НҮБ-аас эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцийг 1984 оноос  баталж энэхүү конвенцэд дэлхийн 150 гаруй орон багтсан байдаг. Манай улс энэ конвенцэд багтсан ч эрүүдэн шүүх гэмт хэрэг гарсаар байгааг "Эмнести интернэйшнл"-ээс өнөөдөр сэтгүүлчдэд мэдээллээ. 2013 онд тус байгууллагад гаргасан иргэдийн гомдлын 50 орчим хувь байцаан шийтгэх ажиллагаан дахь хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагчтай холбоотой, цагдан хорьсонтой холбоотой гомдлууд байñàí òàëààð îíöîëëîî. Энэ үеэр “Эмнести интернэйшнл” байгууллагын хуульчдын бүлгийн ахлагч А.Түвшинтулгаас çàðèì зүйлèéã тодруулëàà.

-Манай улсад эрүүдэн шүүгдсэн хүмүүсийн талаар тодорхой баримт байна уу?

- Хүний эрхийн үндэсний комиссын 2013 оны тайлан мэдээнээс тодорхой харж болно. Монгол улсад эрүүдэн шүүхийн тодорхой хэлбэрүүд амь бөхтэй оршсоор байна гэдгийг хүний эрхийн олон байгууллага хэлж байгаа. Жишээ нь, өнөөдөр хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулиар цагдан хорих хугацаа 24 сар байгаа. Шүүхээс хэргийг шалгаад буцаадаг. Энэ хооронд цагдан хоригдох хугацаа хэвээрээ байдаг. Их удаан хугацаагаар цагдан хорино гэдэг бол тухайн хүний бие махбод, сэтгэл санаанд тодорхой хохирол учруулж байна гэж ойлгож болно. Дээд тал нь 30 сар цагдан хоригдсон хүний баримт байдаг юм билээ.

-Мөрдөн байцаагч хүн эрүүдэн шүүх үйлдэл хийвэл ямар хариуцлага хүлээх вэ?

-Хэрэг бүртгэгч мөрдөн байцаагчийн хувьд эрүүдэн шүүх үйлдэл хийсэн бол Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн 251 буюу эрүү шүүлт тулгах гэсэн зүйл ангиар гэмт хэрэг болно. Аливаа гэмт хэргийн мэдээллийг өөрөөрөө болон гуравдагч этгээдээр дамжуулан авах, хэргийг хүлээлгэх зорилгоор эрүүдэн шүүх үйлдэл хийсэн бол энэ гэмт хэрэг.

-Эрүүдэн шүүхийн ямар хэлбэрүүд манай улсад ихэвчлэн гарч байна вэ?

-Хүний бие махбодид хүнд гэмтэл учруулсан, сэтгэл санааг нь хохироосон, дарамталсан гэх мэт үйлдлүүд орж байгаа. Энэ бол эрүүдэн шүүх хэлбэр. Мөн цагдан хорих байрыг сэлгүүлэн хорьдог нөхцөл байдлууд ажиглагдаж байна. Түүнчлэн ар гэрийнхэнтэй нь уулзах нөхцөл байдлыг хязгаарлах гэх мэт хандлагууд манайд их байдаг гэсэн судалгаа бий. Тиймээс зарим улс орны Засгийн газрууд хоёр нүүр гаргаж эрүүдэн шүүхийг хуульдаа хориглосон ч практикт хэрэглэсээр байна. Эрүү шүүлт зөвхөн оршин байх бус, дэлхийн өнцөг булан бүрт даамжирсаар байгаа.