“Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэн"-ийн захирал Ж.Галбадрахтай ярилцлаа.

- "Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэн" байгуулагдаад удаагүй байна. Хүрээлэнгийнхээ талаар танилцуулахгүй юу?

-   “Шинэ Монгол" бүрэн дунд сургууль 14 жил тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж ирлээ. Сүүлийн үед улс орны маань хөгжил хурдасч байна. Үүнийг дагаад уул уурхай, барилгын салбарт бүтээлч инженерүүд дутагдах болсон. Улс орны хөгжлийг харахаар яалт ч үгүй инженерийн чиглэлийн дараагийн шатны сургалт байгуулах шаардлага гарч ирж байна. Ийм хэрэгцээ шаардлага гарсан үед "Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэн" байгуулагдсан нь санамсаргүй гэхээсээ цаг үе нь таарсан гэвэл ононо. Учир нь, “Шинэ Монгол" бүрэн дунд сургууль маань байгалийн ухаан, физик, химид тулгуурласан сургалттай. Манай ихэнх төсгөгчид Японд инженерийн чиглэлээр сурдаг гэдтйг хүмүүс мэдэх байх. Бид энэ туршлага дээрээ үндэслэж технологийн коллеж, дээд сургууль байгуулъя гэсэн хүсэл эрмэлзэлтэй байсан. Миний хувьд энэ ажилд өөрийгөө зориулъя гэсэн хүмүүсийг эртнээс л тандаад яваад байсан хэрэг. Тэр нь МУИС-ийн тэргүүн дэд захирлаар ажиллаж байсан Ганзориг багш болон Японы Косэн буюу техникийн коллеж, их сургуульд сурч төгссөн Дэлхийд нэртэй корпорацид ажиллаж туршлага хуримтлуулсан Буянжаргал нар юм. За тэгээд Наранбаяр захирал маань байна. Эдэнтэйгээ нийлээд бүрэн дунд сургууль, технологийн коллеж, дээд сургуулиас бүрдсэн “Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэн"-гээ байгуулаад байж байна.

-    Яг л доороо гурван охин компанитай толгой групп шиг үү?

-   “Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэн" “Шинэ Монгол" бүрэн дунд сургууль, Косэн буюу техник инженерийн коллеж, NMIT буюу технологийн дээд сургууль гэсэн гурван сургуулиас бүрдэж байгаа гэдгийг хэлсэн. Энэ сургуулиуд маань бие дааж үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус бүрдээ хөгжлийн стратеги, төлөвлөгөө гаргаад явна. Ерөнхийдөө ингэж тус тусдаа явах ч “Шинэ Монгол Эрдмийн хүрээлэн" гэдэг нэрийн дор зангилагдаж явах юм.
Өөрөөр бол нэг нэгнийгээ дэмжиж, нэг чиглэл рүү харж явна гэж ойлгосон ч болно.

-    Яагаад заавал "Эрдмийн хүрээлэн” гэж нэрлэсэн юм бэ?

-   Англиар бол академи гэж хэлээд байгааг Японд бол Гакү эн гэж нэрлэдэг юм. Бид академи гэж нэрлэе гэхээр шинжлэх ухааны байгууллага ч юм шиг сонсогдоод байсан. Академи гэдгийг юу гэж орчуулах уу, гээд олон хүнээс асуусан л даа. Бас Гакү эн гэдгийг орчуулбал “Такү" гэдэг сурах, "Эн" гэдэг нь хүрээлэн гэнэ. Бид "Сурах хүрээлэн" гэхээр нэг л эвлэж өгөхгүй байсан юм. Тэгсэн манай хэлний том эрдэмтдийн нэг н.Заяабаатар Эрдмийн хүрээлэн гэж орчуулж өгсөн. “Эрдмийн хүрээлэн" гэхээр сонсоход хүртэл их гоё сонсогдож байгаа биз дээ.

-  Нэр нь ийм учиртай байж. Үйл ажиллагаа бүтцийн хувьд ямар вэ?

- Их энгийнээр хэлбэл, Гакү эн гэдэг нь коллежоосоо дээд сургуульдаа ордог, бүрэн дунд сургуулиасаа коллеж, дээд сургуульдаа шууд орох боломжтой гэсэн үг. Бүр бүрэн дундынхаа дундаасаа нь коллеждоо орж болдог бүтэц гэж ойлгож болно.

