Монголчууд бид дэлхийн зах зээлд ч томоохон байр суурь эзлэх чадвартай хүмүүс

“Дархан хүн бурхан ухаантай” гэсэн сайхан үг байдаг. Энэ л үгийн эзэн болж, үндэснийхээ хэв маягийг харуулсан бүтээл туурвидаг  эгэл жирийн нэгэн дархан эмэгтэйг бид энэ удаагийнхаа “Эерэг 24” буландаа онцолж байна.

Өнгөт металлаар гоёл чимэглэл, бэлэг дурсгалын зүйл урладаг “Бүрэн сүх” ХХК-ийг зорихдоо энэ компанийн “Захирал дархан”-ыг хүдэр бадир эрэгтэй хүн байх гэсэн төсөөлөлтэйгээр очсон юм. “Шар хад”-нд байрлах үйлдвэрийн хашааны үүдэнд очоод утас руу залгахад нүүр дүүрэн инээд тодруулсан эмэгтэй биднийг угтан авлаа. Тэрбээр өөрийгөө танилцуулахад эл үйлдвэрийн захирал Б.Галцэцэг  гэдгийг мэдэв.

“Өөдлөх айл үүд хаалганаасаа” гэж хашааны үүдээр ороход л дархан хүн бурхан ухаантай гэх үгийн тайлал энэ болов уу гэмээр хээ угалз болсон сайхан хаалга, цэмцгэр хашаа энэ өрхийн хүмүүс хөдөлмөрч гэдгийг бэлээхэн харуулж байлаа. Хашааны дотор талд хүн явах чиглэл бүрд явган хүний зам барьж, бусад хэсгийг нь зүлэгжүүлдэг бололтой байв.  Ийн хашааны үүднээс үйлдвэрийн хоёр давхар байр хүрэх зам зуураа хашаан доторхийг ажсаар дотогшоо орлоо.

“Бүрэн сүх” үйлдвэр таван цехтэй бөгөөд цех бүр нь тус тусын өрөөнд байрладаг аж. Бид эхлээд бүтээлүүдийнхээ загварыг зохиож, цутгуур, сийлбэр хийдэг “Бокс”-ын өрөөгөөр орлоо. Энэ өрөөнд 2 сийлбэрчин, зутгуурчины хамт суудаг аж. Тэд Батноров хийцийн монгол эмээлийн чимэглэлийн сийлбэрийг хийж, боксоо цутгаж байхтай тааралдаж нэлээд олзуурхав. Эрийн хийморь болсон морины эмээлийн гоёл чимэглэл хэрхэн бүтдэг, яаж хийдгийг бид нарийн мэдэхгүй. Хийж буй тоног нь үнэхээр урлагийн бүтээл аж.

Сийлбэрчдийн ширээн дээр өөрсдийнх нь зохион бүтээсэн бүтээлийнх нь анхны тосон сийлбэр, бэлэн болсон металл сувинерууд өрөөстэй байгааг хараад монгол дархчуулаараа бахархаж,  бишрэх, омогших сэтгэл төрж байсныг нуух юун.

Аргагүй л дархчуулын өрөө гэсэн шиг өрөөнийхөө ханыг монгол дарханы аргаар хийсэн ээмэг, зүүлт бэлэг дурсгалын сувинерээр чимэглэсэн нь ёстой л дарханы диваажин гэж байдаг бол тэнд очсон мэт санагдаж байв.

Ингээд бид тус үйлдвэрийн бэлэг дурсгалын зүйлсийн загварыг зохион бүтээдэг, сийлбэрчин Э.Отгонбаатартай уулзаж бүтээлээ хэрхэн туурвидаг, шинэ бүтээлийн санаагаа хаанаас олдог талаар тодруулахад “Манай үйлдвэр үндэснийхээ хэв загварыг харуулсан бүтээл урлахыг гол зорилгоо болгодог. Тиймээс хуучны эдлэл, ном зохиол, сонин сэтгүүл зэрэг олон зүйлээс судалгаа хийсний үндсэн дээр хэзээ, хаана ч байхгүй дахин давтагдахгүй санааг олж загвараа гаргадаг хэмээн танилцуулсан юм. Тэрээр “Гэхдээ энэ бүх загварыг би ганцаараа гаргадаггүй. Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй гэдэгчлэн манай хамт олон бүтээлийнхээ талаар бүгд санал бодлоо дусгаж, оролцуулдаг” хэмээн хийж буй ажил, хамт олныхоо талаар ярьж байлаа.

Энэ уран сийлбэрч Өвөрмонголд 10-аад жил ажилласан ч “Мэдэж сурсан бүхнээ гадны улс оронд гаргаж өгөөд байвал эх орны маань өөрийн гэсэн бүхэн бусдынх болчих юм шиг санагдаад Монголдоо ирж ажилласан. Манай улс над шиг хүнээр дутахгүй ч би өөрөө ингэж бодоод л эх орондоо ирж ажилласан” гэлээ. Эх оронч сэтгэл гэдэг ийм зүйлээс эхэлдэг юм байна гэдгийг Э.Отгонбаатарын энэ ярианаас ойлгогдож байгаа биз. Аргагүй л дархан хүний бурхан ухааны илрэл юм.  

