Орон сууцны зоорийн давхарт орж ирсэн газар доорх усны түвшинг бууруулах, газар доорх устай газар хэрхэн барилга байгууламж барих асуудлаар ШУТИС-ийн ахлах багш, доктор Б.Наранчимэгтэй ярилцлаа.
-Улаанбаатар хотын орон сууц, хотхон хорооллын зоорийн давхрууд хөрсний усанд автаж насосоор соруулах ажлыг гүйцэтгэж байна. Хөрсний ус барилгын бүтээцэд хэрхэн сөрөг нөлөөтэй вэ?
-Хүмүүс хөрсний ус гэж ярьдаг ч энэ бол газар доорх ус юм. Газар доорх устай газар барилга байгууламж барих гэж буй тохиолдолд мембран филтер дэвсэж барилгаа усанд автуулахгүй байх хамгаалалтын технологийг ашиглах ёстой. Манай улсын барилгын компаниуд усны түвшин хамгийн бага буюу дөрөвдүгээр сард барилгаа бариад эхэлдэг. Энэ үед усны түвшин хамгийн бага байгаа учраас газар доорх ус гарч ирэхгүй. Гэтэл зургаа, долоодугаар сарууд буюу усны түвшин нэмэгдэх үед барилгын суурь луу ус орж ирдэг. Газар доорх ус удаан хугацаанд зоорийн давхарт нэвчиж орвол барилгын бүтээцэд өөрчлөлт орж арматур төмөрт зэврэл явагддаг. Урт хугацаандаа барилга нурах аюултай. Өнгөрсөн жил барилгын бүтээцэд өөрчлөлт орсны улмаас АНУ-д барилга бүхэлдээ нурсан явдал гарсан.
-Газар доорх усыг хэрхэн зайлуулах вэ?
-Олон улс орон мембран филтер дэвсэж барилгаа усанд автуулахгүй байх хамгаалалтын технологийг ашиглаад эхэлсэн. Манай улс ч мөн ялгаагүй энэ технологийг ашиглах боломжтой. Харамсалтай нь барилгын компаниуд газар доорх усаа шавхалгүйгээр барилгаа бариад эхэлчихдэг. Үүний улмаас асуудлууд ар араасаа ундардаг. Нэгэнт барилгын зоорийн давхарт газар доорх ус орж ирсэн тохиолдолд гидрогеологийн судалгаа хийж усны түвшинг бууруулна. Өөрөөр хэлбэл худаг өрөмдөж усыг тогтмол зайлуулна гэсэн үг.
-Газар доорх усны түвшинг бууруулснаар эрсдэл үүсэх үү?
-Монгол Улс газар доорх усныхаа 90 гаруй хувийг хэрэглэдэг. Тэр дундаа ундсны усандаа хэрэглэдэг. Голын хөндий орчмын газар доорх усны түвшин газрын гадаргатай хамгийн ойр буюу 2-3 метрт байдаг. Голоос холдох тусам газар доорх усны түвшин холдоно. Өмнө нь голын хөндийгөөр хотын төлөвлөлт хийгдээгүй байсан ч сүүлийн жилүүдэд барилга байгууламжууд нэмэгдэж голын хөндийгөөр төлөвлөлтүүд хийгдсэн. Үүний улмаас барилгын компаниуд усны цооногоо хааж барилга байгууламжийг барих болсон. Ундны усандаа хэрэглэдэг газар доорх усаа шавхаад байвал усны нөөцөд аюул учирна. Тиймээс барилгаа төлөвлөхдөө газар доорх усны түвшин хэдэн метрт байгааг судалж тооцох хэрэгтэй. Хэрэв газар доорх устай газар барилгаа төлөвлөхөөр болбол хамгаалах арга хэрэгслийг урьдчилж авах шаардлагатай.
-Газар доорх усыг соруулж шавхах нь зардал өндөртэй учраас барилгын компаниуд борооны ус зайлуулах шугам хоолой руу усаа шавхах зөрчлийг гаргах болжээ. Үүнээс болж борооны ус зайлуулах шугам ачааллаа дийлэхгүй хальж явган болон авто зам руу ус тогтож байгаа асуудлууд гарч байна.
-Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хотод барилга байгууламж шигүү баригдсан. Үүнийгээ дагаад газар доор дулааны, цэвэр бохирын шугам хоолой, кабелын шугам хоолойнууд сүлжилдэж шигүү хийгдсэн. Үүний улмаас хот үерийн усны шугам хоолой хийх трассгүй болж байна. Шинээр үерийн ус зайлуулах шугам хоолой хийх боломжгүй нөхцөл үүсчихээд байхад байгаа хоолойг нь эвдэж, гэмтээвэл хот улам л их усанд автана. Тиймээс барилгыг анхнаасаа ус нэвчихгүй байх талаас нь төлөвлөх ёстой.
-Ярилцсанд баярлалаа.