-  Эдгээр сургуулийг хариуцаж ажиллаж байгаа хүмүүсээ танилцуулахгүй юу?

- Ер нь бол хүчтэй боловсон хүчин бүрдээд байгаа гэж хэлж болно. Бүрэн дунд суургуулиасаа эхэлье л дээ. Яагаад гэвэл, хүнийг үзэл бодлынх нь хувьд төлөвшүүлж, зүгшрүүлж өгдөг нь бага, дунд, ахлах сургууль. Манай Наранбаяр захирал /"Шинэ Монгол" бүрэн дунд сургуулийн гүйцэтгэх захирал/ яг тэр зүг рүү чиглэсэн удирдагч байгаа юм. Жишээ нь, би ямар захирал байсан бэ гэхээр “физикийн хичээл ийм байх ёстой, математик нь тийм байх ёстой, TOEFL өгдөг болгоё, олимпиадад нь ингэе" гэх мэтээр багш гэдэг талаасаа л ажиллаад байдаг байсан байгаа юм. Мэдээж Нараа захирал гол түвшингээ барина л даа. Манай багш нар ч тэрэндээ дадчихсан улс. Гэхдээ манай хүний гол онцлог нь хүүхдийн гал бадарсан эрмэлзэл, мөрөөдөлтэй болох тэр арга замыг хичээлийн хөтөлбөрт нь шигтгэж өгдөгт байгаа юм. Наранбаяр захирлын хүүхдүүдтэй уулзахдаа хэлж байгаа үг нь их цэгцтэй, товч, тодорхой байдаг. Багш хүн бол нэг үгээ давтаж яриад байдаг гэмтэй. Ойлгож байна уу, яаж байна гээд л хичээл заадаг барилаараа яваад байдаг гэсэн үг. Энэ утгаараа Нараа захирал бол их зөв хүн нь болож таараад байгаа юм. Угаасаа ч манай хүн чинь багш биш шүү дээ. Ийм хүнийг Японд бол багш биш захирал гэж нэрлэдэг юм. Японд өөр алба, мэргэжлийн хүнийг дунд сургуульд захиралаар ажлуулж туршаад, тэр нь ч амжилттай болсон. Манайд ч мөн адил амжилттай "туршигдсан" гэж хэлье.

-  Тэгвэл коллежийнхоо захирлын талаар юу хэлэх вэ?

-  Буянжаргал Косэнд байхын л маш чармайлттай хүүхэд байсан гэдэг. Энэ чанарыг нь олон Япон хүн хэлдэг. Багш нар нь ч их магтдаг юм. Тэр курстээ үзэх боломжтой бүх л хичээлийг авч үзсэн гэж байгаа юм. Олон Япон хүн "Чи Монголдоо очиж Косэн байгуул. Чи чадна гэж" ятгадаг байсан юм билээ. Өөрөө ч математикийн улсын олимпиадаас медаль авч байсан мундаг залуу л даа. Тэр нь ч нөлөөлсөн байх. Сургуульдаа ч сайн сурсан. Манай хүн чинь Увсын Улаангомоос ирээд Улаанбаатарт бүтэн нэг жил ч амьдарч үзээгүй шахуу байж байгаад л Япон руу сурахаар явчихсан. Өөрөө бол “Би хөдөөний хүн" гэдэг юм. Би болохоор "Үгүй ээ, чи хөдөөний хүн байсан. Одоо бол чи дэлхийн хүн болоод ирсэн" гэдэг юм. Буянаа Японы алдартай “Тошиба" компанид ажилд орсон анхны монгол инженер. Өөрөөр хэлбэл, Монголд ингэж хийж болох юм байна гэдгийг нүдээрээ хараад, биеэрээ мэдрээд ирсэн хүн. н.Наранбаяр энэ хоёр маань одоохондоо тус тусынхаа сургуульд гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна. Яваандаа би энэ хоёрт хариуцсан сургуулиудыг нь бүрэн утгаар нь хүлээлгэж өгнө гэж боддог. Тэд хэдийгээр үүсгэн байгуулагч нь биш ч гэсэн энэ хугацаанд ямархуу CEO нар болохоо харуулаг. Тэр цагт нь би бүх эрх мэдлийг нь өгнө.



