УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатартай ярилцлаа.

-Өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганаар Засгийн газраас 2021 оны төсвийн төсөл өргөн барьсан. Гишүүдийн зүгээс хоёр их наяд гаруй төгрөгийн алдагдалтай төсөв оруулж ирсэн гэж байсан. Энэ талаар та ямар байр суурьтай байна вэ?

-Төсвийг алдагдалтай батлах боломжгүй. Төсөв гэлэг зүйл орлого орно, зарлага гарна. Энэ хоёр тэнцэж байх ёстой. Үүнийг төсвийн тэнцвэр гэдэг. Төсвийг алдагдалтай батална гэдэг ирээдүй хойч үеийнхээ хүүхдүүдээс зөвшөөрөлгүй халааснаас нь хулгай хийж байгаатай ялгаагүй. 10, 20 жилийн дараа төсвийн алдагдлын өрийг бондоор төллөө гэж бодъё. Өөрөө өөрийгөө л хуурч байгаа нэгэн хэлбэр шүү дээ. Ингэж хүүтэй өр тавьснаар бидний хүүхдүүд төлнө шүү дээ. Ийм байдал байж болохгүй гэдгийг Төсвийн байнгын байнгын хороонд байнга хэлдэг.

Төсвийг урсгал зардал, хөрөнгө оруулалтын зарлага гэж хуваадаг. Урсгал зардал дээр ярих зүйл байхгүй. Харин хөрөнгө оруулалтын зардал дээр үр ашигаа нэхэх, ажлын байр бий болгодог. Буцаад орлого олдог зүйл рүү хөрөнгө оруулалт хийх ёстой. Дарга нарын тансаглалаас залхаж гүйцлээ.

-Алдагдлыг бууруулах ямар боломж байна вэ?

-Зардлаа хасах. Тухайлбал, дарга нарын тансаглалд зориулж байгаа тансаглал, оффис, унаанд өгдөг мөнгөө болиулах хэрэгтэй. Энэ талаар 2021 оны төсвийн төслөө хүлээж аваад юу хасаж болох талаар байр сууриа илэрхийлнэ.

-Гишүүд болон шат шатны дарга нарын хэрэглээнд жилд хэчнээн төгрөг зарцуулдаг м бол?

-Гишүүдэд гэхэд хэвлэл, утас, унааны зардал гэж өгдөг байсан. Энэ талаарх мэдээллийг удахгүй өгнө.

-Цар тахалтхай холбогдуулхан халамжийн зардлыг нэмэгдүүлсэн. Засгийн газраас 2021 оны зургадугаар сар хүртэл олгохоор төсөвт тусгасан байна лээ. Халамжийн мөнгийг нэмэгдүүлсэн байдлаар үргэлжлүүлэн олгох нь зөв үү?

-Хулгайч бүлэглэлүүд ЖДҮ нэрээр хулгай хийж, идэж уусанд орвол хүүхдийн мөнгө болон халамжийн мөнгийг олгох нь хамаагүй дээр. Мөн халамжийн мөнгөний оронд үйлдвэр бариад жирийн иргэдээ тогтмол орлоготой болгож байвал бүр сайн. Халамжийн мөнгө бол эцсийн дүндээ жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгч, худалдаачдыг дэмжих орлого болж очдог учраас эргэлтийн мөнгө гэсэн үг. Энэ утгаар би дэмждэг. Харин ажлын байр, үйлдвэр, үйлдвэржилтийн бодлогыг бий болгох нь бүхнээс чухал гэдгийг онцгойлж хэлэх ёстой.

-Орон нутгийн сонгуулийн талаар та байр сууриа хэлээч. Та нэгэн цаг үед ХҮН-ыг удирдаж байсан хүн. Тус намын нийслэлд нэр дэвшигчид сонгуульд өрсөлдөх боломжгүй болж байх шиг байна. Мөн сонгуульд оролцох эрхээ авч чадаагүй Дархан-Уул аймаг дахь АН гээд байна. Эрх баригч намтай холбон тайлбарлах нь элбэг байна. Сонгуулийн үйл явцыг юу гэж харж байна вэ?

-Дөрвөн жилийн өмнө ХҮН-ын даргын албан тушаалыг тамга тэмдгийг нь өгөөд хамааралгүй болсон. Одоо бол МАХН-ын дэд даргаар ажилладаг. Энэ бол намын дотоод асуудал. Хөндлөнгөөс хүмүүс дүгнэх ч эрхгүй.

-Та Эрүүл мэндийн даатгалын Үндэсний зөвлөлийн талаар нэлээд шүүмжлэлтэй ханддаг гишүүний нэг. Ямар асуудал байгаа юм бэ?

-Эрүүл мэндийн даатгалыг биеийг нь даалгая гэж байгаад би энэ хуулийг анх санаачилж, батлуулж байсан юм. Хүмүүс орлогынхоо 20 хувийг таван даатгалын санд өгдөг. Ирээдүйд хэлж ирэдггүй хийсэж ирдэг өвчин тусахад санхүүгийн эрсдэлгүй байх ёстой шү гэж өгдөг. Гэтэл өнөөдөр хавдараар өвчиллөө гэхэд хандив цуглуулж л эмчлүүлж байна. Өөрөөр хэлбэл, Эрүүл мэндийн даатгалын салбар Монголд шалдаа буутлаа уначихсан байна гэсэн үг. Эрүүл мэндтийн даатгалын мөнгөнд даатгуулагчдын өөрсдийнх нь хяналт, оролцоо маш муу байна. Улстөрчдийн идэж уудаг ммөнгө болчихсон байх вий гэдэг талаар олон жил ярьсан. Баримт ч гаргаж ирж байсан. Тиймээс хуулийг нь санаачилж байсан юм. Эрүүл мэндийн даатгалын салбарын ажилтнууд төрийн ажилтан биш. Төсөв, татвараас цалингаа авдаггүй. Даавгуулагчдын мөнгөнөөс шимтгал авч цалинжуулдаг. Хувийн компантай адилхан гэсэн үг.

-Татвар төлөгчдийн оролцоо, хяналт чухал байна гэсэн санааг та хэлэх гээд байна уу?

-Тийм. Даатгал төлөгчдөд үйлчлэх гэж байгаагаас биш ЭМЯ эсвэл Засгийн газарт үйлчлэх гэж байдаггүй. Энэ утгаар ЭМД-ын мөнгөний зарцуулалт, хяналтад эмнэлэг бүр дээр очиж даатгалын мөнгөнийхөө араас иргэдийн төлөөлөл очиж хяналт тавьж, хариуцлага тооцож, шүүхэд өгдөг эрх нь бий.

Бидний хөлсөө урсгаж олсон мөнгөөр санхүүжиж байгаа Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн Үндэсний зөвлөл байгаа байхгүй нь мэдэгдэхгүй байна гэдэг нь биднийг төлөөлж байгаа нэртэй хүмүүс тэнд улстөрчдийн бууны нохой болж, даатгалын мөнгөнөөс хулгай хийх орон зайг бий болгож байна гэж олон жил ярьсан. Ийм зүзйл дээр шударга байх ёстой. Өнөөдөр эрүүл мэндийн даатгалаас групп тогтоолгоё гэхэд арын хаалга, луйвар булхай явж байна гэдэг мэдээлллийг өгч байна. Тиймээс энд иргэдийн хяналт хамгийн чухал байна.

Б.Лхам