Уул уурхайн салбар манай улсын эдийн засагт чухал ач холбогдолтой бөгөөд тус салбарын ашиг, орлого улсын төсвийн ихэнх хувийг бүрдүүлдэг. Тэр дундаа өмнийн говьд уул уурхай дагасан бүтээн байгуулалт ундарч, өрх гэр бүл ажилтай, орлогтой болж, амжиргаа нь дээшилсээр байна. Тус бүс нутагт Монголд байтугай дэлхийд дээгүүрт жагсах уул уурхайн компаниуд үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд ингэхдээ нутгийн удирдлагатай хамтарч ажиллах замаар иргэдийн хөдөлмөр эрхлэх боломжийг нэмэгдүүлдэг байна.
Тиймээс өмнийн говьд ундарч буй бүтээн байгуулалттай танилцах зуур, уул уурхайн салбарт ажиллаж, ажил амьдралаа өөд татаж буй залуустай уулзахаар Өмнөговь аймаг дахь “Монгол Алт” буюу МАК-ийн Нарийнсухайтын ордтой танилцсан юм. Нарийнсухайтын бүсэд “МАК”, “Өсөх Зоос”, “Саусгоси коэл транс”, “Терра энержи”, “Жахвлант” зэрэг компаниуд үйл ажиллагаа явуулдаг юм байна.
-ХАБ-ын ажилчид уурхайчдын аюулгүй байдлыг хангаж ажилладаг-
Алтан шаргал элсэн дунд хүнд даацын автомашины дуу хадахын зэрэгцээ “МАК”-ийн ажилчид ажлын цагтаа багтан бүтээмжтэй ажиллахаар шаргуу ажиллах аж.
ХАБ, ЭАБО-ны хэсгийн дарга Э.Билгүүн “Нарийнсухайтын уурхайд 11 дэх жилдээ үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Нүүрсийг илчлэгээс нь хамаарч гурав ангилдаг. Бид экспортолж буй тухайн компани ямар чанарын нүүрс худалдан авахыг хүснэ.
Үүний дагуу нүүрсээ борлуулдаг. Нарийнсухайтын уурхайд Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын 20 гаруй мэргэжилтэн уурхайчдын аюулгүй байдлыг хангаж, хамгаалж ажилладаг” гэсэн юм. “МАК”-ийн охин компани болох Нарийнсухайтын уурхайн хувьд бусад уурхайтай харьцуулахад харьцангуй олон ХАБ-ын мэргэжилтэнтэй юм байна. Энэ ч утгаараа хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг маш сайн төвшинд хангадаг юм байна лээ.
“МАК” компанийн хувьд үндэсний 100 хувь хөрөнгө оруулалттай компани гэдгээрээ онцлог. Нарийнсухайтын ордоос олборлосон нүүрсийг A. B, F зэрэглэлээр ангилах бөгөөд энэ ангиллыг гаргадаг стандартын лабораторитой. F зэрэглэлийн нүүрс нь хамгийн илчлэг багатай нүүрс. Уг зэрэглэлийн нүүрсийн чанарыг сайжруулахын тулд баяжуулан үйлдвэрээр дахин боловсруулж, А зэрэглэлийн нүүрс рүү чанарыг нь дөхүүлж гаргадаг гэсэн. Баяжуулах үйлдвэр жилд нэг сая тонн нүүрс баяжуулах хүчин чадалтай юм байна.
Энэ оны хувьд тус уурхайн хувьд олон улсад баримталдаг стандартыг тогтоон хэрэгжүүлж, сертификат авах зорилго тавьжээ. Уурхайн хэмжээнд 900 гаруй ажилтантай. Геологи хайгуулын судалгаагаар эл уурхай 580 сая орчим нөөцтэй гэж гарчээ.
-Гурвантэсийн нутгийн иргэдэд ажлын байр нээлттэй-
Гурвантэс сумын иргэн Г.Батбаатар “Гэр бүлтэйгээ ойрхон байна гэдэг уурхайчны хамгийн чухал асуудал. Миний хувьд өмнө нь цахилгааны инженерээр ажиллаж байгаад энд бульдозерчиноор ажиллаж байна. Би эхнэр, хоёр хүүхдийн хамт амьдардаг. Цалин хөлс, хангамжийн хувьд амьдралд хүрэлцээтэй байдаг. Хамгийн гол нь ажлын цаг яс баримтладаг. Цагтаа ажилдаа гараад буух цагтаа ажлаасаа буудаг” гэв.
