргээд эдийн засгийг элгээр хэвтүүлэх шийдвэр биш байгаа?

-Цар тахал бол ирж буй 10-15 жилд байнга бий болох савалгаа, тогтворгүй байдлын  нэг л тод жишээ. Хүн төрлөхтний хамтын амьдарлаа зохион байгуулах нийгэм, улс төр, эдийн засгийн тогтолцоо өөрийн эрхгүй өөрчлөгдөх шаардлагатай болсныг харуулсан анхны том үйл явдал. Шинжлэх ухаанчаар хэлбэл парадигм (сэтгэлгээ, үйл ажиллгааны зарчим) өөрчлөгдөхөөс өөр аргагүй болж, системээрээ бид өөр эрин үерүү шилжиж байна. Тиймээс дээр Таны дурдсан арга хэмжээ бол сайнаар хэлвэл зөвхөн өнөө маргаашаа зогоож байгаа хэрэг.  Яг  ингээд явбал эдийн засаг элгээр хэвтэнэ. Үнэндээ өнөөдөр элгээрээ хэвтсэн байгаа. Хуучны ухагдахуунаар яривал Монголд маань хоёр анги тогтсон байна.  Мөнгө хүүлж баян болдог цөөнх, хүүлүүлж тэднийг баян болгодог олонх, гадаадад эмчлүүлдэг цөөнх, дотоодод ороо хүлээж суудаг олонх, хүүхдүүддээ дэлхийн боловсрол олгодог цөөнх, 60 сурагчтай ангид хүүхдээ явуулдаг олонх. Нэг тал нь давамгайлсан ямар ч систем хөгждөггүй.

-Намууд тодруулбал АН 100 сая төгрөгийн дэнчин нэр дэвшигчдээсээ авч байна. Гишүүд нь бүх намд байдаг. Анх удаа АН ил зарласан гэж өмөөрч буй ч энэ үйлдэл нь хэрвээ тэднийг сонговол энэ мөнгөө олж авах ажлаа хийнэ гэж хэлээд байх шиг. Та горилогчдоос энэ мэт мөнгө авч буйг юу гэж үздэг вэ. Өөр ямар гарц байж болох вэ?

-Энэ талаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр зөндөөн ярьсан.  Ямар ч гоё нэртэй байсан мөн чанар нь өөрчлөгдөхгүй. Мөнгө төлж эрх мэдэлтэн болох замд гарна гэдэг ямар ч хүний ухаанаар бодоход ёс зүйгүй үзэгдэл биз дээ? Тиймээс нам гэдэг институци Монголд онолын болон практик мөн чанараасаа гажисан. Шинэчлэгдэхгүй бол бид улс орноороо гацаанд орно. Гарц нь намын институцийн, улс төрийн тогтолцооны шинэчлэл.  Шинэчлэгдэхийн тулд өдөөгч, өрсөлдөгч хувилбар хэрэгтэй, нам өөрөө сайн дураараа шинэчлэгдэхгүй. Хүчтэй өрсөлдөгч, олон янзын хувилбар гарч ирж хэмээн улс төрийн систем бүхлээрээ өөрчлөгдөнө.

-Та өрсөлдөгч хубилбар гэж бие даагчдыг хэлж байх шиг байна. Энэ жил хамгийн олон бие даагчтай сонгууль болж байгаагаараа онцлог байна. Яагаад ийм олон хүн бие дааж байгаа гэж та харж байна вэ?

-Өмнөх асуултын хариултад үүнийг хөндсөн байгаа. Олон хүн бие дааж нэр дэвшиж байгаа нь хөгжлийн жам буюу ард түмний захиалга. Манай улс төр, нийгмийн тогтолцоо мань шинэ эрин үед шилжихэд шаардлагатай нөхцлийг хангаж чадахгүй, гацаанд орсон тул ард түмэн өөр хувилбарыг хүсэж байна. Иргэд нам гэдэг төлөөллийн байгууллагаар дамжуулж өөрийн эрх ашгийг хамгаалуулж чадахгүй байгаа учираас иргэдийн шууд төлөөлөл болох бие даагчид олноор гарч ирсэн.

