Өнөөдөр УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаан болж өнгөрлөө. УИХ гишүүн Ц.Даваасүрэн Монгол Улсын Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд З.Мэндсайханд хандан “Малын гаралтай түүхий эдийг боловсруулах үйлдвэрлэлийн цогцолбор байгуулах, мал аж ахуйн гаралтай бүтээгдэхүүний экспортын боломжийг нээх болон “Монгол мал-II” арга хэмжээний хэрэгжилтийн өнөөгийн байдлын талаар” тавьсан асуулга тавьсан. Тэгвэл энэ асуулгад оролцсон УИХ гишүүдийн асуулт хариултаас хүргэж байна. УИХ гишүүн Н.Учрал малчдын эрх зүйн байдлын тухай хуулийг боловсронгуй болгох талаар ийн хэлэв.

УИХ гишүүн Н.Учрал “Хот, хөдөөгийн хөгжлийн бодлогыг олон жил ярьж байна. ярьсаар байгаад сүүлдээ санаа зовохоор боллоо. Хотын төвлөрөлийг багасгахад хөдөөг дэмжсэн бодлого зайлшгүй хэрэгтэй. Үндэсний ондоошлоо авч үлдэх, байгаль газар нутгаа хамгаалахад хөдөө аж ахуйн салбараа дэмжих хэрэгтэй байна. Харин малчдыг дэмжих цогц бодлого зайлшгүй шаардлагатай. Тэжээлийн аюулгүй байдлын асуудлыг цогцоор нь ярилцахгүй бол болохоо байлаа.

Малчид малаа маллаад, түүхий эдээ эргэлтэд оруулах гэхээр чанарын шаардлага хангадаггүй. Сүү саалиа аваад борлуулах гэхээр ложистик нь хөгжөөгүй учир зах зээлд гаргаж чадахгүй, ийм л байдалтай байна.

Тиймээс түүхий эд бэлтгэлийн тогтолцоог эргэж харъя. Малын өвчинтэй тэмцэнэ гээд бие даасан агентлаг байгуулсан ч одоо бараг шүлхийгүй аймаггүй боллоо. Цаашдаа өвс тэжээлийг аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр, энэ өвчлөлтэй холбоотойгоор инноваци ашиглаад дулааны аргаар боловсруулж ариутгадаг болгох шаардлагатай байна. Энэ талаар хийж байгаа судалгаа шинжилгээ байна уу? Хөдөө аж ахуйн салбарт инноваци нэвтрүүлэхгүй бол болохоо байлаа. Малчдын бүтээмжийг нэмэгдүүлэх шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байна. “Монгол мал” хөтөлбөрийг 2010 онд баталж, 2021 онд дүгнэлт гаргасан. Ер нь эндээс ямар дүгнэлт гарсан юм. 11 жилийн хугацаанд энэ хөтөлбөр яаж хэрэгжсэн юм бэ? Үр дүн нь? Хоёрдугаарт, УИХ гишүүн Г.Тэмүүлэн бид хоёр малчдын эрх зүйн байдлын хуулийг санаачлаад, боловсруулсан. Та бүхнээс санал авахаар удахгүй хүргүүлнэ. Малчдын тогтвортой хөгжлийг дэмжих, эрх зүйн байдлыг хуульчлах, малчдын боловсролын асуудлыг эргэж харж байж хот хөдөөгийн хөгжлийн асуудлыг өндөр түвшинд ярьна. Та бүхэн Малчны эрх зүйн байдлын тухай хуулийг юу гэж үзэж байгаа вэ? Хүн амын 33 хувийг эзэлдэг малчид бие даасан, тэднийг дэмжсэн хуультай болохгүй бол шилжилт хөдөлгөн замаа алдлаа. Малчин гэдэг мэргэжлийг өндөр түвшинд тавьж, шинжлэх ухаанч байдлаар хөгжүүлж байж цаашдаа малчдын түүхий эд бодитоор үнэлэгдэнэ” гэв. УИХ гишүүн Н.Учралын асуултад Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд З.Мэндсайхан ингэж хариуллаа.

Тэрбээр “Н.Учрал гишүүнтэй санал нэг байна. Малчдын эрх зүйн асуудлыг тодорхой болгох талаар олон хувилбарыг ярьж байгаа. Эцсийн дүндээ хуулийн үзэл баримтлалыг миний хувьд дэмждэг.

Түүхий эд бэлтгэлийн тогтолцоог боловсронгуй болгох, малчдын залуу халааг бэлтгэх чиглэлд “Хоршооллын тухай хууль”-ийн шинэчилсэн хувилбар илүү үр өгөөжөө өгнө гэж харж байгаа.

Малчид нэгдэж малын гаралтай бүтээгдэхүүн, түүний эдийн засгийн үр өгөөжийг хүртсэнээр цаашдаа залуу халааг хөдөө аж ахуйн салбарт гарч ажиллах, үүнийг эдийн засгийн салбарлуу чиглүүлэхэд илүү үр дүнтэй систем болох юм гэж харж байгаа” гэж хэлэв. Мөн дээрх асуултад тус яамны төрийн нарийн бичгийн дарга ингэж хариуллаа.

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Т.Жамбалцэрэн “Хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн багц хуулийг боловсруулах төсөл дээр Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яаманд ажлын хэсэг гаргаад ажиллаж байна. Салбарын бие даасан олон хуулиуд байгаа. Тэдгээрийн уялдаа холбоог хангах, малчдын хөгжлийг дэмжих, инноваци хөгжлийг нэвтрүүлэх, шинжлэх ухаан технологийн хөгжлийг хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн салбарт нэмэгдүүлэх, энэ салбарын инноваци үйлдвэрлэлийн төвийг байгуулах чиглэлээр хүнс хөдөө аж ахуйн олон улсын байгууллагууд, төсөл хөтөлбөрүүдтэй хамтран ажиллаж байна.

Өнгөрсөн жил Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамны дэргэд судалгаа, хөгжлийн төвийг байгуулж ажилласан. Цаашдаа тус төвөөр дамжуулаад малчдын болон хөдөө аж ахуйн салбарын инноваци технологийг хөгжүүлэх, шинэ техник технологийг нэвтрүүлэх, цахим шилжилтийг нэвтрүүлэх ажлыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.

Үүнийг Хөдөө аж ахуйн багц хуулиар шийднэ гэж үзэж байгаа” гэв.

Т.Мөнхжаргал