Хүмүүс хуучны хэв загвартай, монгол дарханы аргаар урласан гоёл сонирхох болсон

Бид дараагийн цехээр зочиллоо. Энд гар аргаар гоёл чимэглэл хийдэг  аж. Энэ цехийн “Эзэн” нь Б.Наранбаяр гэх дархан. Тэрбээр алтаар ээмэг, бөгж урлаж байв. Үйлдвэр  байгуулагдсан цагаас өнөөг хүртэл тогтвор суурьшилтай ажиллаж байгаа дархан хэмээн “Бүрэн сүх” ХХК-ийн захирал Б.Галцэцэг танилцууллаа.

Сүүлийн жилүүдэд иргэд хуучны хэв загвартай, монгол дарханы арга болох ямар нэгэн цутгамал хэв ашиглаагүй зөвхөн гараар урласан зүйлийг ихээр сонирхох болсон аж. Тиймээс ч “Бүрэн сүх” үйлдвэрт хувь хүн, албан байгууллагууд хандаж зөвхөн дэлхийд ганц байх тэр л гоёл чимэглэлийг өөрсдийн санаанд нийцүүлэн урлуулах болсон байна.

Өөрийн ажлаа чин сэтгэлээсээ хийж буй Б.Наранбаяр дархантай уулзахгүй, түүнээс ажлынх нь талаар асуулгүй өнгөрч чадаагүй юм. Тэрбээр “Би Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр сумын уугуул. Анх намайг н.Бат-Эрдэнэ гэх дархан энэ салбарт хөтлөж оруулсан. Тэр хүн манай сумын иргэдэд алт мөнгөн эдлэл хийж, үйлчилж байхад  нь танилцаж шавь ороод өнөөдрийг хүртэл суралцаад л явж байна даа” хэмээн даруухан хэлээд “Хүмүүс төрөл бүрийн загвартай зүйл хийлгэхийг хүсдэг. Тэр бүгдийг хүмүүсийн сэтгэл нийцүүлэн нэг бүрчлэн гар аргаар хийнэ гэдэг амаргүй тиймээс би зөвхөн хийж чадна гэсэн зүйлээ л барьж авдаг. Хүний үнэ цэнэтэй зүйлийг ахин дахин хайлуулж, чанар сорьцоор нь тоглох эрх бидэнд байхгүй. Гэхдээ зориод ирсэн хүмүүсийг чадахгүй гээд буцаахгүйг боддог. Сүүлийн үед хятадаас орж ирж байгаа хэв /ээмэг бөгжний бэлэн хэв/ залуучуудыг их бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй болгож, тэднийг хөгжүүлэхгүй байгаад харамсаж явдаг” хэмээсэн. Ийнхүү түүнтэй ярилцах зүйл их байсан ч дараагийн хүмүүстэй уулзахаар цааш явж цех бүрээр орж сонирхон ажилчидтай нь уулзвал бүгд л “Үйлдвэрээ цааш өргөжүүлж, өөрсдийн урласан бүтээлээ дэлхийн зах зээлд өрсөлдүүлэх юмсан” хэмээн ярьцгааж байлаа.

Тус үйлдвэр нь 30 орчим дархантай бөгөөд ихэнх нь үйлдвэр байгуулагдах цагаас л ажилласан бөгөөд дархчууд нь Б.Галцэцэг захирлаас номын дуу сонсч, дарханы урланг заалгаж дархан болсон хүмүүс байдаг юм билээ.

Орон сууцны подвол түрээслэн үйл ажиллагаагаа эхлүүлж, өнөөдрийн энэ л бахдам амжилт, ажлын эзэн болсон Б.Галцэцэг гэх нэртэйгээ адилхан гал шиг дүрэлзэх, бүтээлч энэ эмэгтэйтэй цөөн хором хөөрөлдлөө.

-----------------------------100 жилийн баталгаа----------------------------

“Бүрэн сүх” ХХК-ийн захирал Б.Галцэцэг: Үнэт эдлэлийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхэд төрийн бодлого хэрэгтэй байна

-Япончууд нарны гүүрийг бариад 100 жилийн баталгаа өгсөн нь Монголчуудад үнэхээр шинэ содон зүйл байлаа. Харин "Бүрэн сүх" ХХК бүтээгдэхүүнүүдээ 100 жилийн баталгаатай гэлээ-

-Танай үйлдвэрээр ороод үнэхээр бахархах омогших сэтгэл төрлөө. Та анх үйлдвэрлэл эхлэх хөрөнгөө хэрхэн босгож байв. Энэ талаар яриагаа эхлэх үү ?

-Бид энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхлээд арав гаруй жил болж байна. Анх энэ чиглэлээр үйлдвэрлэл явуулдаг газар ховор байсан. Тиймээс үйлдвэрлэж байсан болгон маань зарагдаж байсан нь бидэнд их урам зоргийг өгсөн. Харин хөрөнгийн хувьд 10 хувийн хүүтэй мөнгө зээлд л үйл ажиллагаагаа эхлүүлж байлаа.  