-Бие даагчдыг сонгох хамгийн том шалтгааныг та хэлж өгөөч?

-Улс төрийн тогтолцоо нь олон оролцогчтой, нам бол нэг оролцогч буюу нэг л институци. Намаас гадна шийдвэр гаргахад нөлөөлдөг мэргэжлийн болон сонирхолын бүлгүүд гэх мэт олон өөр институциуд бий. Харин ардчилал бодитой, олонход үйлчлэх амин сүнстэй байхын тулд бусад институциуд буюу оролцогчид хүчтэй байх шаардлагатай. Эс тэгвэл тэнцвэр алдагдаж, нэг оролцогчийн дарангуйлал буюу гажуудал бий болсон нь манай өнөөгийн ардчилал. Олон янзат байдал бол байгаль амиа тэтгэж оршин тогтох суурь, тэгвэл улс төрийн тогтолцоон дахь олон янзат байдал бол улс орны ардчилал амьтай байж, бодитой үйлчлэх суурь мөн. Тиймээс бие даагчид олноор сонгогдвол намын барьцаанд ороогүй тул УИХ-д цэвэр агаар оруулж, шилжилтэнд орсон дэлхийтэй хөл зэрэгцэн шинэ эрин үеийг Монгол гэртээ авчрах боломж гарна.

Зургийг бүхлээр нь, удаан хугацаанд харж чаддаг, явцуу эрх ашигт хөтлөгддөггүй,  аль нэг бүлгийн давамгайллыг тэнцвэржүүлж чаддаг, Монголчуудыг шинэ эрин үеийн шилжилтэд ухаанаар, үлгэрээр, ёс зүйгээр манлайлан явж чадах удирдагчид байвал бид Монгол шийдлийг гарцаагүй олж чадна гэдэгт би итгэлтэй байна.

-Таны цаашдын ажилд улам их амжилт хүсье.

-Баярлалаа. Танай хамт олон болоод уншигчиддаа эрүүл мэнд, энх амгаланг хүсэн ерөөе.

 

0
ЖИРГЭХ
Санал болгох
8660 хүүхэд гэртээ ойр суралцаж, анги дүүргэлтийн асуудал буурсан үзүүлэлттэй байна
ХЭҮК: Хаврын морин уралдааныг сэргээх хуулийн төслийг дэмжихгүй
Цахилгааны 1.05 сая тоолуурын 855.1 мянгыг ухаалаг болгожээ
Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын газар хөдөлжээ
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл (6)