- Их сургууль жинхэнэ утгаараа ямар байх ёстой гэж боддог вэ?

- Манайд бол мэдлэгийн их сургуулиуд л байна. Дандаа л заадаг их сургуулиуд. Хүүхдүүд сураад л, сураад л байдаг. Бид энэ мэдлэгийн их сургуулиудийг судалгааны их сургууль болгож өөрчилнө. Судалгаа хийж тэрэн дээрээсээ үндэслэж дүгнэлт гаргадаг гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, хүнд зөвхөн номоор заах биш оюутан өөрөө бодитоор хийдэг, судалдаг чиглэл рүү орох цаг нь болсон. Дээр нь, манай Ганзориг багш антерпренер гэж яриад байгаа. Тэр нь судалгаагаа нийгэмтэй нь холбож өгдөг. Өөрөөр хэлбэл, хийсэн судалгаагаа бизнестэй холбож, амьдралд хэрэгжүүлнэ. Стартап компани байгуулна гэх мэт. Энэ бүхнийг яаж хэрэгжүүлдгийг Ганзориг багш маань гаргаж ирээд МУИС дээр хэрэгжүүлэх гэж нэлээд үзсэн. Харамсалтай нь, санасанаараа байж чадаагүй гэдэг... Үүнээс гадна улсын сургуулиуд судалгаанд мөнгө хаях болон лаборатори байгуулах боломж хомс. Тэгвэл бид энэ тал дээр зоригтой ажиллана. Мөнгө ч хаяна. Ямар лобаритори хэрэгтэй байна түүнийгээ байгуулна. Гэхдээ зүгээр нэг хэдэн багаж авчраад тавьчихгүй. Сая долларын үнэтэй ч багаж байж магад. Харин тэр сая долларын үр дүнг хэзээ яаж гаргах уу, гэдгээ бас бодно. Зөвхөн судалгаа хийгээд байх биш бизнестэй яаж холбохов, жишээ нь уурхайн дээж хэмждэг багаж байж болно. Тэр багаж дээр аль нэг доктор, профессор гэрээ хийгээд би ийм судалгаа, ийм ажил хийнэ гээд гэрээ хийх боломж нь нээлттэй. Би энэ компаниас сая төгрөг авна, багаж ашигласны төлбөр гээд 200-г нь сургуульдаа өгнө. 400 мянгаар нь оюутнуудаа цалинжуулна, 400 нь компанийн ашиг болно гэдэг ч юм уу. Энгийнээр хэлбэл, профессор нь гарааны компанийхаа захирал нь, оюутнууд нь цалинжаад явах юм уу, төлбөрөө хөнгөлүүлээд явах боломжтой гэсэн үг. Энэ бүхнийг Ганзориг маань маш сайн харж байгаа.

- Таны хувьд?

- Миний хувьд "Шинэ Монгол эрдмийн хүрээлэнгийн” захирал. Би хувьдаа өөртөө эрх мэдэл төвлөрч болохгүй гэж үздэг. Мэдээж шийдвэр гаргах төвшинд оролцоно. Бусдыг нь манай CEO нар мэдэж ажиллана. Тэдэнд өөсрдөд нь тодорхой төсөв байгаа шүү дээ. Тэр хүрээнд нь би оролцохгүй. Яагаад гэвэл өөрсдийг нь чөлөөтэй ажиллуулж, шинэлэг санаануудыг гаргаж ирмээр байна. Санхүүгийн зарцуулалт дээр хяналт гэдэг юм уу, бодлогын зүгээс орж ирнэ. Түүнээс биш үйл ажиллагаанд нь оролцохгүй. Тайланг нь сонсоно. Ерөнхийдөө бол чиглүүлэх л үүрэгтэй. Гурван жил орчим ажиплаад л өөрсдөд нь өгчихнө.

- Цаашдын зорилгоо юу гэж тодорхойлж байна вэ?

-Яваандаа Эрдмийн хүрээлэн маань Харвардын сан, Билл гейтсийн сан гэдэг шиг том сан болох ёстой. Том боловсрол руу чиглэсэн, нийгмийн сайн сайхны төлөө ажиллах чиглэл рүү явах ёстой.