-Үнэхээр мундаг басхүү зоригтой юм аа. Танай гол хэрэглэгч, худалдан авагч ямар хүмүүс байдаг вэ?

-Монголчуудаас гадна, Өвөрмонголчууд ихээр үйлчлүүлдэг. Гэхдээ тэд нэг хоёр удаа цөөн тоогоор худалдаж авчихаад өөрдсөө хятадад бидний бүтээлийг дуурайлгаад олон тоогоор үйлдвэрлэдэг. Энэ нь харамсалтай санагддаг. Харин энэ жилээс жуулчдад зориулсан бэлэг дурсгалын зүйлийг түлхүү үйлдвэрлэж байна. 

-Тийм шүү. Хятадуудад хийхгүй зүйл гэж байдаггүй. Бүтээлээ патентжуулж, оюуны өмчөөр баталгаажуулах боломж байдаггүй юу?

-Энэ талаар хөөцөлдөж л байна. Гэхдээ оюуны өмчөөр баталгаажуулсан ч гадны улс орнууд дуурайлгаад хийчихээр түүний араас хөөцөлдөх боломж байдаггүй юм билээ.

-Ер нь түүхий эдээ хаанаас нийлүүлдэг юм бэ. Хангалттай байдаг уу?

-Манай улсыг алт мөнгөний эх орон гэхэд нэг их хилсдэхгүй байх. Гэтэл “Монгол Банк” дотооддоо алт,  мөнгөө худалддаггүй. Энэ нь үнэхээр харамсалтай санагддаг. Тиймээс бид урд хөршөөс алт, мөнгө оруулж ирдэг. Цөөн тохиолдол иргэдээс, харин зэс, гуулийг хоёрдогч түүхий эд зардаг хүмүүсээс худалдаж авдаг.

-Та бүхэн өөрсдийн хийсэн алт мөнгөн эдлэл, бэлэг дурсгалын зүйлээ дэлхийн зах зээлд нийлүүлэх талаар хөөцөлдөж байсан уу?

-Бидэнтэй ижил төрлийн үйлдвэрлэл явуулдаг “Нандин гоёо” ХХК-ийнхан Тайван, Тайланд зэрэг улс орнуудад бараа бүтээгдэхүүнээ экспортлохоор хөөцөлдөж үзсэн ч хууль эрх зүйн орчин нь бүрдээгүй гэх шалтгаанаар зорьсон хэрэг нь талаар болсон. Ер нь алт, мөнгөн эдлэл хилээр гаргах хориотой байдаг юм билээ. Энэ тал дээр төрийн бодлого дутагдаад байх шиг санагддаг.

-Монголчууд дотоодын үйлдвэрлэлээ тэр бүр дэмжээд байдаггүй юм шиг санагддаг. Энэ тал дээр таны бодол?

-Тийм шүү. Наад зах л гэхэд манай хувийн болон төрийн байгууллагууд өөрсдийн лого, эмбелемийг харуулсан бэлэг дурсгалын зүйлийг гадны улс оронд, эсвэл гадаадаас орж ирсэн түүхий эдээр үйлдвэрлэдэг газруудаар үйлчлүүлдэг. Үүнийхээ оронд дотоодын үйлдвэрлэлээ дэмжээд бидэнд хандвал хүссэн хэмжээ загвараар нь юуг ч хийж өгч болно. Хүмүүсийн дунд дотоодын үйлдвэрлэгчдийн бүтээгдэхүүн үнэтэй гэсэн ойлголт байдаг. Гэтэл бидний бүтээл бол 100 жилийн настай, баталгаатай гэдгийг л ойлгоосой гэж боддог.

-Мэдээж ажил хийхэд бэрхшээлтэй, хүндрэлтэй зүйл гардаг л байх. Энэ талаар яриач?

-Манайх НӨАТ төлөгч байгууллага. Алт мөнгөн эдлэлд борлуулалтын үнэ их гардаг. Үүнээсээ болоод НӨАТ их бодогддог. Энэ жил л гэхэд хоёр сая төгрөгийн татвар гарчихсан байгаа. Ямар ч байсан баяжихаараа л өгнө дөө. /Инээв/ Ер нь үндэснийхээ үйлдвэрлэгч нарыг татвараас чөлөөлж, зах зээлд өрсөлдөх боломжийг нь бүрдүүлээд өгвөл монголчууд бид дотоодоо төдийгүй дэлхийн зах зээлд ч томоохон байр суурь эзлэх чадвартай хүмүүс гэж би боддог. 

-Нууц биш бол танай байгууллага өнгөрсөн жил хэдэн төгрөгийн НӨАТ төлсөн бэ?

-Бид уг нь урлан нэрээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг байсан. Харин өнгөрсөн жилээс ажилчдын нийгмийн асуудлыг бодоод компани байгуулж, НӨАТ төлөгч болсон. Өнгөрсөн жил улсад гурван сая төгрөгийн татвар төлсөн.  

Бидэндтэй ярилцаж, үйлдвэрийнхээ талаар сонирхуулсан та бүхний ажилд амжилт хүсье

Эерэгээр холбоотой байя www.24tsag.mn

Б.Батчимэг