Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгууль ирэх зургаадугаар сарын 9-ний өдөр болно. 2017 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийг Сонгуулийн ерөнхий хуулиар зохицуулж байсан бол энэ удаагийнх бие даасан хуулиар зохицуулж байгаагаараа онцлог юм. Энэ талаар болон бусад асуудлаар Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай  хуулийн ажлын хэсгийг ахалсан УИХ-ын гишүүн Н.Энхболдтой ярилцлаа.

-Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийн ажлын хэсгийг ахалсны хувьд хуульд орсон гол өөрчлөлтүүд юу байна. Ямар ахиц дэвшил гарсныг хэлэхгүй юү?

-Бид өмнө нь сонгуулиа явуулчихаад дүнг нь машинаар тоолдог байсан. Мөн санал хурааж дууссаны дараа тойргийн хороод нь сугалаад тухайн хэсгийнхээ 50 хувьд нь хяналтын гар тооллого хийгээд явдаг байсан. Гэсэн ч янз бүрийн хардлага сэрдлэг, маргаан их гардаг. Үнэн хэрэгтээ сүүлийн хэд хэдэн удаагийн машинаар тоолсон сонгуулийн дүн хяналтын болон гар тооллогоос ердөө зөрж байгаагүй юм. Гэхдээ л иргэдийн дунд эргэлзээ байсаар ирсэн. Энэ эргэлзээ хардлагыг арилгах үүднээс энэ удаагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд машинаар тоолсны драа 100 хувь нэгбүрчлэн гараар тоолох зохицуулалт орсон. Энэ бол маш том ахиц гэж ойлгож байгаа. Гол нь сонгогчдод итгэл бий болгох юм. Мөн энэ удаагийн сонгуульд бэхээр тэмдэглээ хийж байгаа. Өмнө хийдэг байснаа больсон шүү дээ. Нэг хүн олон газарт очиж санал өгдөг эсвэл өөр газрын хүмүүс ирж санал өгдөг ийм байдлыг халахыг хүссэн. Бас урьд нь байгаагүй нэг чухал заалт бол, тухайн хэсэгт нэр дэвшихийг зөвшөөрсөн нам эвсэлд нь сонгогчдын нэрсийн жагсаалтыг хүсэлтийн нь дагуу цахимаар гаргаж өгөхөөр болж байгаа. Хэдийгээр самбар дээр бичсэн байдаг ч гэсэн цагаа тулахаар элдэв маргаан гардаг. Тиймээс 3-4 хоногийн өмнө нам, эвсэл хүсэлт гаргавал цахимаар гаргаж өгөөд түүнтэй тулгах боломж бүрдэж байна гэсэн үг юм.

-Иргэд царцаа гэж ярьдаг. Нэг хаягт олон хүн бүртгүүлдэг, орон нутгаас иргэдийг олноор зөөдөг. Энэ байдлыг таслан зогсоох ямар өөрчлөлт оруулсан бэ?

-Иргэд миний хаяг, нэр зөв байна уу гэж үзэхээс гадна манай хаягт өөр хүмүүс бүртгэлтэй байна уу гэдгийг сайтар хянах хэрэгтэй. Өмнө нь нэг хаягт танихгүй олон хүнийг бүртгэчихдэг. Манай хаягт өөр хүмүүс бүртгэсэн байна гэхээр хасч болдоггүй. Ийм байдалтай байсан. Харин одоо Сонгуулийн хэсэг дээрээ очоод шууд газар дээр нь хасуулах боломжтой болсон.

-Энэ удаагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн санал хураалтыг элдэв хэл амгүйгээр хийхийн тулд бүрэн камержуулсан гэсэн?

-Албан ёсоор камержуулсан. Санал хураалт, тооллогыг камераар баталгаажуулж байгаа. Дээр нь хяналтын тооллогод нам, эвслийн төлөөллийг оруулдаг байсан бол энэ удаад хэвлэл мэдээллийнхныг хяналтын тооллогод оруулж, үйл явц хэрхэн явж байгаад хяналт тавих боломжийг олгосон.

-Мөн төрийн албан хаагчдыг сонгуулийн үйл ажиллагаанд илүүтэй дайчилна гэж байгаа. Ямар байдлаар вэ?

-Хэсэг, тойргийн хороодод янз бүрийн хүмүүс авчирч суулгадаг байсан бол харин одоо төрийн албан хаагчид ялангуяа дарга нарыг нь илүүтэй энэ ажилд оролцуулна. Тухайлбал, Тамгын дарга нар сонгуулийн хороог ахлахаар болж байгаа.

-Гадаадад байгаа монголчууд хэзээ, хэрхэн яаж саналаа өгөх вэ. Энэ ажлын явц ямар байна вэ?

-Одоогийн байдлаар дипломат төлөөлөгчийн газруудад 45 хүний бүрэлдэхүүнтэй комисс гарган ажиллаж байна. Гадаадад байгаа иргэддээ төдний өдрийн төдөн цагт санал авна гэдэг мэдээллээ хүргүүлчихсэн. Эргээд иргэдээсээ саналаа өгөх үү гэдэг хүсэлтийг нь авч байгаа. Тавдугаар сарын 6-ны байдлаар, гадаадад ажиллаж, амьдарч байгаа 2100 орчим иргэн ЭСЯ, төлөөлөгчийн газар дээрээ очиж, саналаа өгнө гэдгээ илэрхийлчихсэн байгаа. Саналыг тавдугаар сарын 30, 31-ний өдөр авч, нэгтгээд Сонгуулийн ерөнхий хороонд өгнө.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн  зардал, хандив болоод сурталчилгааны хугацаатай холбоотой өөрчлөлтүүд хийсэн. Энэ талаар хэлэхгүй юү?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нам эвслээс зарцуулах мөнгөний дээд хэмжээг 8,1 тэрбум  гээд Аудитын үндэсний газраас тогтоогоод өгчихсөн. Иргэн бол гурван сая, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд 15 хүртэлх сая төгрөг хандивлаж болно. Ингэхдээ хандивыг  тухайн намын гол зохион байгуулж байгаа байгууллагын дансанд хийх юм. Давхардуулж өгч болохгүй гэсэн үг. Жишээ нь, эвсэл болоод орсон бол эвсэлд нь өгөөд намд нь өгөхгүй. Өмнөх сонгуулиар 18 хоног сурталчилгаа хийдэг байсныг 15 хоног болгосон. Сурталчилгааны үеэр хориглох олон зүйлийг тодорхой оруулж өгсөн байгаа. Сая зөвхөн Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг батлаад зогсоогүй, үүнтэй хамт Эрүү, Зөрчлийн тухай хуулийн хууль тогтоомжид нэлээдгүй өөрчлөлтийг оруулсан. Тухайлбал, сонгуулийн үйл ажиллагаанд саад хийх гэсэн хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа явуулбал торгохоос эхлээд зорчих эрхийг хязгаарлах, цаашлаад цагдан хорих хүртэл арга хэмжээ авах хуулийн заалттай байгаа. Энэ мэтчилэн нэлээд олон асуудлыг түрүү түрүүчийн сонгуулиас сургамж авч цэгцэлсэн. Иргэдийн итгэл өндөр байх гэж найдаж байна.

У.Тэргэл