Хүн төрөлхтний цэнгэлийн манлай зуны олимпын XXXII наадам Японы нийслэл Токио хотод хөшгөө нээхэд бага хугацаа үлдээд байна. Дэлхийн өнцөг булан бүрт нэг жилээр хойшилсон энэхүү олимпыг амьсгаа даран хүлээж их хүлээлттэй байгаа нь лавтай. Монголчууд бид олимпод анхдагч олон том амжилт үзүүлсээр ирсэн чөлөөт бөхийн төрөлд урьдын адил итгэл тавин хүлээж суугаа. Энэхүү спортын төрлөөр манай шигшээ баг олон тамирчдаа их наран улс руу илгээх юм.

Тэгвэл өчигдөр чөлөөт бөхийн олимпын эрх олгох сүүлийн тэмцээн Болгар улсын нийслэл Софи хотод амжилттай болж өндөрлөлөө. Энэхүү тэмцээний 57 кг-ын жинд гавьяат тамирчин Э.Бэхбаяр итгэл алдалгүй барилдсаар хоёр дахь олимпын наадамдаа зодоглох болзлоо хангалаа.

Монголын бөхчүүд энэ жинд хэзээнээс одтой барилддаг. Тэртээх 40 жилийн өмнө Москвагийн олимпоос гавьяат тамирчин Д.Оюунболд хүрэл медаль хүртэж, дэлхийд зартай бөх болохоо харуулсан. Тэрхүү олимпоос хойш манай улсын эрэгтэй чөлөөт бөхийн хувьд уналтад орсон нь маргашгүй үнэн. Түүний үзүүлсэн энэхүү бахдам амжилтыг давтах хүсэл мөрөөдөлтэй олон бөхчүүд шилээ даран гарч ирсэн боловч ганц нь ч түүний амжилтыг давтаж чадаагүй. Гэхдээ олимпыг эс тооцвол тус ангилалд манай тамирчид ДАШТ-д муугүй амжилт гаргасан нь гурван мөнгө, зургаан хүрэл медаль авсан. Иймд тус жинд бөхчүүд, дасгалжуулагч гэлтгүй спорт сонирхогчдын анхаарлын төвд үргэлж байсаар ирсэн олимпод Монгол Улсыг хэн гэгч бөх төлөөлөх вэ гэдэг асуулт сонирхол татах нь гарцаагүй.

Өнөө цагийн хамгийн өндөр амжилттай яваа хоёр бөхийн нэг нь л олимпод зодоглох болов уу гэж харж байна. ДАШТ-ий хошой хүрэл медальт, Азийн наадмын аварга, гавьяат тамирчин Э.Бэхбаяр болон ДАШТ-ий хүрэл медальт Т.Түвшинтулга юм.

Тэд олимпын эрх олгох тэмцээнд ижил тэгш эрхтэй, ээлж дараалан хүч үзэцгээсэн. Эхний эрх олгох тэмцээнд тус жинд 2020 оны улсын аварга болсон гэдгээр нь Т.Түвшинтулгад эхэлж оролцох боломж олгосон байх. Гэвч Казахстанаас ганзага хоосон ирсэн.

Дараа нь өндөр итгэл хүлээж, олимпын сүүлийн эрх олгох тэмцээнд оролцсон Э.Бэхбаяр ямартаа ч найдлага алдаагүй. Гэхдээ Риогийн олимпын наадамд тэрбээр ямар амжилт үзүүлснийг бас мартаж болохгүй. Тэдний хэн хэнд нь алдаа байна. Бас байгуулсан гавьяа ч бий. Хоёул туршлагатай бөх. Манай улсын хувьд олимпын наадамд эрх авсан тамирчныг олимпод ногоон гэрлээр шууд оролцуулна гэж заагаагүй. Бусад улсад ч ийм жишигтэй. Цаг нь ирэхээр нэг шийдвэр гаргаж таарна. Гэхдээ хэнийг, яаж вэ гэдэг нь анхаарал татаж байна.

Олимпын наадмын өмнө монголыг төлөөлөх тамирчдын дунд сорил тэмцээн зохион байгуулах сурагтай. Хэрэв энэ үнэн бол олимп хаяанд ирсэн үед сорил тэмцээн зохион явуулж, хэн ялсныг нь сонгох нь үр дүнтэй юу гэдгийг бодолцох хэрэгтэй.

Хэрэв энэ замаар асуудлыг шийдвэрлэвэл тамирчдын сэтгэл хөдлөл тэмцээний өмнө тогтворгүй болж, цаашлаад форумаа алдах өндөр эрсдэлтэй гэдгийг батлах цөөнгүй жишээг манай бөхчүүд туулсан. Өөр нэг зам нь холбооны шийдвэрээр олимпын наадамд зодоглох тамирчныг сонгох. Өнгөрсөн хугацаанд зарим тамирчны хувь заяаг холбооны удирдах шатны шийдвэрээр олимпын наадамд оролцуулж, нэг нь баярлаж, нөгөө нь уйлсан гашуун түүх ч бий. Үүнээс үүдэж, тамирчин, дасгалжуулагчдын хооронд үл ойлголцох ярвигтай асуудал үүссэн юм. Гэхдээ хэлтэй амтай явсан тэрхүү тамирчин нь он удаан жил тасарсан медалийг эх орондоо авчирсан. Ингээд асуудал намжсан. Гэхдээ энэ шийдвэр дандаа зөв байна гэж юу байх вэ. Энэ бол өнгөрсөн түүхийн ганц оносон жишээ. Тэгвэл одоо яах вэ?

Ижил тэнцүү өрсөлдөгчтэй жин тус бүрд чухам хэн олимпод явахыг хэрхэн шийдвэрлэх нь хойшлуулж боломгүй асуудал юм. Мөн олимпод очоод сорил хийж ялсан тамирчидтайгаа барилдахгүйгээс хойш бусад орны өрсөлдөгчдийнхөө эсрэг барилдсан амжилтыг нь харгалзан үзэж сонголт хийх нь хамгийн зөв сонголт мэт санагдах юм.

Ихэнх улсын шигшээ баг олимпод оролцох тамирчдынхаа асуудлыг аль хэдийнээ нэг тийш болгожээ. Тэгвэл манай улсын шигшээ баг чөлөөт бөхийн төрлөөр таван жил хүлээсэн олимпын наадамдаа хэн гэгч бөх Монголыг төлөөлөн 40 жил тасраад буй олимпын медалийг эх орондоо авчирч чадах тал дээр илүү судалгаа, шинжилгээтэй ажиллаж, гагцхүү зөв шийдвэрийг хурдан гаргаасай гэж олон хүн хүсэж, хүлээж байгаа шүү гэдгийг үүгээр хэлье.

Б.Жаргал