  • лхам........... (139.5.219.223)
    Дэмжмээр ярьжээ.Тэмцэхийг нь хармаар эмэгтэй байна.
    2020 оны 06 сарын 01 | Хариулах
  • Buj shaa (202.55.188.81)
    Buu Shaa tehuu hen chamaig zahialsiin devsheechgui bhdaa hudal shaaj bgaa ene avgai icheh heregtei
    2020 оны 06 сарын 01 | Хариулах
  • Зочин (103.57.92.44)
    HAR AVGAI HOL OCHIJ HUTS
    2020 оны 06 сарын 01 | Хариулах
  • сонгогч (202.9.46.144)
    энэ удаагийн сонгууль бол өмнөх сонгуулиуд шиг өөрт таалагдсан нам, эвсэл, нэр дэвшигчийг сонгох төдий зүйл биш. Маш хариуцлагатай сонгууль. Учир нь монголын хамаг байдгыг хууль бусаар гартаа оруулж, ард иргэдийг ядуугийн туйл руу түлхсэн МАНАН-мафийг бүр мөсөн устгаж булшлах уу? аль эсвэл тэдэнд боломж олгож монгол эх орныхоо ирээдүйг сүйрүүлэх үү ? гэдэг түүхэн сонголтын өмнө бид ирээд бна. Үүнийг хувьсгал хийсэнтэй дүйж болно. Одоо үүнийг хийхгүй бол маргааш гэж үгүй. Иймээс сонгогч та аль намын хэн нь хамаагүй, хамгийн чухал нь МАНАН-мафийг бүр мөсөн устгаж булшлахад хувь нэмрээ оруулж чадах тийм нам, эвсэл, хүнийг сонговол та иргэн хүний үүргээ ёс төртэй биелүүлж, эх орныхоо ирээдүйн хөгжилд өөрийн хувь нэмрээ орууллаа гэж сэтгэл тэнэгэр, итгэл дүүрэн амьсгалж болно. Монголын ард түмний буян заяа мэдтүгэй!!!
    2020 оны 06 сарын 01 | Хариулах
  • Ууртай Монгол (203.91.115.55)
    МанАн-ын захиалгатай олон хүн бий
    2020 оны 06 сарын 01 | Хариулах
  • Зочин (202.126.90.114)
    МАН захиалгаар хуцаж байна уу тэгэг авгай
    2020 оны 06 сарын 01 | Хариулах
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй
  • Монгол улсын шигшээ багийн тамирчин Ч.Маргад эх орондоо ирлээ
    1 цаг 5 мин
  • "Доха" олон улсын кино наадам эхэллээ
    2 цаг 6 мин
  • Дэлхийн тайзанд шилдэг 20-т бичигдэж байгаа О.Намуунаа дараагийн шатанд үлдэхийн тулд олон нийтээс өндөр санал авах шаардлагатай байна
    2 цаг 38 мин
  • 8660 хүүхэд гэртээ ойр суралцаж, анги дүүргэлтийн асуудал буурсан үзүүлэлттэй байна
    2 цаг 56 мин
  • "Өмнөговийн Хүлэгүүд" баг Зүүн Азийн супер лигийн хоёр дахь тоглолтдоо 29 онооны хожигдлоос эргэн ирсэн ч хожигдол хүлээлээ
    3 цаг 34 мин
  • Д.Трамп Ши Жиньпин, В.Путин нартай түүхэн уулзалт хийхийнхээ өмнө Филиппин саатлаа
    5 цаг 12 мин
  • 13 жилийн хүлээлтийн эцэст “Grand Theft Auto 6” тоглоом дэлхий даяар нээлтээ хийлээ
    5 цаг 56 мин
  • Мьянмар улс Рохинжа үндэстний цөөнхийн эсрэг хийсэн үйлдлийнхээ төлөө геноцидын хэрэгт хариуцлага хүлээх анхны улс болно
    6 цаг 17 мин
  • Японы Кюүшюү аралд 5.3 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ
    6 цаг 18 мин
  • Дэлхийн олон орны иргэд Монголчуудад цагаан “атаархав”
    6 цаг 21 мин
  • ХЭҮК: Хаврын морин уралдааныг сэргээх хуулийн төслийг дэмжихгүй
    6 цаг 27 мин
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ-д зодоглох Монголын 18 бөх
    6 цаг 35 мин
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
    6 цаг 46 мин
  • Агаарын бохирдлыг бууруулах эрчим хүчний хэмнэлттэй, дулаан хуримтлуурын технологийг иргэдэд танилцуулна
    6 цаг 54 мин
  • Зүүн аймгын нутгаар ялимгүй цас орж, зөөлөн цасан шуурга шуурна
    7 цаг 3 мин
  • Үйл явдал: Ерөнхийлөгчийг огцрох эсэхийг хэлэлцэх чуулган болно
    7 цаг 8 мин
  • СЗХ-ны гишүүнд нэр дэвшигчийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг байгууллаа
    22 цаг 18 мин
