
Дотоод зөрчил нь хурцдан бугширч, тохиролцоо наймааны сэмхэн сэжмээр сууж босохын хооронд гаргасан нэр дэвшигчтэйгээ цаашаа явбал АН-ыг 1996-2000 оны л хувь тавилан хүлээж байна. Захидал бичлээ гээд л Засгийн газраа огцруулчихдаг туршлага манай улстөрчдөд бий. Өр тавилцаж, Г.Дэнзэнг давраахад гар бие оролцсон Ч.Сайхабилэгт тэрнээс хэд дахин том шалтиг тулгаад унагахад амархан. МАН-ын 26 гишүүний эсэргүүцлийг АН-ын нэг удаагийн эв нэгдлээр давж гараад засгийн газраа байгуулж болно. Гэвч онд оролгүй Ч.Сайханбилэгийг огцруулья гэхэд бөндөгнөөд л унана. АН-ын МоАХ, МҮДН, Шонхор фракцийнхан “Алтангадас”-ын шуурхай ялалтанд сэтгэл дундуур байгаа нь нууц биш. Хэд хоногтоо тэвчиж болох ч хэтдээ дэмжээд явахгүй нь тун ойлгомжтой асуудал. Ч.Сайханбилэгийг огцруулах санаачлага гаргаад кноп дарсан намын гишүүдээ хөөнө гэж айлгах арга АН-д байхгүй болсон. Н.Алтанхуягийг огцруулаад хөөгдөөгүй хүмүүс Ч.Сайхабилэгийг огцруулаад хөөгдөнө гэж юу байхав. Намын дүрмээс гишүүний эрх илүү гэдгийг сая болж өнгөрсөн ҮЗХ-ны хурлаараа баталж “Түгжил”-ийг түгжилдэхгүй гэсэн жишгийг тэд өөрсдөө тогтоочихсон. Тэгэхээр шуурхай тохиролцооны үр дүнд бүрэлдэх “Шинэчлэлийн Засгийн газар-2”-ийн нас богинохон байх нь анхнаасаа тодорхой байна.
Яавал Засаг төрөө тогтвортой байлгах вэ? АН-ынхан үнэхээр л ингэж бодож байгаа бол “Алтангадас”-ын ханхүүд угсаа залгамжлах титмээ гардуулахаас өмнө тоо бодох хэрэгтэй. Нийгмийн дэмжлэггүй, сөрөг хүчний эсэргүүцэлтэй, нам дотроо цагийн тохируулгатай тэсрэх бөмбөг тээсэн ийм Засгийн газрыг арга залины сиймхийгээр арайхийн байгуулбал төрд жинхэнэ хямрал нүүрлэж, тогтворгүй байдал бий болно.
Тэгэхээр АН-д хэнтэй хамтарч Засгийн газраа байгуулах вэ? гэдэг нь маш чухал асуудал болоод байгаа юм. “Шударгуудтай” шуурхайлан байгуулсан үерхэл хичнээн их завхайрал, араар тавилтыг дагуулснаа эрх биш нэг тунгаах хэрэгтэй.
МАН-тай хамтармаар байгаа бол тэрийгээ ил тод илэрхийлээд зөвшилцөлөө явуулах хэрэгтэй. Үндэсний эв нэгдлийн Засгийн газар байгуулна. Бүх намтай хамтарна гэдэг сценари дэндүү ойлгомжгүй бүрхэг байгаа болохоор л саад дуусахгүй, асуудал нэг талдаа гарахгүй байна.
Үнэндээ АН-ынхан МАН-тай хамтрах хүсэл сонирхол их бий. Гэвч МАНАН гэдэг нэр хочноосоо айгаад “ойлголцоё” гэсэн товчхон үгээр л өдөөн хатгаад байгаа. Харин АН-д туньсан МАН-ын гомдол тийм ч амар тайлагдахгүй. Тэд том бодлого, хуулиудыг өөрсдийнхөө хувилбараар дэмжүүлж, эрх баригч үеийнхээ нөлөөллийн талыг ч атугай олж байж хамтрах тухай ярина. Гэвч эцсийн мөчид хамтрах саналаа тодорхой тавибал тэдэнд хамтрахаас өөр гарц байхгүй. 2016 онд элгээрээ хэвтсэн эдийн засаг, улс орон хүлээж авахыг тэд хүсэхгүй байгаа.
МАН-аас болж төрөө гацааж байгаа бол АН-ын л хохь. Товчхондоо АН-ын эрсдэлтэй нүүр тулсан тодорхой шийдвэр л төрд нүүрлээд байгаа гацааг гаргах болохоос МАН тийм хариуцлага хүлээсэн олонхи биш. “Манайд хамтран Засгийн газар байгуулах санал ирээгүй тул хэлэлцэх шаардлаггүй гэж үзсэн” гэх МАН-ын мэдэгдэлд Засгийн газрыг хамтран байгуулах санал ирвэл ярилцаж болно гэсэн битүү хариулт бий. “Манайхтай байгуулсан гэрээ чинь хүчинтэй юмуу, бүх намуудад зөвшилцөх санал тавихыг чинь ойлгохгүй байна” гэж байгаа МАХН-ын мэдэгдэлд хамтарвал хамтраад, үгүй бол болиоч дээ гэсэн дургүйцэл цухалзана.
Харин АН-ынхан бүх намтай зөвшилцөнө гэх мэтийн ойлгомжгүй зүйлийг яриад цаг алдаад байх юм. 30 сайдтай Засаг байгуулах гээгүй л юм тийм хувилбар явахгүй. МАХН-ын орсон засагт МАН хэзээ ч орохгүй. МАН-тай мөр зэрэгцээд суухыг МАХН бас хүсэхгүй. Тэгэхээр АН хэнтэй хамтарч ажиллахаа ил тод зарлаад хэлэлцээртээ яаравчлах хэрэгтэй. Эсвэл анх Засгаа байгуулж байсан шигээ “шударгуудтай” нийлж сүр, сар кнопдоод нүдээ аниад цаашаа явж болно. Гэхдээ нэг томьёог ойлгох хэрэгтэй. МАН-ын бүлэг сөрөг хүчин хэвээрээ үлдвэл АН-д элсний 13 гарч ирэх нь цаг хугацааны л асуудал. 26 \МАН\+13 \Түгжил\ =39. 2016 он хүртэл ийм л томьёо мөрдөгдөнө. Математикч Р.Гончигдорж нь мэдэж л баймаар. Сониноос Алтангадас од хоногт тутамд дэлхийтэй тэмцэх хэмжээний массаа алдаж, удахгүй сөнөсөн гараг болох гэж байгаа юм гэсэн шүү.
Т.Цагариг
Сэтгэгдэл (11)