“МАК”-ийн Нарийнсухайт дахь уурхай өдөрт нэг мянга орчим тонн нүүрс баяжуулдаг. Энэ нь нүүрсэнд агуулагддаг үнслэг, илчлэг, фтор, хүхэр зэрэг химийн элемент, үзүүлэлтийг сайжруулна гэсэн үг аж.
Уурхайн ажилчдыг олон улсын стандартад нийцсэн “тансаг” гэмээр улаан хүрэн, шар зэрэг гурван давхар байраар амьдрах нөхцөлийг нь бүрдүүлжээ. Тохь тухыг ярих юм биш. Мөн нийгмийн халамж болон бусад шаардлагатай тоног төхөөрөмж, хэрэгслийг цогцоор нь шийдвэрлэжээ. Ажилчдаа боддог байгууллага урагштай, бүтээмжтэй ажилладгийн үлгэр жишээ энэ биз ээ.
-Даланзадгадад жишиг гудамж бүтээн байгуулна-
Тус сумын Засаг дарга “Гурвантэс сум уул уурхайн ашиглалтын 37 лицензтэй. Үүний 35 нь ашиглалтын лиценз. Эдгээр лицензийн ихэнх нь Нарийн сухайтын бүлэг ордод байрладаг. Тухайлбал, алт, баргил чулуу, давсны зэрэг уурхай үйл ажиллагаа явуулдаг. Гурвантэс суманд олборлох үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудтай Ашигт малтмалыг тухай хуулийн 42-д зааснаар хамтран ажиллах гэрээ байгуулдаг. Тухайн төсөл хэрэгжүүлэгч аж ахуйн нэгж нь бүс нутаг, орон нутгийг хөгжүүлэхэд хамтран ажилладаг заалттай. Энэ заалтын хэрэгжилт орон нутагт муу байсан ч бид шаардлага тавьсны дагуу компаниудтай хамтран ажиллах гэрээ байгуулаад байна. Ялангуяа “МАК” анх үйл ажиллагаа явуулж эхэслнээс хойш орон нутагтай хамтран ажилласан. Бусдыгаа түүчээлж чадсан байгууллага. Сүүлд шинэчилсэн гэрээгээр хамгийн том төслийг хэрэгжүүлж байна. Тухайлбал, “МАК” нь Гурвантэс сумын төвөөс Нарийнсухайтын орд хүртэлх газрын эхний хэсгийн ажил буюу зургаан км замыг стандартын дагуу өөрийн хөрөнгөөр хийж гүйцэтгэнэ. Мөн Өмнөговь аймгийн баруун хэсгийн сумдад тодорхой төсөл хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн” гэв.
Мөн Даланзадгад хотын нэг гудамжийг нийгмийн хариуцлахгын хүрээнд 600 орчим сая төгрөгөөр тохижуулахаар ажлаа эхлүүлжээ. Тус гудамжийг орчин үеийн жишиг гудамж болгоно гэж хэлж байлаа.
Уул уурхайн салбараас олсон орлого аймаг, улсын санд төвлөрдөг. Тухайлбал, Нарийнсухайтын ордоос жилд улсын төсөвт 200 орчим тэрбум төгрөг, аймгийн төсөвт 10 тэрбум төгрөг төвлөрүүлдэг юм билээ.
Харин сум орон нутагт өөрийн гэсэн тусгай сан байдаггүй. Тиймээс МАК-ийн зүгээс 2011 онд Гурвантэс суманд 100 орчим сая төгрөгийн төсөв бүхий “орон нутгийн сан”-г бий болгож өгчээ. Энэ сан өдгөө 400 орчим сая төгрөгтэй болсон бөгөөд уг мөнгөөрөө жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ гэсэн юм.
Түүнчлэн “МАК” буюу Өмнөговь аймгийн баруун бүс нутгийн хөгжлийн гол чиг хандлага болсон энэ уурхай нийгмийн хариуцлагийн хүрээнд Гурвантэс суманд Боловсролын цогцолбор барилга буюу тухайлбал, 320 хүүхдийн хичээлийн байр, 120 хүүхдийн дотуур байрны барилгыг 2011 онд ашиглалтад оруулжээ. Мөн сургалтын чанарыг сайжруулах бүхий л талаар хамтран ажиллаж түүчээлж ажиллаж байна. Мөн тус нутагт нэн ховордоод буй ан амьтдыг өсгөн үржүүлэх, хамгаалах талаар санаачлагатай ажилладагийг дуулгасан юм.
Б.Лхам