  • Цахилгааны 1.05 сая тоолуурын 855.1 мянгыг ухаалаг болгожээ
    22 цаг 48 мин
  • Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын газар хөдөлжээ
    23 цаг 15 мин
  • Электрон тамхи уушгины хорт хавдар үүсгэдэг үү? Шинжлэх ухаан юу хэлж байна вэ?
    23 цаг 56 мин
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Бөхчүүдийн улирлын чансааг Улсын аварга О.Хангай хол тасархай тэргүүлж, Улсын арслан Ц.Бямба-Отгон удаалж байна
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • МУГТ Т.Тулга, Л.Энхрийлэн нар дэлхийн чансааг ТЭРГҮҮЛЖ байна
  • “Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо
  • Өнөөдөр нутгийн баруун өмнөд хэсгээр цас орно
  • УИХ-ын гишүүн Х.Болормаа “Нээлттэй парламент” танхимд хоёр дахь удаагаа ажиллав
  • Жүдо бөхийн залуучуудын ДАШТ энэ сарын 19-нд эхэлнэ
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
  • Боксын гурван удаагийн дэлхийн аварга Хорхе Линаресыг АНУ-ын цагаачлалын албаныхан саатуулжээ
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
  • Одоо л С.Бямбацогтыг дэмжихгүй бол оройтож мэдэх нь!
  • Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өглөө
  • Өнөөдөр төв болон зүүн аймгуудын нутгаар нойтон цас орж, шуурна
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • Б.Хурцын эхлүүлсэн шинэ зам буюу “Их эвсэл”
  • Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Д.Мөнх-Эрдэнэ чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өглөө
  • Одоо л С.Бямбацогтыг дэмжихгүй бол оройтож мэдэх нь!
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
  • Дональд Трампын илгээсэн тусгай илч нар В.Путинтай уулзахаар Москвад ирлээ
  • Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 73 зөрчил өчигдөр бүртгэгджээ
  • Б.Баяраа: Хүчин төгөлдөр бус хуулийг шүүх хэрэгжүүлсээр байна
  • СУРВАЛЖИЛГА: Махны үнэ өсөж, иргэд өвлийн идэшээ бага багаар базааж байна
  • ФАКТ: Г.Дамдинням сайдын барьсан "iPhone Duo" гар утас дунджаар 10 сая төгрөгний үнэтэй
  • П.Батчимэг: Ирэх оны төсвийг 41.5 их наядын алдагдалтай батласан нь татвар төлөгчдийг улам сөхрүүлэх арга гэхээс өөр үг алга
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
  • ТББХ: Ерөнхийлөгчийн чөлөөлөгдөх хүсэлтийг дэмжсэн болон дэмжээгүй гишүүд
  • Б.Орхонбаярт амлуулсан О.Хангай аварга яагаад өөрөөсөө бага цолтой М.Лхагвагэрэл гарьдын ард гарав?
  • Л.Батлут: Улс эх орны эрх ашгаас илүү албан тушаал гэж үгүй
  • Э.Одмөнх: Төрийн ёслолын дэг журамд "бөхчүүдийн гарыг арчуулах" гэсэн зүйл байхгүй
  • Ойрын 10 хоногийн цаг агаарын урьдчилсан ТӨЛӨВ
  • Нийслэлийн 8 дүүрэгт томуу, томуу төст өвчний үзлэг, оношилгоо, эмчилгээний 21 цэг ажиллаж байна
  • Халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүй замууд дээр 41тонн давс, 2 тонн давс цацаад байна
24 баримт
  • Дэлхийн хамгийн хүнд жинтэй эрэгтэй "Жон Брауэр Миннок" нь ойролцоогоор 635 кг жинтэй байжээ
  • Ерөнхий сайдын мэдээллээс онцлох 10 ЭШЛЭЛ
  • 24 БАРИМТ: Дэлхийн гүнжүүдийн тухай сонирхолтой түүхүүд
  • Хайрын дууч С.Сэрчмаагийн тухай 24 баримт
  • З.Мэндсайхан: 2027 оны төсөв иргэдийнхээ орлогыг хамгаална
Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Нийгэм Дэлхий 24 баримт 24 фото COP17 Спорт Видео Сошиал мэдээ
Холбоо барих Сурталчилгаа байршуулах Зар Вэб сайт хийх

Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой.

Вэб сайтыг хөгжүүлсэн: Sodonsolution ХХК