Түрээслээд өмчлөх орон сууцтай холбоотой асуудлаар НОСК-ын захирал Б.Сүхбаатараас зарим зүйлийг тодрууллаа.
-370 айлын орон сууцыг түрээслээд өмчлөх хэлбэр рүү шилжүүллээ. Одоо энгийн түрээстэй орон сууц хэчнээн үлдсэн бэ?
-Тодорхой хувийг нь энгийн түрээсийн орон сууц байдлаар үлдээж байгаа. Тодруулбал, ахмадын энгийн түрээсийн 300 айлын орон сууц, Сонгинохайрханд 70 айлын орон сууц байсан. Эдгээрийг түрээслээд өмчлөх хэлбэр рүү шилжүүлж байгаа юм. нэг үгээр бол орлогод нь нийцүүлж орон сууцтай болох бололцоогоор нь хангаж байгаа юм. Учир нь энгийн түрээсээр түрээслээд яваахд хамгийн багадаа 32 жилийн дараа байрны өртөг нөхөгддөг. Нөгөө талаар дамжин өнгөрөх байдлаар явахад элэгдэл маш хурдацтай бий болдог. Айл өрхүүд түр байгаад гарна гэсэн сэтгэлзүйтэй байгаа учраас тэр шүү дээ. Үүнийг засах зөв шийдэл нь түрээслээд өмчлөх хэлбэр рүү шилжүүлэх гэж үзсэн.
-Одоо энгийн түрээстэй байгаа орон сууцнуудыг үе шаттайгаар түрээслээд өмчлөх хэлбэр рүү шилжүүлнэ гэсэн үг үү?
-Түрээслээд өмчлөх хэлбэр рүү шилжсэнээр байрны ашиглалт хийгээд эргэн төлөлт сайжирна. Мөн дараагийн түрээслээд өмчлөх орон сууцаа барих эх үүсвэрээ эндээс гаргаж авах зэргээр эргэлтийн зөв цикл рүү орж байгаа юм. Иргэдийн зүгээс хамгийн чухал нь орлогодоо нийцсэн орон сууцтай болох л байсан. Тиймээс 2019 онд хамгийн эхний түрээслээд өмчлөх хэлбэрийн орон сууцаа гаргасан. Олон төсөл хөтөлбөрөөр орон сууц баригдаж байгаагаас гадна зах зээл дээрээс ч худалдан авал хийж байна. Үүний нэг хэлбэр коронавирусний цар тахлын эрсдэлтэй нөхцөлд ажиллаж байгаа алба хаагчдыг орон сууцаар хангахаар ажиллаж байна. Уг орон сууцыг зах зээл дээрээс нь худалдан авалт хийж түрээслээд өмчлөх хэлбэрэээр оруулна гэдгээгээр онцлог юм.
-Алба хаагчид хэзээ орон сууцандаа орж дуусах вэ?
-Дээрх төрийн алба хаагчдад зориулан 1500 орон сууц нийлүүлэхээр болсон. Энэ ажил ирэх долдугаар сардаа багтаад дуусах болов уу гэж харж байна. Орон сууцны хүү зургаан хувийн хүүтэй. Урьдчилгаагаа өөрийн болмждоо нийцүүлэн төлөх боломжтой.
-НОСК-д бүртгэлтэй хэчнээн орон сууц байна вэ?
-1900 гаруй орон сууц бий. үүнээс 670 нь түрээслээд өмчлөх орон сууц. Үлдсэн нь түр суурьшуулах болох энгийн түрээсийн хэлбэртэй байна. Тухайлбал, гэр хорооллын дахин төлөвлөлтөөс хохирсон гэх иргэд олон бий. Тэдгээр иргэд түр суурьшуулах орон сууцанд амьдарч байгаа. Дахин төлөвлөлтийг зогсоосон гэж яриад байгаа боловч тийм зүйл байхгүй. Дэд бүтцээсээ болоод зогссон нэг ч дахин төлөвлөлт хийж байгаа байршил байхгүй. Харин барилгын компаниуд өөрсдөө чадамжгүйгээсээ болоод иргэдийг хохироочихсон олон тохиолдол бий. Тухайлбал, хөрөнгө мөнгөгүй, барилга барих чадамжгүй байж цаасан дээрх компаниараа дамжуулан дахин төлөвлөлт хийх эрх авсан, зарим нь айлуудыг нь нүүлгээд орхиод явчихсан байна. Тэр нь ардаа шүүхийн процесстэй, өөр нэг компанид өртэй энэ нь шүүхийн шийдвэрлэлт дээр очоод гацчихсан бэрхшээлтэй дахин төлөвлөлтөд орсон иргэдийг түр суурьшуулахгүй бол болдоггүй юм. Мөн инженерийн дэд бүтэц явж байгаа талбаруудыг түр суурьшуулж байгаа.
-Түрээслээд өмчлөх байр зах зээлийн ханштай харьцуулахад ямар байна вэ?
-Энгийн түрээс хоёр дахин хямд байдаг. Тухайлбал, зах зээл дээр хоёр өрөө орон сууцны сарын түрээс 500-600 орчим мянган төгрөг байхад түрээслээд өмчлөх байрны хувьд хамгийн том м.кв талбайтай нь 350 мянган төгрөг түүнээс доош ханштай. Харин түрээслээд өмчлөх хэлбэрийн орон сууц 260 орчим мянган төгрөгөөр эхлээд 700 мянга хүртэлх байна. Гэхдээ тухайн иргэн богино хугацаанд төлөвлөлтөө хийж байгаагаас шалтгаалан 800 мянга эсвэл нэг сая төгрөг гарах нь ч бий. Энэ бол өрхийн орлогодоо тааруулж байгаа хэлбэр. Зарим айлууд урьдчилгаагаа 10, 20 хувиар нь төлөөд эргэн төлөлтөөсөө багасгадаг.
-Хүүний хувьд ямар байдаг юм бэ. Ямар орон сууц хүүгүй байдаг юм байна лээ?
-Төсөл хөтөлбөр бүр дээр харилцан адилгүй. Жишээ нь, улс болон нийслэлийн төсвөөр хийгдсэн төсөл хөтөлбөрүүдэд хүү тооцдоггүй. Зөвхөн түрээсийн төлбөр дээр үйл ажиллагааны зардлуудыг тооцож авдаг. Харин босгож байгаа хөрөнгө нь зээлээр эх үүсвэрээр санхүүжиж байгаа бол хүү тооцдог. Түрээслээд өмчлөх хэлбэрийн орон сууцны хамгийн дээд хүүг зургаан хувь байлгахаар хичээж ажилладаг.
Ер нь түрээслээд өмчилнө гэдэг нь НОСК-ын байран дээр байгаа орон сууцыг гэрээний дагуу сар бүр тогтмол хөлс төлж өөрийн болгохыг хэлж байгаа юм. нэг талдаа иргэдэд боломж нөгөөтээгүүр, НОСК алдагдалгүй ажиллах ёстой учраас иргэнд нь ч мөн хариуцлага тооцуулна. Хэрэв байрныхаа мөнгийг төлөхгүй удвал таныг байрнаас гаргах эрх нь НОСК-д бий. Ипотекоос үүгээрээ ялгаатай. Учир нь ипотекийн зээлээр орон сууцанд орсон иргэний нэр дээр нь шилжчихдэг учраас шүүхийн маргаан зэрэг олон үйл ажиллагаа явагддаг. Энэ утгаараа аль аль талдаа хариуцлага өндөр гэж хэлж болно.
Б.Лхам
